 |
||
©
Tekst:
|
Een foto van Peerke Donders Het
maken van fotografische afbeeldingen is in de negentiende eeuw lang een
vrij exclusieve bezigheid geweest. Vanaf het moment dat Niépce in 1816 de
eerste was die een fotografisch beeld op papier wist te krijgen duurde het toch
zeker tot de uitvinding van de daguerreotypie in 1839 voor het zover was dat
het beeld begon aan een langzame opkomst in de wereld. Pas rond 1850 werd
de glasplaat als beelddrager ontdekt en het duurde van toen nog tot 1871
voor de ontwikkeling begon van de fotografische film. Peerke Donders Petrus Donders leefde van oktober 1809 tot januari 1887. Hij werd geboren in een tijd waarin zelfs nog nooit een foto gemaakt was en stierf toen de fotografie haar eerste schreden aan het zetten was. Vanaf 1842 woonde en werkte hij ook nog eens in Suriname. Niet bepaald het centrum van nieuwigheden. Alhoewel er al in 1839 een eerste fotograaf actief was in Paramaribo. De echte fotostudio's ontstonden daar echter vanaf 1870. Toch zijn er enkele fotografische afbeeldingen bewaard gebleven die als inspiratiebron gediend hebben voor de vele tekeningen, schilderijen en fotografische reproducties die bekend zijn van Peerke Donders. De maker van de originele beelden van Peerke is niet bekend. Op sommige van zijn afbeeldingen staat wel de naam van een fotograaf vermeld, maar dat is niet de maker van het originele beeld maar van de fotografische reproductie. Deze afbeeldingen zijn na zijn dood gemaakt. In een vitrine in het Peerke Donderspaviljoen in Tilburg ligt bijvoorbeeld een foto van Peerke terwijl hij aan een tafel zit met daarop een kruisbeeld. Als fotograaf vermeld de omlijsting van het ovale portret: Eugen Klein. Aan deze Eugen Klein zijn vaker de originele portretten van Peerke toegeschreven, maar niets is minder waar. Karl Fredrich Ludwig Eugen Klein (1863 tot 1927) was een Duitse fotograaf en fluitist die zich in 1897 in Paramaribo vestigde. Dat is tien jaar na Peerkes dood. Ook hij heeft gewoon gebruik gemaakt van een eerder gemaakte foto van Peerke om de gelovigen te voorzien van een stichtelijke prent.
|
|
 
|
||
| 1: De zittende Peerke 2: Peerke met kruis op borst 3: Oude Peerke | ||
|
Weinig foto's bekend Als we dan eens kijken naar de bekende fotografische portretten van Peerke Donders dan moeten we concluderen dat er eigenlijk maar drie originele foto's bestaan moeten hebben en dat we ons nu 'behelpen' met de vele reproducties gemaakt aan de hand van een van die drie portretten. Hierboven ziet u afgeleiden staan van deze drie portretten. Ik heb ze alle drie een bijschrift gegeven om een portret te kunnen benoemen in de onderstaande teksten. 1: De zittende Peerke. Dit is een van de onbekendere afbeeldingen van Peerke. Zoals u ziet op bovenstaande afbeelding heeft Eugen Klein ook deze foto gereproduceerd. 3: De oude Peerke. Deze afbeelding is gebruikt voor heel veel gedachtenisprentjes van Peerke Donders. In het eerder genoemde paviljoen treffen we in de vitrine met foto's van Peerke, twee foto's aan van de oude Peerke. U ziet ze hier beneden afgebeeld.
|
||
|
||
| De rechteropname is wat vervormd omdat hij schuin gefotografeerd is door het glas van de vitrine. Op het eerste gezicht lijken dit twee verschillende foto's. Op de linkerfoto kijkt Peerke naar links en op de rechterfoto naar rechts. Ook zijn boord golft net naar de andere kant. Bekijk je de foto's nader dan zie je dat een van de twee opnames door een reproductiefotograaf per abuis (of niet?) gespiegeld is. Het lijkt al veel meer op elkaar als we de rechterfoto spiegelen. | ||
|
||
| De schouders zijn wel weggeretoucheerd op de rechterfoto, maar het zijn duidelijk twee portretten die afstammen van een en dezelfde 'moederfoto'. We kunnen dit ook zien als we de foto's over elkaar plaatsen. Het perspectief van de rechterfoto is hierbij wat aangepast. | ||
|
||
| 2: Peerke met kruis op borst. Dit is de bekendste afbeelding van Peerke Donders. Aan de hand van deze afbeelding zijn vele schilderijen gemaakt maar ook vele fotografische reproducties. Fotografische afbeeldingen zijn bekend waar Peerke er jonger uit ziet dan op bovenstaande foto, maar ook afbeeldingen waarop de achtergrond zwart of wit is. Heel wat fotografen hebben hun beste retouche-beentje voorgezet op deze afbeelding. We zetten eens twee foto's en een tekening van dit 'peerke-concept'naast elkaar. | ||
|
||
| Op de linkerfoto lijkt Peerke ouder dan op de middelste en de rechter tekening. Op de tekening is hij voorzien van nog nobelere gelaatsuitdrukkingen, maar de pose en blik is op alle drie de afbeeldingen gelijk. We kunnen dit goed zien als we gaan knippen in beide foto's. | ||
 
|
||
| Het blijkt dat beide foto's zo goed als naadloos in elkaar passen als we ze over de helft snijden en afwisselend aan elkaar monteren. | ||
|
||
|
Plakken we ze over elkaar
heen dan verschijnt bovenstaand beeld. Drie dezelfde afbeeldingen dus, gemaakt
van een 'moeder-beeld'.
Een vondst uit het archief van de fraters Het archief van de fraters van Tilburg bevat een redelijk omvangrijke collectie beelden uit o.a. de al dan niet voormalige overzeese gebieden: Indonesië, Suriname en de Antillen. In al deze gebieden waren de fraters actief. Een deel van dit beeldmateriaal bestaat uit fraaie houten kistjes met glaspositieven die waarschijnlijk gemaakt zijn om toekomstige fraters hier in Nederland voor te lichten over het werk dat de fraters in de diverse koloniën verrichtten. Getuige de inventarislijst van dit kistje gaf frater M. Aurelianus Vinken (in Suriname van 1920 tot 1932) lezingen met ondersteuning van een toverlantaarn en de glaspositieven. Later in deze serie zullen deze 'dia's nog eens gepresenteerd worden, maar nu gaat het in het bijzonder om het glaspositief nummer 39. Op de begeleidende inventarislijst van dit kistje, die gemaakt is op 2 mei 1931, staat no. 39 beschreven als 'De eerbiedw. Pater Donders'.
En ja, het is een portret van Petrus Donders en wel een portret behorende in de serie 'Peerke met kruis' zoals hierboven beschreven. Alleen is deze afbeelding van een veel betere kwaliteit als alle eerder vertoonde afbeeldingen. Het beeld is geheel gaaf. Eigenlijk het mooiste portret van Peerke dat bekend is. Maar is het een origineel portret? Nee dat is het niet! Deze glaspositieven stammen uit de jaren twintig van de vorige eeuw, lang na Peerke's dood. De contouren van zijn hoofd zijn duidelijk een beetje 'hakkelig'. Ook hier is geretoucheerd. De achtergrond is van een mooie egale lichte tint. De gaafheid van dit glaspositief maakt het een kostbaar bezit van het archief van de fraters.
|
||
|
Verder zoeken in het archief bracht een gedenkboek boven tafel ter gelegenheid van een halve eeuw aanwezigheid van de Redemptoristen in Suriname (1866 - 1916).
|
||
|
Het boek opent met een afdruk van de foto die ook op het glaspositief staat. Het is exact dezelfde afbeelding. Nu is wel de achtergrond donker gemaakt.
Later meer over Petrus Donders op deze pagina's.
ps: Heeft u naar aanleiding van dit artikel opmerkingen, vragen, correcties of aanvullingen. Mail die dan naar ons. Indien nuttig zullen wij deze mails hieronder plaatsen. (HvM)
|
||
