|
Middenstandspoëzie - Internet - prostitutiepoëzie Hans Krol Algemeen bekend bij treinreizigers, die vanuit Utrecht komende Amsterdam binnenrijden, is de slagzin van Jongevos Houthandel aan de Zeeburgerlaan te Amsterdam: ‘De beste bomen uit het bos vindt u als hout bij Jongevos’. Trein- en autoreizigers hebben jarenlang bij de (voormalige) Phoenix-fabriek van houten verpakkingen in Halfweg een opvallende witgeschilderde leuze kunnen lezen op de voorgevel: Al een vat, kist of krat van de Phoenix gehad’.
In De Volkskrant van 16 mei 2003 schreef boekpublicist Ed Schilders een bijdrage over wat wel ‘middenstandspoëzie’ wordt genoemd. Hij begint daarin over met een apocrief verhaal over een zekere ijzerhandelaar Van Leeuwen in Amsterdam die onder een houten crucifix de volgende reclameslogan zou hebben gebruikt: ‘Dankzij de nagels van Van Leeuwen Hang ik hier al eeuwen’. Volgens Jos Paardekoper is hier vrijwel zeker sprake van een gimmick. Deze navorser berichtte me: "Ook in mijn woonplaats Deventer zou een dergelijke zaak geweest zijn (uiteraard niet te traceren), die aanvankelijk in z’n etalage een kruisbeeld had staan, waar het lichaam van de gehangene van af gevallen was. Daarbij de tekst: ‘Als dit met spijkers van Van Leeuwen was gebeurd, was ik hier niet van het kruis gepleurd’. Daarop kwamen uiteraard verontwaardigde reacties binnen, waarna de eigenaar een nieuwe spreuk aanbracht: ‘Dankzij spijkers van Van Leeuwen hang ik hier al eeuwen’". Authentiek zijn ieder geval de volgende twee rijmen uit vroeger tijd:
1) Op een ijzerwinkel te Amsterdam; ‘Zoo gij een koopman wilt zijn, Zo handelt in graan of in wijn, Maar wilt gij wezen noch wijzer, Zo handelt in staal en ijzer’.
2) Een spijkermaker te Haarlem, bij de (Vleesch)hal: ‘Om spijkers te maken begin ik vroeg. Raad eens, waar men d’eersten spijker van de Groote Kerk sloeg: Precies op zijn kop – versta je ’t recht? Hier maakt men meer spijkers als menig met een knecht’.
Dankzij een groeiend aantal reacties van lezers publiceerde Ed Schilders in de rubriek Leed van het Brabants Dagblad tussen 16 juli en 29 december 23 bijdragen met in totaal bijna 300 voorbeelden van middenstandsrijmen. Deze zijn tevens op het internet geplaatst via de niet genoeg te prijzen website van Cultureel Brabant (CUBRA). Middenstandspoëzie als nieuw begrip in de Nederlandse taal wordt pas sinds ongeveer 10 jaar gebruikt. Dichtkunst in die specifieke samenstelling komt voor in artikelen in o.a. NRC Handelsblad van 15 augustus 1995 en 8 februari 2001, de Volkskrant van 18 november 1995 etcetera. Bij korte en krachtig rijmende lettergrepen valt deze vorm van poëzie/rijmelarij tevens onder de rubriek reclameslogans, waarvan vele bedrijven gebruik maken, vergelijkbaar met het logo als herkenningsteken. Op het internet is vermoedelijk door Doeke Zanstra de term "MKB-poëzie" geïntroduceerd als afkorting van Midden- en Kleinpoëzie. Reclamepoëzie wordt in incidentele gevallen door middenstanders zelf vervaardigd. Een goed voorbeeld is Bob van Dalen, sinds 1966 eigenaar van een doe-het-zelfzaak in Leeuwarden, die ongeveer 230 rijmende advertentieteksten het afgelopen jaar in een boek bundelde.
De 19e eeuwers Jacob van Lennep en Jan ter Gouw noteerden talrijke berijmde beroepsaanduidingen in hun boek "De Uithangtekens", waaruit hier twee voorbeelden.
Van een notaris uit Den Briel: ‘Hier woont Jacobus Hoccius, Procureur en Notaris Van alle zaken, of ’t leugen of waar is’.
Van een vroedvrouw uit Delft: ‘Wie hier syn minnemoer bestelt Krygt dubbel borst voor enkel geld’.
Acrostichon De Hollandsche Elektron Maatschappij in Amsterdam bracht meer dan een halve eeuw geleden een stofzuigmachine op de markt onder de leus "de practische oplossing van het Dienstboden-vraagstuk". In advertenties werd het volgende rijm gebruikt, waarbij de eerste letter van iedere regel het acrostichon ELEKTRON vormt. [Gevonden in: Beschreven Bladen, april 1996, pagina 183]: ‘Eenvoud is het kenmerk van het ware. Laat Gij U dus veel moeite en last besparen En gaat de Electron-Maatschappij eens zien, Koopt daar dan een elektron-Stofzuigmachien, Tot Uw groot genot zult ge dan ontwaren, Recht zult Gij en de Uwen er bij varen, Omreden de stof radicaal wordt opgezogen, Noch schuler, noch borstel kan daarop bogen’.
Literatuur Een kenner van de letterkunde was kruidenier Meier, getuige zijn: ‘De Mei van Gorter is wel vorstelijk Maar de gort van Meier is ook kostelijk’. Schrijver Willem Elsschot vervaardigde in 1959 een lofzang van de mosterd voor een Gentse mosterdfabriek. Ik citeer in dit verband alleen de laatste 3 versregels: ‘eet mosterd van TIERENTEYN FERDINAND veruit de bekwaamste fabrikant van ons beminde Belgenland’. De mosterdpotjes in een drinkglas van deze firma zijn met aan de ene kant van het glas een portret van Elsschot en aan de andere het vers zijn anno 2004 in België nog altijd verkrijgbaar. Op de website van antiquariaat Mirjam en Gerard Timmermans uit Voerendaal wordt hun boekenaanbod als volgt aangeprezen: ‘Behoefte aan een boek? Onze nieuwe website voorkomt veel gezoek’.
‘Friet van Piet’ c.s. Kort en duidelijk is de leuze van een Haarlemse frietbakker Piet van der Werven Ruygrok : ‘Friet van Piet". De eigenaar spreekt van "de beste patat van het westelijk halfrond". Een werknemer zei ooit tegenover het Haarlems Dagblad: "We beschikken over een klein assortiment snacks en hebben geen stinkende dingen zoals vis". Andere benamingen op rijm van voedselverstekkers zijn o.a.: ‘Broodje van Kootje’, ‘In ieders handje een broodje van Jantje’, ‘Patat van Ad’, ‘Piet Patat bakt de hele concurrentie plat’, Fricandel van Nel’, ‘Geen gelul, gebak van Krul’, ‘Worst van Horst, ‘Degenen die het weten komen bij Jonkman haring eten’, ‘Onze haring, voor u een openbaring’, ‘Voor al uw verse vis naar vishandel Chris’. Uit Vlaanderen stamt : ‘Kikkerbil van Wil’ en een Chinees restaurant hanteert deze kromme aansporing: ‘U strelen u tong U eten bij Hong Kong’. Visboer Stroek aan de Utrechtse Amsterdamsestraatweg heeft op zijn gevelbord gezet: ‘Met mosselen in het land Kan de Viagrapil aan de kant’. Op het strand in Zandvoort staat gedurende de zomermaanden een viskraan, die als opschrift voert: ‘Geef het door...eet haring van Floor’. Vanwege de dubbelzinnige uitleg hield de volgende slogan niet lang stand: ‘Kom en geniet van de ballen van Piet’. Meer succes dan de gelijknamige ex-burgemeester van Leeuwarden, tevens oud-wethouder in Haarlem, had een opticien in Den Bosch met het rijm: ‘Alvorens te paren Een bril van Van Maaren’.
Haarlem/Heemstede Een 18e eeuwse textielhandelaar te Heemstede voerde het volgende luifelschrift: ‘Hier verkoopt men laken, serge en grijnen fijn, Ook garen en zij, daar zij meê genaaid moeten zijn’. Aan de Herenzandvaart onder Heemstede schreef ooit een lid van rederijkerskamer "Trou Moet Blijcken’ met krijt op een schutting: ‘Loop je rechts, of loop je links, het is zeker, Je komt altijd te recht bij een bleeker’. Op de grens van Heemstede en Haarlem – aan de Haarlemse zijde!- stond op een luifel geschilderd: ‘Heemstede is wel schoon, Maar Haarlem spant de kroon’. Stoomwasch- en strijkinrichting Visser aan de Blekersvaartweg adverteerde in de eerste helft van de vorige eeuw met de tekst: ‘Visser wascht frisscher’. Omstreeks 1950 stond in de automatiek van Tummers aan de Binnenweg boven de kroketten, frikadellen en gehaktballen: ‘Vroeg of laat, altijd paraat’. Een roggebroodbakker te Haarlem voerde ooit het volgende opschrift: ‘Tot gerief van klein en groot Bakt men hier goet roggebroot Die ’t niet gelooft, die kan ’t bezoeken [onderzoeken of proeven] Gij kunt het vragen in alle hoeken’. Restaurant Landgoed Groenendaal in Heemstede gaf in de jaren vijftig van de vorige eeuw een ansichtkaart uit met de tekst: ‘’t Was hier ideaal In Groenendaal’. Nabij het station Heemstede-Aerdenhout staat een cafetaria met opschrift: ‘Zomer en winter, Een snack van de sprinter’ Een kaaszaak in Heemstede adverteert met; ‘Kaas van Bep en Peter, Smaakt altijd beter’. Een Haarlemse kaasboer: ‘Het blijft geinig Geit voor weinig’.
EROTISCHE EN PROSTITUTIE-POEZIE lijkt van alle tijden te zijn. Bekend zijn de klassieke gedichten gewijd aan de Grieks-Romeinse God Priapus (onder meer in Pompeï met een enorme fallus afgebeeld): de zogeheten priapeeën. In de vorige eeuw publiceerde dr. Jaap Meijer onder pseudoniem Saul van Messel een aantal moderne priapeeën, o.a. uitgegeven door de Mercator Pers van Willem Kramer (zoals ‘Toverstaf’). Al in de 8ste eeuw schreef een elegante Chinese hoer een zinnenprikkelend gedicht met als titel ‘Outcries from the Boudoir’. ‘(...) Een rozenrode kersenpit Nipt omzichtig van een glas En kucht dan een kuchje dat de geur van jasmijn voert (...)’ Deze dichtkunst was aanleiding voor de Belgische groep "Snowflower" een muzikale literaire avond te wijden aan liefdesgedichten van Chinese vrouwen uit de praktijk.
Een ‘quade’ herberg "Rustenburg" in de Haarlemmerhout voerde volgens Jeroen Jeroensz. in de 17e eeuw het volgende opschrift: ‘’t is gewis twee vrouwen billen Kunnen meer lokken Als alle kloosters klocken Laat ze vrij luijen Datze haar moêr bruijen’.
Op een glasschrift heeft iemand deze inscriptie aangebracht: ‘Hoeren en boeren zijn kwaad te bedriegen, Die anders zeit, die moet het wel liegen’.
Op een hoerhuys zonder uithangbord heeft men geplakt: ‘Alwaar men wijn verkoopt, daar is een krans gespannen, Of uithangbord, voorzien van tinnen of aarden kannen, Maar daar men vrouwen vindt, zoowel als wijn voor ’t geld, Waarom dan voor je deur geen uithangbord gesteld’.
In een bordeel te Harlingen stond de volgende aanbeveling op een drinkglas gegrift: ‘Geilharde Venus rust, en laat uw geliefde glijen; Want een verheerd gemoed staat vast gelijk een held, En heeft zijn wil altijd in Godes wil gesteld. Het is voor u vergeefs, gij zult toch niet bedijen’.
Bij de entree van een hoerenbuurt heeft een anoniem persoon op rode aarde de waarschuwing aangebracht: ‘Gaat niet bij de hoeren in deze steeg, Want zij maken de beursen leeg’.
In Den Briel stond op een glasschrift: ‘Op hoeren te betrouwen, Kost geld en naberouwen’.
Ofschoon rond 1900 bordelen officieel verboden waren probeerden kroegbazen in de havenplaats IJmuiden via commissiegeld wat bij te verdienen door hun cafés open te stellen als ontmoetingsplaats. Arme vrouwen verkochten zichzelf soms "voor een zooi vis". Boven de toog van een kroeg in de Prins Hendrikstraat hing het volgende rijm: ‘Komt binnen! Komt binnen! Er is bier in het vat! En vind je een vrouwtje vermaak je dan wat: Je moet wel betalen, ’t gaat niet op de lat. Wie kent je gat in een vreemde stad?’
In de jaren ’70 merkte een student in Amsterdam dat het bij zijn onderbuurvrouw vaak een drukte van belang was. Hem werd een en ander duidelijk toen hij de volgende advertentie in het Parool tegenkwam: ‘Mat of moe, Bij Mirella schuimbad toe’.
Het vanouds "oudste beroep van de wereld" wordt vandaag de dag in ons land door een onbekend aantal dames van plezier uitgeoefend. "Officiële" ramingen spreken van 25.000 werksters, maar inclusief de "bijklussende huisvrouwen" ligt een cijfer van tussen de 40.000 tot 50.000 vermoedelijk dichter bij de realiteit. Deze werken per dag circa 150.000 klanten af, die op hun beurt gezamenlijk meer dan 5 miljoen euri besteden om hun genotzucht te bevredigen. Teneinde voldoende cliënten te trekken wenden sommige vrouwen, die als kleine zelfstandigen werken, vandaag de dag reclameleuzes en advertentieteksten op rijm aan.
HEDENDAAGSE "MIDDENSTANDJES"
Daffie uit Hilversum, intussen verhuisd naar Almere, adverteert onder de slogan:
"Heerlijke pret met Daffie in bed".
Masseuse Sonja in Hilversum probeert met de volgende wervende tekst klanten te trekken:
‘Jong of oud, spijkerbroek of 3-delig pak, krulletje of helemaal kaal, bij mij genieten ze allemaal’.
Kelly uit Utrecht afficheert zich als volgt:
‘Hallo, ik ben Kelly, 28 jaar, en ik kom uit Utrecht voor lekkere sex kunnen jullie bij mij terecht. ik vind het heerlijk om mannen te verwennen en dat moet ik eerlijk bekennen, dat alles kan bij mij of in een hotel of bij mij thuis. Kom maar gauw naar mijn verwenhuis, kijk maar voor meer info en foto’s op mijn site en wie weet heb ik voor jullie vandaag nog tijd. Voicemails en smsjes daar reageer ik niet op, want dat wordt meestal toch een flop. Veel lees- en kijkplezier op mijn site, en je krijgt zeker geen spijt’.
Kampioen-prostitutiepoëzieschrijfster lijkt vooralsnog ene Kristel te zijn. Zij woont in de omgeving van Utrecht en werkt samen met vriendin Montje. Dit ontluikend dichterlijk talent omschrijft zichzelf als een echte nymfomane, die van haar een hobby een (goedbetaalde) baan heeft gemaakt. ’Eigenlijk ben ik te heet voor deze planeet". Wekelijks publiceert zij op het internet wervende teksten in de categorie "commerciële contacten". Hieronder volgt een bloemlezing van wat Kristel op poëtisch en seksueel terrein te bieden heeft; het laatste in combinatie met Montje.
‘Heerlijk vrijen in een relaxte knusse sfeer, iets voor u meneer? Met twee lekkere lieve meiden die jou graag met een fijne triovrijpartij verblijden. Eerst fijn relaxen op de sofa met een pretsigaretje en een glas wijn, tijdens dit genot word je van je kleding ontdaan en mag je gaan douchen met een van de vele zeepjes die ik heb staan. En dan word je heerlijk afgedroogd en vervolgens met een verrukkelijke erotische triomassage verwend, ongekend!’
‘Vrijen met ons, dat is schat puur genieten Het is even sprookjesachtig als een mythe Net zo magisch, betoverend als de onbekende diepten van de oceaan. Laat je meevoeren door de stroom Je mag je gerust totaal laten gaan Het lijkt wel een droom Zachtstrelend glijden onze handen over je lichaam Wij fluisteren je naam Onze liefkozingen kennen geen begin en geen eind Je voelt je als op de golven gedragen Nog lang niet uitgedeind Onze stralen zijn net zo heet als de zon Knus thuis bij mij heerlijk vrijen met twee leuke lekkere meiden, ongeremd en vrij’.
‘Beleef vanavond met Kristel en Montje een hemelse vrijpartij, je bent welkom in mijn woning waar jij heerlijk mag snoepen van onze honing... In een knusse sfeer ontvangen wij jou. We zijn op en top vrouw en sexy uitdagend gekleed En we zijn heet, het is maar dat je het weet! We hebben er zin in om jou te mogen kennen en oeverloos te verwennen’.
‘Hai lieverd, kom jij vanavond gezellig bij mij genieten van een overheerlijke triovrijpartij? Een en al genot beleef jij met ons, wij zijn twee leuke lekkere meiden die jou graag met een erotisch fijn samenzijn zullen verblijden een drankje, gesprekje, jointje (hoeft niet) een trio-sensuele-massage, kussen, zoenen, strelen, likken en als je wil mag je ons ook verkennen en verwennen’.
‘Gun jezelf een heerlijke ontspanning want een mens moet toch op zijn tijd zijn gevoelens kwijt? En waar kan je dat beter doen dan bij deze twee lekkere lieve meiden die jou graag in een relaxte knusse sfeer met een plezierige vrijpartij willen verblijden. Wijn drankje, gezellig gesprekje, jointje wiet (hoeft niet) zoenen, kussen, strelen een erotische triomassage, frans, intiem (beide safe) en als je wilt mag je ons ook verkennen en verwennen’
‘Sex, mijn beroep, mijn hobby, mijn verslaving mijn kick, noem het ,maar een tic, maar kan ik het helpen, dat ik het zo lekker en opwindend vind? Mijn sexhonger is niet te stillen, Ik heb, geloof het of niet, Altijd wel zin in een fijne vrijpartij. Dus lieverd, zin om eens echt heerlijk van bil te gaan, wip dan eens bij mij aan’.
SINT IN ’t LAND, HIER EEN EROTISCHE VARIANT
‘Hoor de wind waait door de bomen zo te horen waait hij uit de goede hoek. Misschien heb jij wel zin om met al je dromen, mij te komen vereren met een bezoek waarop wij samen proberen jouw zalige dromen uit te laten komen.
‘Ik woon op Planeet Zeist en ontvang jou daar. Het is bij mij niet van binnenkomen, broek uit, liggen wippen en klaar. Ik beloof je dat het bij mij anders zal gaan’.
MET HET OOG OP DE FEESTDAGEN....
‘Hai lieffie, als jij nog eens echt wil genieten in het oude jaar, zou ik zo zeggen, kom morgen lekker naar hier en beleef overfijn seksplezier. Speciaal voor de Kerst heb ik me verkleed, als een sexy verleidelijk Kerstvrouwtje het is maar dat je het weet....’
EEN HETE KERST
‘Kerstdagen en in de mensen een welbehagen Dat klinkt zo lekker tevreden Nou weet ik Kristel jou ook wel te behagen Als een liefdesengel doe ik Mijn werk tevens mijn hobby hier beneden. Ik zorg voor uitstekend vermaak En weet je op andere niveaus en plekken te raken... Knus bij mij thuis houd ik me graag bezig Met je kruis en met alles schat Wat er omheen komt kijken’.
OVERPEINZINGEN BIJ OUDJAAR
‘Omhoog kijkend naar de hemel zwart Fonkelende sterren doen je denken Hoe nietig klein wij zijn in onze melkweg een flard En wat voor voldoening kan het leven ons schenken Bij mij leer je pas de betekenis van voldoening kennen, Want ik wil je graag van top tot teen verwennen Vanwege de feesttijd een gevuld uur Voor een speciale som, Dus als je hier op reageert, Is dat nog niet zo dom’.
‘Wil jij het nog meemaken dit jaar? Heerlijk vrijen met elkaar In een relaxte en knusse sfeer gaan we op en neer Op en top genieten van mij of met Montje (een goede vriendin van me) of met allebei! De champagne ligt koud Laat ons proosten op het nieuwe jaar Dan worden we samen geilend oud’.
Voor de echte liefhebber enige bronnen: - Bob van Daalen: Verzamelde gedichten. Leeuwarden, Perio, 2003. - Jan L. Havinga: Middenstandspoëzie. In: De Veenmol, 20e jaargang, 2003-1, p. 50-53. - Koddige en ernstige opschriften (...) Derde uitgave in twee delen. (Oorspronkelijk druk in 4 delen samengesteld door Jeroen Jeroense 1698-1700; reprint: Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1969). Amsterdam, H. Moolenijzer, 1846. - J. van Lennep en J. ter Gouw: Het boek der opschriften (...). Eerste uitgave verscheen in 1869. - J. van Lennep en J. ter Gouw: De uithangteekens (...) Eerste editie in 2 delen kwam uit in 1867-1868. - MSP!: middenstandspoëzie [verz. en vormgegeven door Suze van der Pol]. Amsterdam, 2003 (Nachtegaalreeks; 14). - John O’Mill: Op deuren en glazen. Laren, Blitz, 1973. |