CuBra

Lodewijk van den Bredevoort
verhalen in het dialect van Tilburg

 

uit de bundel

 

Kosset den  brne eigeluk wel trekken? (1)

Jeugdherinneringen van een gewone volksjongen


LANG EN SAAI

Troosteloos, saai, un ongezellige straot, z te zien. D kwaam deur de gasfebriek en de electriciteitscentrale die in de straot gevestigd waren. Grote gashaawers nodigden nie t van kom hier wonen, et is een gezonde wijk. Ok de koeltorens, deur onze onwetendheid waotertorens genoemd, waren geen sieraad vur de buurt. Zij lieten bij enne verkeerde wend, un sort motregen vallen. Hil vremd waar d, et gebeurde ok as de zon scheen.

Wanneer ze de kolenvergassers opentrokken, moes de waas k nie bte hangen, die zaat dan binnen de kortste keren vol zwarte stippen Ik kan wel zeggen d ons moeder daor nie blij van wier, want dan liep ze te mopperen en moese wij ons ge hillemol, t et zicht haawe. Wie daor over klaogde, over die roetvlokken en wie klaogde daor nie over as hsvrouw, krg de raod op et ketoor van de gasfebriek, wij zin aaltij de gasfebriek ok al waar daor de elektrciteitscentrale gevestigd. Dan gaode mar ergens aanders wonen.

Et waar un straot van percies enne kilometer lang. Der waar k nog un kloster meej un kerkske derbij, waorin nonnen wonde, die not van ze lve bte kwamen, die zaten aaltij aachter traolies, ze mochten ok nie praote. D deeje ze nog hillemol t der ge ok. Ze deeje niks as den hille dag bidden. Ik vond d as menneke mar vremd. Wie gaoter naa den hille dag zitten bidden en not bte komen. D waren in de oge van de meense hl godvruchtige vrouwen, d godvruchtig snapte ik nie hillemol, want w ha God meej vruchten te maoke, et zal wel iets kattelieks zn gewist.

As ge vur un bepaold fist, goei weer moest hebben, koste d krge as ge hullie, die nonnen, enne worst beloofde. Die wier die nonnen nie beloofd mar de Heilige Clara, aon wie de nonnen de naom clarissen te danken han. W moes enne heilige naa meej enne worst doen. Ze zeeje der nie bij w vur worst et dan moes zn, want daor zn me toch veul sorte worst hk bij de slager wel ens gezien. Ik denk desse dieje worst nie zelf opaten, die gaven ze weg aon meense, die daor elke dag weer aon de poort stonden meej un penneke. D waren schooiers, meense die zelf gin eten kosse kope, die nonnen kokte volgens mn aaltij meer dan ze zelf opaten, aanders kwamen die schooiers nie elke dag terug meej der penneke. Aaltij stonden er wel un paor. Daor stonden k nog un paor villas in de straot, twee in totaol en ze stonden neffen mekaar tegenover et gasfebriek. Daor zullen wel rke stinkerds in gewond hebben, ik heb ze not gekend.

Ok un un hl grot gesticht waar der ot gebouwd. Daor stopten ze de aaw meense in, die niemer veur der ge kosse zrge. Agge de pech hadt degge as man en vrouw nog meej tweejen waart, nao un lang en gelukkig huwelijk, wierde daor geschaaje. Ouw mennekes apart op un zaol en ouw vrouwkes van etzelfde. Verbild oe ge desse meej tweeje nog ens iets zouwe doen, daor zon die nonnen, die daor de baos waren, nie tegen gekund hebben. Daor waar nog un bejaardenhs, mar d waar veur meense, die k oud waren mar nog wel un paor centen han, die hoefden nie te schaaie en han un ge kaomer D hiete dan k gin gesticht, mar hofje.

As ge wt weten hoe lang enne kilometer waar, moeste de Klinkert van begien toe end mar ens lope. Ik heb et not naogemeten mar ik waar nog mar vf toen ze d tegen me zin en as ge vf zt isset en hil end want ge moest hil d stuk d ge geens gingt ok wir terug, d waar toch verder dan degge docht en et waar nergens veur ndig om oe ge daor muug vur te maoke.

Daor waren meense, die bekaant den hille Klinkert elke zondag vier keer liepen. Twee keer naor hullie kerkgebouw en twee keer naor hs D waar eigeluk gin kerk mar un gymnastiekzaol, die op zondag dienst deej as godshs en die laag bekaant aon et aandere end van de straot vanwaor hullie kwamen, die langs ons hs liepen. s Zondagsmrges un uur of tien kwaam de stoet vurbij, et waren zon man of vfentwintig. Mannen en vrouwen en kender. Die meense zullen wel gedocht hebben, w staon die mennekes ons aaltij z aon te louwe. Et waren ok hil aander meense dan wij. Meskes en vrouwen meej un huudje op en de mannen ok allemol meej enne hoed op. Om 12 uur gingen ze den aandere kaant t, wir op hs aon, de kerkdienst waar dan afgelope. s Middags om un uur of 3 wir van etzelfde en om 5 uur stiefelde de percessie, nao et slotwoord des dominees, wir den aandere kaant op. En ding viel wel op, ze liepen allemol keurig in de pas en meej et gezicht in de plooi. Praoten deeje ze wel tegen elkaar, mar laache deeter gin man. D waren meense die waren nie katteliek, d waren protestantse bokken, volgens w ze tegen ons vertelden. Die protestanten schene ons k t veur kattelieke gte. Die meense zon ok not in den hemel komen, want ze han et ware geleuf nie. W d ware geleuf naa percies betkende wies ik ok nie, mar desse not in den hemel zon komen, d vond ik naa wir nie z rg. Et z der as wij der allemol zon komen nog druk zat worre. Die protestantse jongens liepen ok aaltij in et gelid, ze deeje onderweege ginne bokkesprong of gevangertje net as wij aaltij deeje as we in un gruupke ergens naor toe moese. Zullie heurde bij de zwartekousenkerk, wierter gezeed. Wij wiese bij God nie w d waar un zwartekousenkerk. Veul kous zaagde nie bij die mannen en vrouwen, daor waren de rokken en de broeken te lang veur. Ik docht irder aon langekousenkerk want nie alln de meskes ok de jongens han lange kousen aon, asse korte broeken of rokken aon han. Of die zwart waren d kan ik men ge niemer herinneren.

Wij wonde ergens iets over de helft, d laag netuurluk van welke kaant ge af kwaamt. Et waren ok allemol verschillende hze, soms twee of drie die ze in ne keer han gezet, mar daor stond er dan wir n neffen, detter in de verste verte nie op leek. De miste hze han gin verdieping mar allemol wel un schn dak, soms meej un dakkepel. In de straot zaten ok nie veul bochten. We han wel straotverlichting, om de 25 meter stond wel zonne gaslantrn, die elke dag aongestoken wier deur ne van de gasfebriek, enne vent meej zon Fraanse pet op, meej un paor bieskes erop of un pet zonder gouwe bieskes. Aon de bieskes koste zien welke rang ie had en hoeveul ie verdiende, agge der in ths waart tenminste, onze vadder wie d allemol percies. Et maokte wel iets t of ge meej enne leerling, of meej ne die et al jaore deej te maoke had. Wij stonden aaltij et kunstje af te kke. Hoe zet flikte d zonder lucifers te doen, daor zn we not aachter gekomen.

De straot, et wegdek op zen Nederlands gezeed, waar vur fietsers un straf, om daor deur te moeten, over die hobbelkaaien. Echte kenderkpkes waren et, ingevoerd vant den Bels. Daor waar ik nog not gewist mar et wier ons verteld. Daor schne zer zoveul gehad te hebben, desse ze naor ons toe brochte.

Meej et kln fietske, d we toen han, reeje wij nie over die hobbels. Wij fietsten aaltij over de stoep, dus hoe et vuulde om over hobbelkaaie te rijen, daor wiese wij toen nog niks van en d perbeerde we ok mar nie.

Schn tegenover ons wonde enne bekker en enne gruunteboer en aon den aandere kaant, op et huukske, zaat enne slager, tegenover un sigarenboer, die ok taxi reej. Hij ha dan un zwarte pet op, dieje meens van d sigarenwinkeltje, alln assie aachter et stuur van zenne taxi zaat dan.

Op den aandere hoek zaat un meubelzaok, waor ze zelf de meubels nog maokte, in de werkplaots aachter et hs han ze zeker vf knchte die den hille dag niks aanders deeje dan zaoge, schaove en lme. Wij wieren aaltij subiet weggejaoge, we stonden mar in de weeg, we han der niks te maoke. D waar mar goed ok want stof hong der zat en d waar toen al nie gezond. Wij moese et wel gezien hebben.

Dieje bekker tegenover ons bakte van d brod, d aon oew taande blf plekke. De krst waar k aaltij verbraand. Drom haolde wij daor alln mar brod as we ens te kort kwamen. Assie d brod wegbrocht naor zen klaante deed ie d op un fiets meej un grote maand veurop, hij ha dan aaltij van die kaplrze aon. Zen broek kos dao nie tussen de ketting komen Bij dieje gruunteboer kwamen we al hillemol bekaant not. Ons moeder haolde soms de gruunte op de mrt. Erpel, bontjes, erwten en tnbone teulde we zelf, we han aachter et hs enne hille grote hof. Dieje gruunteboer ging k zenne jn en rpel tventen. D hiete z as ge er meej langs de deur gingt. Hij ha un perdje, enne pony, die hij veur zen kr spande en daormeej zen klaanten afging. Assie em s aovends tspande en s mrges wir vur zen kr zette, liep ie meej d prdje dwars deur zenne winkel en de hskaomer. Hij moes aanders enne hille blok omlope, om dieje pony op stal te zetten of wir vur de kr te spannen. Dieje gruunteboer waar enne hille dikke vent. Hij waar veural bekend om zen dve. Hij is hl dikkels kampioen gewist op de lange afstand meej die dakschters.

Dur de straot rejen zeker zes keer per dag waogens meej kolen veur de gasfebriek. D ging mar stapvoets, die knollen, dieter vurstonden liepen gestaoi aon. De voerlui liepen er meej un zwp in der haand neffen. In den oorlog sloegen ze de jong, die kolen perbeerden te schoepen van de waogens aaf. t die kolen wier gas gehaold en meej de koksen die dan overblve, wier water tot stom verhit, die de turbines deeje draaien waordeur electriciteit wier opgewekt. Z heb ik et k mar in un boek gelezen. Autos zaagde wnig, af en toe enne bestelauto van de PTT.

In die straot voetballen ging nie, de stoep waar te smal en op die kaaien koste alln oewe nek breken, as ge nie tkkt en die kaaibaande zaten ok verekkes in de weeg. Daor waren k veuls te veul raomen, as daor un hard schot tegen aon z komen en hij ging aon diggelen, ik denk degge dan ons moeder geheurd zt hebben, en nie alln heure mar veural vuule. N et aachterstrotje waar w betreft voetballen veiliger. Verstoppertje, hinkelen en touwke springen of rpe, d wier der wel veul gedaon, ge liet dieje hoepel, bij et rpe neffen de kaaibaand rollen. Ok haktollen ging hl goed. Ge sloegt meej enne pees aon un stkske gebonden tegen enne tol, die ge irst meej oew haande liet draaien. Deur dieje tol elke keer goed te raoke meej dieje pees, blf ie draaien. Al w zonne tol, assie un te harde lel verkocht krg, ok wel ens deur un raom vliegen. D kwaam naa wir nie zoveul veur.

Aon den overkaant zaat nog un sigarenwinkeltje van Hexspoor, d ok snoep verkocht. Et bekendste hshaawe van hil de straot waar un hshaawe van Jan Stn. Hij hiete gin Stn, mar d wier gezeej, tenminste ons moeder had et aaltij over et lkt wel un hshaawe van Jan Stn, wanneer wij onze rotzooi nie opgermd han. Et waar enne gruuntegrossier van wie d hshaawe waar. Ze han er hl veul kender en as ik zeg hl veul, bedoel ik ok hl veul. Waor ze allemol meej die jong blve s aovens, asse te bed moese, hk men ge wel ens afgevraogd. Wegge oe ge nie allemol afvraogt agge nog z jong bent, daor stao ik naa nog van te kke. Et hs, waor ze in wonde, waar nie veul grtter dan d van ons. Waor d allemol sliep of geslaope heej is veur men aaltij un raodsel gebleven. Nie dk daor veul aon docht, mar die gedaachte kwaam wel ens bij me op. Ik ben der ot ne keer binnen gewist en ik moet zeggen, ons moeder ha gelk.

Die straot van ons miste iets, iets w un straot gezellig maokt. D waar gruun, ginne bom te zien, gin bluumke of bloembak aon de hze. In die kaole buurt, kunde wel zeggen, heb ik men jeugd belfd. De meense, dieter wonde, vuulde der ge w meer dan de meense t omliggende buurten. Ze wonde allemol in un ge hs. In die straot stonden op un paor nao, gin huurhze. De mannen, die der meej vrouw en kroost wonde, werkten op den atelj, bij de post of aon de geminte. Waarde toevallig wver of schrobbelr of stonde in et duvelhok? Hullie, de ambtenaren, z ze genoemd wiere, keken op die aander beroepen neer, ze vuulde der ge iets meer.