CuBra

Lodewijk van den Bredevoort
verhalen in het dialect van Tilburg

 

uit de bundel

 

Kosset den  brne eigeluk wel trekken? (1)

Jeugdherinneringen van een gewone volksjongen


HOE ET EIGELUK Z GEKOMEN IS

Naa zal ik men ge onderhaand mar ens vurstellen, dan witte vast over wie et gao in dees bizar verhaol. Ik ben Heerke van den Bredevoort en ik wonde in die straot van dieje kilometer. Ik ben er verwekt, geboren en moest, nao twaalf daoge, dk op de wreld waar, al opgenomen worre in et ziekenhs. Ons moeder waar meej mn op den rm van den onderstre tree van de trap gekukeld en ha der bn gebroken. Netuurluk moes ik meej veur de voeding netuurluk, ik z verhongerd zn waar ik ths moeten blve. Vruuger moeste meej enne gebroken pot in et ziekenhs liggen, naa sturen zoe meej enne brok gips aon oew bn subiet naor hs.

Ik hiet eigeluk Lodewijk. Hoe ze daor ot toegekomen zn, om mn z te noemen, weet ik nie. Ik zaat er nie meej. Et z kunnen zn, d onze vadder, z gefascineerd waar deur et Fraanse kningshs, dettie gedocht heej, laot ik dieje irste zoon van men, hij wies himmol nie, dettie nog meer zonen z krge, naa ens nie naor onze vadder of schonvadder vernoemen. D waar hl veurtstrevend, un bietje zenne td veurt, van onze vadder. Onze vadder waar ok aaltij un bietje genzinnig, ben ik jaore laoter aachter gekomen. Et gaaf et ndige kebaol in de familie, wanneer ge oe ge nie aon de diepgewortelde traditie hield, om oew jong, plat gezeed nie naor oew ouwelui te vernoemen. Ik geef em enne koningsnaom, enne naom, daor ie meej veur den dag kan komen. Iemand waor ik laoter trots op zal zn en die de naom Van den Bredevoort meej ere zal draoge. Naoderhaand heetie zen zonen gewone deurdeweekse naomen gegeven, zas Co, Jaoneke Fraans, Piet. Hij docht ik wil nie nog meer trammelant in de femilie en ik zal men ge vort mar aon de traditie haawe, des net z gemak. In dees geval waar ons moeder et hillemol meej em eens.

Ik heb dieje naom bevestigd gekregen toen ik gedopt wier. Ons taante Drika en onze ome Kobus waren mn petetaante en peetom. Ze vonden dieje naom ok mar la, la, echt iets veur hum om z deftig te doen. Et waar veurschrift van onze Moeder de Heilige Kerk, detter neffen de ouwelui, nog twee meense aongesteld wiere, die jou, dopeling, wet gelof betreft in de gaote kosse haawe, as ge soms op et verkeerde pad terchte zot komen. Agge katteliek wilde worre, moes d. Ge wiert, deur d dope dan, schon gewaase van de erfzonde. D waar de zonde, die wij georven han van Adam en Eva. Die han van den bom gegeten, waorvan God gezeed ha, gullie meugt overal van eten en alles wetter is gebrke, mar van diejen bom blfde aaf, begrepen.

Et is aaltij zo en et zal not aanders worre, wegge nie meugt lkt, lekkerder, schnder en leuker. Toen dus volgens de bijbel un slang, die vruchten van diejen bom begos aon te preze as de lekkerste, plukte Eva enne appel, ofschon not is aongetond det enne appel is gewist.

Et kan om mar iets te noemen, k un prm of perzik zn gewist en liet Adam k enne keer bte. D hasse dus nie moeten doen. Naa waar Adam effe schuldig en han ze saomen kaod gedaon. Ze waren ongehoorzaam geweest volgens de kapelaon, die d ons vur et irst vertelde.

Die zonde zouwe alle meense vort rve. Wrom eigeluk? We han toch kunnen zeggen, die erfenis hebben we nie ndig. Daor zitten wij nie op te wochte, wie zen gat verbraandt moet op de blne zitte, is toch et gezegde. Had Adam en Eva der alln veur op laote draaien, d waar wel z rechtvaardig gewist, wij han nie aon de appels gezeten.

Ge kost er alln afkomen as ge oe ge liet dope, van die erfzonde. Aanders blf oew ziel hil oew lve krikzwart en waarde nie in staot van genade. D wil zeggen, ge kost not in den hemel komen, al zdde nog z willen en nog z oew best doen. Ge kost k hil moeiluk et goeie doen, want et irste w enne meens, meej zenne vrije wil z doen, waar et kaoje. D dopen waar dus un middel, lieten ze ons geleuven, om bij de meens et kaoje onder den dm te haawe. Wegge daor net allemol het gelezen, hk onthaawe van de godsdienstlessen op school.

Naa hak niks te willen, gedopt worre of nie, want daor waar ik nog veuls te kln veur. Onze vadder en ons moeder vonden d, dus gebeurde et. Ons Taante Drika hield mnne kop boven de dopvont en de priester, pestoor of kapelaon, et zal wel enne gisseluke gewist zn, goot w waoter over menne krn en zeej: Ik doop u, Ludovicus, Carolus, Maria, in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. D Lodewijk waar in et Latijn Ludovicus. Han ze ginne heilige veur enne naom, dan verzonnen ze der ter plekke, ne bij. D waar dan meepersaant oewe patronhlige, die jou oew lve lang z beschermen. J ze waar bezrgd, die Moeder de Heilige Kerk. Peter en meter, enne petronhlige en dan, daor zal ik et laoter nog over hebben, de engelbewaarder. Ze zon meej zen allemolle zrge degge mar op et rchte pad blft en overtgd katteliek, hoe d moes en w waar naa et rchte pad?

Toen ze d waoter over menne kop goten, moet ik verekkes gekweken hebben. De kster, die bij dergeleke gelegenheden aaltij veuraon stond, om un fooike te vangen, merkte op, d z best ens enne goeie zanger kunnen worren. D vertelde ons taante Drika aaltij as ze op men verjaordag kwaam. Allee Lodewijkske, zing d liedje nog ens, degge vurrig jaor op school het geleerd. Naa waar ik allang vergeten wk vurrig jaor ha gezongen mar zij wies et nog percies en ik moes en ik z.

As ik naa laoter toch nog van d gelof af z willen, zgenaomd afvallige z willen worre, dan kosse de peetouders perbere, mn daarvan af te brengen, van d afvallige willen worre. Zoveul snapte ik der wel van. Mar daor waren de peettaante en peetom nie veur, in ons oge. Die waren er om kedookes te geven, agge verjaorde en as ge oew irste communie dit. Z dochte de zonen, de bruurkes, de jongens erover. Bij de dochters en de meskes waar d nie aanders. Ons taante Drika en onze ome Kobus zouwen nog wel un paor keer die plicht van peetouwers op der schouwers moeten nemen, want z grot waar de veurraod oms en taantes nie, desse ieder knd van ons, van ge peter en meter kosse veurzien. Et waar wel nie nodzaokeluk d un om en taante peetouwers waren, maar wel algemeen gebrk. Wie zon zer aanders veur hebben moeten vraogen. Niemand bte de femilie stond op d baontje te kke, et kostte alln mar geld. Zas meej hil veul dinge bij ons, moese we ok hier, al waren et mar peetouwers, dlen.

Ik vond zelf van menne naom, dettie veuls te lang waar, drie lettergrepen liefst, mar wel enne deftig en daor waar ik mar w trots op. Ik waar toch al z trots op men ge. Ik kos gin etalagert veurbij lope of ik moes efkes kke hoek er tzaag. In mn haor hak allemol slaoge geleej. Nao un tedje blve die ok vort zitten, ak der mar genoeg briejantiene opsmrde.

As ik d in die spiegelende rte zaag, vuulde ik men ge, ondanks d de kleren die ik aonha, unne knappe jongen.

As ons moeder ons riep, d we moese komen eten of d we iets aanders moese komen doen, hasser al drie aander geroepen, veur desse Lodewijk ha gezeej. Et kwaam misschien ok det enne naom waar die nie zgoed in et geheur laag. Al waren Fraanse naomen in de mode in de td dekket levenslicht zaag. De Piejrkes, Lowiekes, Zjeraars en Sjellekes waren rg in trek. Bij ons moesen et van onze vadder wel Nederlandse naomen zn. t et Fraans vertaold wier Lowie, Lodewijk. In elk geval, ik z vort meej dieje naom deur et lve moeten. Ze han mn op zen minst Ludo kunnen noemen of Loek, d z bij het roepen al geschild hebben, mar d hak zelf k wir nie z leuk gevonden. Ik moet toegeven, op school hiete der ginne ne zo en d waar k wel fn.

Dk toch dieje aandere, dieje bijnaom krg, laag eigeluk aon men ge. Ik waar aaltij hl netjes op men spullen, in zverre d meugluk waar. Die aander van ons zagen af en toe zwart, d waar etzelfde as vl. Ik perbeerde aaltij men ge nie vl te maoke en er schon t te zien.

Ik koom en des fn om te weten, veur jullie, die dees lezen, t un hl grot hshauwe, zeg gerust enne nest. Et krioelde bij ons van de bruurkes, de zusjes, de zonen, de dochters, de jongens en de meskes en d waren un stelletje druktemaokers, daor hedde gin gedaacht van.

Om er d zootje aaltij en overal pico bello te laote tzien, waar bekaant nie meugluk, meej mar n kraontje in hs. Det mn dus wel lukte, zagen de meense bij ons in straot dus ok. Ik ha der ak eerluk ben hillemol gin rg in mar vond et wel leuk: Heerke van den Bredevoort!

W onze vadder vorts aon weekgeld meebrocht, waar ok niks te veul. Ik ken d bedrag nie, ze vertelde aon de jong nie w ze te besteje han. Ik waar wel brutaol mar wir nie z dk ha drve vraoge wettie eigeluk elke week krg vur al d werken. Et is not hl veul gewist, want den brne kos et bekaant not trekken.

Onze vadder en ons moeder han, agge die meute in ogenschaaw naamt, wnig naachtrust genoten. Die conclusie kos ik, op mnne nog veuls te jonge lftd, netuurluk nie trekken, want daor hak nog gin enkele veurstelling van kunnen hebben, al zk gewild hebben. Ok de veurlichting, ok in un pril stadium, w waar d eigeluk? kwam nicht im frage, om mar ens op den Dtse toer te gaon. Zij waren in dieje td zelf amper aon de weet gekomen hoe de vrk in de steel zaat en aon die kennis mankeerde nog wel et n en et aander. Gezien de groei van et hshaawe, leken ze nog veul dingen nie te weten. Onneuzele halzen, waren wij en onze vadder en moeder allemol nog in die td. Ze zullen dus wel, as wij sliepen, in de bedsteej hebben liggen toerlezjoeren. Hoege daor iets aanders in kost, dan dicht tegen elkaar aonliggen, is veur mn nog aaltij un raodsel. J ik docht over zon dingen wel ens nao. Hoe d kwaam weet ik nie, dk zoveul naodocht.

Ge moest bekaant acrobaat zn, om er iets aanders te kunnen tvoeren in die bedsteej As kln knd slaode daor gin aacht op mar agge grtter wordt, ziede problemen, dieter hogstwaorschnluk not zn gewist.

Hullie licht hebben ze, in ieder geval, niet onder de korenmaat laten schijnen, zas d z schon in den bijbel stao en as ze al geweten han, w d betekende. Het bijbelse: Gaat en vermenigvuldigt u, han ze nogal letterlijk genomen. D han ze k wel nie in de bijbel gelezen, want die han ze ginne.

De gisseluke, de pestoor of kapelaon, verkondigde et wel meej overtging van de prikstoel, en et brave volk geleufde d

In et begien van hulli trouw, had et daor hillemol nie op geleken, desse veul kiendjes zon krge k al waren ze z gek as enne jn, op mekare dan, hk mn laote vertellen deur oms en taantes. Et irste jaor heej onze vadder alle moeite gehad, om te ontdekken, hoe et eigeluk moes, d komt t dezelfde bron, hij zal dus wel ens iets hebben losgelaote daorover. Hoe han zet aanders hebben kunnen weten?

Hoe ik d allemol te weten ben gekomen? Gewoon dur nuchter nao te denken en oew oren te lstere leggen. Asser, et irste jaor van hulli trouw hillemol niks gebeurt, op et vlak van kiendjes kope, dan lk et verrekkes veul op enne zuuktocht naor et onbekende. Zeker as de strom van borelingskes nao et twidde jaor, nmaol op gang gekomen, niemer wit van ophaawe.

Op de landbouwschool, onze vadder heej blijkbaar ot zin gehad, om boer te worre, want in de hskaomer hong daorvan un diploma aon de muur. Op die school han zet blijkbaar ok not over de voortplanting gehad. Enne agrarir moet toch weten van den hoed en de raand, wk mar zeggen. Vruuger leerde ze d zelfs op de landbouwschool nie, weet ik veul.

Veul aaw meense komen er trouwes, naa op et gebied van kiendjes kope, ginne taboe mir rust, eerlijk vur t, desse toen ze trouwden, hillemol nie wiese, waor Abraham zenne mosterd haolde. Ze zn der meej op alle meugeluke menieren perberen, toch aachter gekomen. Experimenteren zon ze vendaog den dag zeggen mar d is naa wir gin Tilburgs. Des bij ons ths ok et geval gewist, agge logisch naodenkt. Raod vraoge waar der nie bij. Aon wie moeste nao gaon vraoge, hoet moes? Aon de buurman? Aon oew ge bruurs? Aon oew ge of heur ouwelui? Aon de pestoor? Aon den burgemister? Hij z nie gedrve hebben en zen ge diep geschaomd.

Zuuk d astublieft zelf t, zon ze gezeej kunnen hebben. Daor praot enne fetsoenluke meens nie over. Witte g d nie, ztter gezeej zn en gij wit aaltij en overal un antwoord op. Over de polletiek hedde un tgesproken mening en hier witte niks van? Daor stond ie meej zen grot lf te blozen as un jonge maagd, d leste waar ie k nog.

Zon meidje wies hillemol van toeten noch blaoze, die ha as waorschuwing van ths meejgekregen: Hou God vur oew oge en oew haand veur oew krs.

In oew verkering zeker not gin stoute dingen gedaon, oew haand not verdwaold? W gingde gij dan elke maond biechten? Daor bestond vur vrijers toch mar n zonde.

Praot, kletspraot van meense, die zgenaomd et klappen van de zwp kenden en ok toen ze nog vreejde, dochte detter bijheurde, w alln in et huweluk mocht, volgens de gangbare zeden en gewoonten van dieje td.

Ik stao der heden ten daoge nog van te kke en vraog men ge aaf, hoe ze et in godsnaom vur mekare krge, om elk woord d mar op de veurtplaanting sloeg, zelfs un kusje of aai in elk boek, dk toen onder oge krg, weg te haole.

Daor hebben hil w gisseleke wel un dagtaak aon gehad, denk ik naa. Elk boek d dur zonne inquisiteur waar gelezen en hij waar niks verdachts tegen gekomen kreeg un zgenaomd keurmerk Nihil Obstat. Gewone meense kenden gin Latijn mar ze wiese dan wel desse et gerust de jong kosse laote lezen.

Langs de normaole weg zodde gij dus nie aon de weet hebben kunnen komen wegge meej hil oew verliefd zn moest begiene. Ge kwaamt de dingen aon de weet, deur schne moppen, die ge dikkels half snapte. Soms wies enne kameraod et naoike van de kous en vond et wel stoer staon dettie et allemol al wies.

Ge het veul geluk gehad, degge nie mot, zeeje die Don Juans. Hoe dikkels heddet geflikt, den irste naacht, vroegen de nuuwsgierige, sensatiebeluste maoten, den irste dag dettie nao de brloft wir op et werk kwaam. Ik deej et wel veftien keer en toen waar ik nog nie muug mar ons Jana w onderhaand toch wel slaope.

Ge zt enne zwetsklot en d zde, namen aandere meense et vur onze vadder op.

As ge naa zegt tussen de soep en de rpel en op de keukentoffel, dan kos ik oe nog wel geleuve Dr, mar veftien keer, dan zde nog brstiger dan un knn, zeej Driekske.

Verheven taol wier der op de werkvloer nie gebezigd, wt huwelijk betrof. Agge dan ok nog z gruun waart as gras, haddet zwaor te verduren. Onze ouwelui, waren dus nog z gruun as gras toen ze et huwelijk in gingen. D waar netuurluk de bedoeling van onze Moeder de Heilige Kerk. Agge iets nie wit of kent, kundet ok nie doen. Ze verbojen et te doen vur degge getrouwd waart, en de grotste hop lsterde naor dieje raod. Daor waren er nog veul van, toen, ze wiese van niks.

In et huweluk zon zer wel aachter komen, waar de overtging van onze Moeder de Heilige Kerk. D gebeurde dan ok prompt. Zodoende waar et bij ons ths steeds drukker geworre, w zeg ik, et leek steeds meer op enne mierennest.

En dan moese we mistal op enne zondagmrge wir meej zen allemolle naor ons Taantida die wonde neffen ons en waar getrouwd meej un bruur van onze vadder, onzen me Dries. Gewoon op enne zondaggemrge, irst nog wel naor de kerk netuurluk mar dan zonder ons moeder. We mochten nog wel de pan spek meej seldaot maoke, die we elke zondaggemrge, leegsopten, as we t de kerk kwamen, mar dan waar et k den hogste td. Zondagskiendjes waren bij ons hl gewoon.

Ikke en nog un paor aander wiese dan wel, hoe laot et waar. Waor hebben wij monopoly leren speule? Juust bij ons Taantida, bij die gebeurtenissen. Meej onze neven, zaten we de dobbelstne te gooien om veural mar de Kalverstraot en de elektriciteitscentrales in haande te krge, die brochte w op. Zelf han we d spel nie, veuls te duur en te kapitalistisch, et enige vremde woord d wel ens over de lippen kwaam, van onze vadder. Bij ons Taantida zaag et er k veul deftiger t dan bij ons, gin matten maar vaaste vloerbedekking. Ons Taantida waar dan k enne middelstander volgens ons moeder. Z noemde ze den bekker en de slager ok. Zij ha k enne stofzger, die ons moeder wel ens ging lnen. Onze Pater Familias, enne deftige naom veur enne vadder van un grote femilie, kwaam ons roepen, nao zon tweeneenhalf uur, die spellekes waren we toen al lang muug en we wn onderhaand wel ens naor bte. Komt ie zeggen meej un staolen gezicht: Den ooievaar is wir gewist.

Ik waar in die tussentd al enne keer aachterom gelope, meej et smoesje, dk moes pissen, want ik waar z verrekte nuuwsgierig en et blf mar duren. Ik wier prompt teruggestuurd dur onze vadder, die daor op de plaots stond te buurten meej enne maot van et wrk.

Hij heej wir un zusje veur jullie gebrocht. Zde gullie nie blij? W blij, wie blij, wrom blij? Wrom zodde blij zn meej iets waor ger al zat van het?

Kek daor vliegt ie, wij zaage ze nie z gaaw vliegen, dus zeker ginne ooievaar, as we al geweten han hoeter die tgezien moes hebben. Wij moese n veur n in de wieg kke. Ge zaagt niks aanders dan un rooi sntje, of et haor ha koste nie eens zien want et ha ok nog un mutske op. Vendet un knap kiendje, vroeg ons moeder. Daor hk mar gin antwoord op gegeven. Ik kon slcht zeggen dk et un lillik jong vond.

Ons moeder waar der wel wir mooi klaor meej, daor laag ze te bed in de hskaomer. In de bedstee zal et wel te benauwd zn gewist omdesse naa in un normaol bed laag, laag ze aaltij asse wir un kiendje krg, meej un schon spraai erover. Ze ha der haore los over et kussen liggen. Ons moeder ha van d lange haor tot op der kont. Aanders vlocht ze d elke mrge tot tweee sterten en rolde die dan op tot un kntje, desse meej haorspelden bij elkaar hield. Zeker gin td gehad, omd dieje ooievaar ineens vur de deur stond. Dieje vogel ha ze wir in der bn gepikt, de rotzak. Ik z em nie in men haande moete krge, hij kwaam er bij ons ths not mir in, d geef ik em op un briefke.

Ik snapte eigeluk ons moeder nie en van onze vadder krg ik al hillemol gin hogte. Wrom lieten ze zonne vogel eigeluk binnen? Laot em d kiendje ergens aanders naor toe brengen. Ik ken der bij ons in de straot zat, dieter gin hebben. Wij han der al zat en wie laot zen ge dan ok nog pikken? D waar nie zo ws. Drom begon ik er steeds meer aon te twijfelen, aon d verhaol van den ooievaar. Daor klopte wnig van agge efkes naodocht. Wie d sprookje ot verzonnen heej, die verdient der naa nog geld aon. En ding snapte ik k nie z goed. Elke keer asser un kiendje geboren waar bij ons, moes ons moeder, zes weken naoderhaand naor de kerk. D hiete den kerkgang doen. Ik zt nie z percies weten, as ik nie enne keer meej ha gemoeten. de gij mar meej, dan hoef ik d end nie alln Lodewijk, zizze op enne keer. We kwamen in de kerk en ze smoesde w meej de kster, dieder meej zen ziel onder zenne rm rondliep. Hij kwaam terug meej un grote krs, dietie aonstaak en ons moeder in der haande gaaf. Naa moes ons moeder veur et Maria-altaar op der knien bidden t un kerkbuukske. Ze kende et volgens mn vort van bte. Nao zon tien minuten kwaam der enne kapelaon in superplie, z hiete d geborduurde witte hemd dettie over zenne toog ha aongetrokken, meej zen haande gevouwen op ons moeder aaf. Hij gaaf ons moeder de zegen en naam metn de krs t der haande, die zettenie in enne kandelr, wel tgeblaozen netuurluk. Hij gaaf ons moeder un haand en ons moeder douwde un kwartje in den offerblok. Ik waar mar un bietje aachter in de kerk blven zitten. Ik snapte niks van d gedoe. Et moet, nao w ik aachteraaf geheurd heb, un sort reinigingsritueel zn gewist. Agge un kiendje had gemokt, iets w onze Moeder de Heilige kerk, rg op prs stelde en aonmoedigde, hadde oe ge, asset ware subiet bezoedeld meej zonde. Ik heb daor not zo veul van begrepen, daor klopte volgens mn nie veul van.Daor han die rm zielen, die dieje kerkgang k nog deeje, nog not bij naogedocht.