CuBra

Lodewijk van den Bredevoort
verhalen in het dialect van Tilburg

 

uit de bundel

 

Kosset den  brne eigeluk wel trekken? (2)

Jeugdherinneringen van een gewone volksjongen


VEUL BLEF Z ET WAAR

Wij waare nao al die jaore, ok nao ons moeders vuls te vruuge dod in etzelfde hs blve woonen. Alln neffen ons aon ne kaant, waaren aander meense ingetrokken. Onze ome Dries en ons Taantida waare meej hil der kender nr un onderkoome verhsd, d ot van enen ome waar gewist, die pas dod waar gegaon. Pin me der nie op vaast op deez gegeeve want z precies weet ik d naa ok wir niemer. D hshaawe detter naa wonde ha drie kender, mar daor zon der ok nog zat meer koome. Van zen vak waar de nuuwe buurman, ene schilder, die aaltij werkte. N, et waar ginne kunstschilder. Waar et gin kwaste bedrve dettie deej, dan waar ie wel kaomers n et behange. D oudste zontje van dieje schilder waar un irste klas verwend rotjoch, d aaltij meej iederen ruzie maokte. Steevast gong ie dan hulli pa roepe. Die kwaam dan meej nr et aachterpoortje en riep teege de lummels, die zen zontje geplaogd han:

Heej grote lummels, dan moete mn vatten, agge drft.

Die grote lummels die et lve van d buurmenneke verpestte, bleve wel op vllige afstand. Ziets han wij nog not bij et hendje gehad. Wij gongen onze paa not roepe, wij loste sortgelke gevallen aaltij zelf wel op.

Dieje nuuwe buurman docht ok nog slim te zn toen ie un planneke ha bedcht om un nuuwe schuur te gaon bouwe. Wij han saome meej onze ome Dries en ons Tantida aaltij ene aachterom gedild. D gngske liep over de grond van onzen om en taante. Not iemand die gezeed ha, gullie moet zelf mar enen aachterom maoke, teegen onze paa en ons moeder.

Naa stonde wij op ene goeie dag vur un meej plaanke dichtgespkerde poort en moese we amml veurom. Onze paa net zo goed as wij. Op de schoorsten stond enen envelop van enen advecaot, die ons verboj nog langer gebruik te maken van het pad dat over de grond van onze buren liep. Wij han volgens onze paa rcht van weegen en d kon not zomar ongedaon gemaokt wrre of wij moese dertig jaor gin gebrk van d rcht gemaokt hebben.

Onze paa gong naor et schp haolde ene vsthaomer t de geridschapskiest, lopt naor de dichtgetimmerde poort en slaoter die plaanke in un mum van td t. Hij gooide ze w opzij z d wer wir dur kosse. Den buurman of buurvrouw liete der ge nie zien. Wel stond der twee daoge laoter wir enen envelop van dezelfde advecaot op de schoorstn, daorin wier gedrgd meej gerechteleke stappen wanneer de aangerichte schade niet direct ongedaan werd gemaakt.

Ik zo nie weete w vur schaoi ik zo hebben aongericht, zi onze pa. Die spkergaote heej dieje vent gemaokt, die de plaanke der vur heej getimmerd. Die moete ze irst mar ens dicht koome maoke.

Et enige degge meej zukke brieve moet doen, krege wij dan ok as wze les van onze paa, te heuren is, kepot scheuren en vural nie op reageere. Diejen advecaot wit dondersgoed d diejen buurman van ons, ginne pot heej om op te staon, mar ze perberen oe de wnd in de broek te jaoge.

Not mir iets van geheurd van ginnen enen advecaot en de plaanke waare dags naoderhaand ok weg.

Veul jaore laoter heej onze paa toch mar meej zen haand over zen hart gestreeken en zelf enen aachterom gemaokt. Den buurman kos naa zen hok op de schaaing bouwen en onze paa nie te lui, bouwde daor un schuur tegenaon.

Daor waar nog meer veraanderd, n die rotkaaie, die knderkpkes, laage der aaltij nog, dus dur de straot fietse nog steeds nie n te raoje. Daor reeje gin prd en kr, gelaoje meej vette koole mir dur de straot, want de gasfebriek waar dicht en waor de gashaawers han gestaon waar naa un grote open vlakte. Et gas kwaam na vort van de mijnen. De waas kos vort meej un gerust hart bte gehange wrre, zonder desse zwarte stippels kreg.

Alle hs han wir glas in de raomen en waren opnuuw opgeschilderd. De gaslantrns han plots gemaokt vur elektriese lampe. D baontje van lantrnopsteker waar dus ok overbodig gewrre, net asset baontje van gasmaoker. W die meense naa moese gaon doen, d ben ik not te weete gekoome, ze zulle wel omgeschold zn gewrre, want daor kwaam aaltij mar wir aander wrk bij, d irst not bestaon ha.

De strontwaoge zaagde ok nog mar amper, veul meense han waoterspuuling op de plee en waren op et riol aongesloote. Bij de van den Bredevoortkes waar deze moderne vrm van w.c.-durspuule nog nie durgedronge. Daor veegde ze der kont ok aaltij nog meej un stukske kraant aaf, asse klaor waare. Ge waart toch nie ws, pepier gaon te kope om oew kont meej af te vge, dan koste oew geld zo wel in et putje gooien. Enen enkeling van de jong naam de moeite, meej enen emmer waoter de vllighed weg te spuule, de miste lieten et mar zo et waar. Mistal stond der wel enen emmer, mar effe zoveul keer waar ie leeg. Hygine, w waar d naa wir vur un moejelek woord.

De helft van de knder waar al van de grote school aaf, daor werkte der un paor van, en paor zaate op de hshoudschool en intje op de naoischool. Daor kwaam dus mr geld binne. D waar nodig want der moese vort kleere gekocht wrre. Daor viel niks mir te rle teegen ene zak rpel of un pond koffie of thee. Ons naoiwonder, Hendrien, de nicht van ons moeder, die elke virtien daogen ene dag bij ons aachter et naoimesjien zaat, waar intussen ok aon de (weduw)man gekoomen en ze zo dur de vurtgang, as naoister naa toch zonder wrk zn geraokt. Goed desse dieje weduwman teegen et lf gelope was, waar ze toch nog onder de panne geraokt.

De protestante waaren in al die jaore gin pl veraanderd. Nog aaltij gong et in un straf tempo, huudje op, gezicht in de plooi, neus vurt, richting turngebouw Olympia, waor hulli dominee zenne zondagse preek hield, twee keeren op zonne zondag liefst. We louwde ze niemer nao, we zaage ze eigelek niemer. Grossier de Graaf holde nog iedere dag naor de kerk om de krsweg te doen om daornao bij aandere gruuntewinkels te gaon kke of ze nie goeiekoper waare dan hij. Den bekker van schn tegenover, bakte nog aaltij d plkkerige brod en brcht d naor zen klaante meej un grote maand veur op zen fiets. Hij ha dan aaltij van die kaplrze aon, kwaam zen broek nie tusse de ketting. Ik ht aaltij un potsierlek gezicht gevonde, dieje zwarte krullebol meej d ziekefondsbrilleke der vlak onder, die net boven die maand meej brod tstaak. De gruunteboer gong nog aaltij meej zenne pony dwars dur et hs om em op stal te zetten of om em s mrges wir in te spannen. As dvekampioen op de lange afstand, waar ie nog aaltij hl bekend en won veul przen en zenne bk waar der nie in dikte afgenoome. De pet hattie aaltij op, dus wiese wij nie of ie haor had of dtter ene kaole kop onder zaat.

De jongens, die in Indi waare wiste vchte, bij ons t de straot, wiere bij trugkomst t de kolonin, zo d toen nog hiete, meej muziek en bloemen ingehaold. Den oudste zoon van gruuntegrossier De Graaf waar giender gebleeve. Hij vond dt weer daor beter waar, denk ik zo. Alln twee zoone van den NSBer tegenover ons zon not mir tskoome, den ene waar gesneuveld n et Oostfront en den aandere zuchtte, zas d zo schon hiet, mar et hillemol nie is, in Russische gevangenschap, krijgsgevangen gemaokt bij Stalingrad. Ze kwaam wel ens bij ons, derre nod klaogen, et moederke, zij hatter wnig n kunne doen desse dur dieje krankzinnige vent van der, twee van der drie zonen kwt waar geraokt.

Ene avend in de week kwaam Piet de schoenlapper nog aaltij bij ons n, om de kepotte schoen te rippereren. Et blef naa vort bij verzoolen. Afgescheurd bovelr wier niemer gerippereerd. Et zaat der vort aon om dan mar nuuw te kope. Meej oew schoen liepte in ieder geval niemer vur schut. Zen vrouw Trudy, wies aaltij nog van iederen w en liet d heuren ok.

Onze paa dur zen wrk den hille dag bte viel dan mistal in slaop en moese wij dieje klets amml aonheuren en naor dieje schoenmaoker kke, die de spkers vur dettie die in et lr sloeg in zenne mond staak, nie hillemol mar tusse zen lippen. Af en toe kosser nog wel ens intje nie hillemol krom zn geslaon en lillek in oewe voet prikken agge dieje schoen wir aondeedt. Wij moese der ene keer naor toe, naor dieje schoenmaoker, meej un bodschap van onze paa.

Z jongens, des hil braaf van jullie d gullie d komt zegge, gullie lust zeker wel un taske thee meej un beschtje?, zi mevrouw, et aawmeut.

Daor waare wij nie vies van, un paor jong van heure buurman honge der ok zon bietje rond en han ok wel zin in un beschtje. Trudy zette waoter op en pakte de beschtebus en haolde der zoveul t asse nodig ha, smrde der hel znig boter op, strooide der sker overheenen en gaaf ons der ieder intje. Ik bekek d z ens en vond detter wel iets meer boter en sker op ha gemeuge. Ik zeg d z, nie al te hard tegen ons Jaoneke. De week der op komt Piet as te doen gebrkeluk meej die aawmeut van em om schoene te maoke. Zeej ze ineens tegen mn:

Zaat er te wnig boter en sker op oew beschtje van de week, zdet hier beter gewend soms?

Ik wies nie wk heurde, wiere zukke onneuzele dingen ok al durgebriefd, of waar der geheur z schrp dsse alles heurde, dan kos ik vort wel bij alles wk zi, irst wel ens nao gaon denke, kan ik d hier wel zeggen of moet ik mn commentaar mar inslikken. Ik zo der nog veul ongemak van ondervne, van mn flap et der mar t. Naa wies ik ineens wrom ze ons zo op et hart drukten in den oorlog, nergens over te praoten en ons moeders gezegde springlvend wier: Verraojers slaope not.

Hl veul kennisse han onze paa en ons moeder nie. Intje, ene tnder kwaam naa, veul bij ons over de vloer. Nao ons moeders dod waar d eigelek onze paa zenne kameraod. Hij ha onze paa nodig assie un schuur moes bouwen om zen mesjienes kwt te kunnen of un nuuw kas moes zette.

Zen vrouw waar ok zonder meer goed van de tongriem gesneeje, om et woord aawmeut nie subiet te gebrke. Ze waar nie onaorig om te zien en vriendelek zat. Meej de grote schonmaok hielp ze meej, en d kwaam goed van paas, want alln lukte et onze paa nie, ok al hielpe de meskes nog z meej, d kerwaai in un paor daoge te klaore.

Ze han saomen ne zoon, Heintje, en omdetter bij ons vrouwvolk zat rondliep, hasse der vast mar en tgezocht, diese wel bij Heintje vond paasse. De zusters van de tverkoore dochter, die netuurlek aachter mekaare dur han, hoe de vrk in de steel staak, plaogde heur daor meej. Heintje ha w d betrof, niks in de pap te brokkelen, assie et al in de gaote ha. Et is eigeluk not echt n gewist.

Et waar gin volk dk naa vond paasse bij onze staand, as we die al ene han. Schne praot, schunnige opmerkingen, die ik onze paa of ons moeder nog not ha heure gebrke, waare daor mar hel gewoon. Onze paa kos der schnt goed meej opschiete want hij waar der gehaawe en geslaon, nao ons moeders dod. De kapelaon, die op den dag van ons moeders begraofenis beloofde nog ens langs te koomen, om te heuren of onze paa et wel nkon en of der gin hulp van btenaaf nodig waar, is not van ze lve nog langs gewist.

Ginge wij, toen wij hel kln waaren en d waar nog vur den oorlog, zondags snoep kope vur ene cent tegenover bij Rne. Daor laag et snoep tgestald op de toffel in de vurkaomer, ge kost der langs lope en iets meejpakke, waor ge zin in hadt. Bij de deur zaat paa Rne om de cent aon te neemen en te kke of ge niks meejschoepte. Naa gonge we as we zondags ons traktement han gekreege, meepesaant nr un endje verderop in de straot nr Hertogs. De Rnes, die de gaaw brloft nog gevierd han, waaren intussen al lang dod en begraove. Hertogs zelf werkte gewoon op et gasfebriek of de elektriciteitscentrale, d maag ik kwt zn. Zen vrouw, nog un nicht van ons moeder, waar kort nao den oorlog in de vurkaomer un snoepwinkeltje begonnen. Ik kocht daor mistal vur veftien senten ene mars. Ik kreg der aaltij wel verrekkes taandpnt van mar ik vond dieje karremel, die tusse de seklade en et binnenste zaat zo lekker, dk elke zondag t al die lekkere dinge, toch mar wir ene mars kocht. In den oorlog hak not gin taandpnt gehad mar dur die tablette seklaade van de Engelse, die we elke zondag net nao den oorlog aaltij ene hele, kregen en in ene keer opaate, waare der gaote in mn taande gevalle. Ge hadt de wolf in oew taand, zin de meense. Van caris han ze nog not geheurd en van taandepoetse wel geheurd mar d vond ik toen mar onzin.

Ons hoofdketier, d gat in de grond in onzen hof waar allang dichtgegooid en kiepe han we ok al gin mir. De aajer waare wir z goeiekop degger gin kiepe vur kost haawe. Et kamoeflazjenet veul irder nr et strt gebrcht tegelk meej de zere plaote, die we nog bij de Engelse geschoept han of waare ze van de Dtsers gewist, wiese daor tndelek meej nr toe genoome heej, maag Joost weete.

Ok wier der dur ons niemer gevoetbald. We ginge nog wel nr et voetballe kke, d wil zegge naor Willem II. Ze wiere zelfs laandskampioen en d waar nao den oorlog niemer vurgekoome. Volgens wt prtje waar, han alle speulers un kamgaore pak en un nuuw fiets gekreege, omdesse laandskampioen waare gewrre. Of d waor waar, weet ik nie, hak ok mar van heure zegge. We zn ze op den Heuvel nog in wiste haole. Ze waaren in Amsterdam kampioen gewrre dur van Ajax te winne. Daor waar hil w volk op de bn.

Et enigste w we nog deejen in et strtje, w meej voetballe te maoke ha, waar, koppen. Op den aachtergevel van et magazntje van den buurman han we un goal getekend. As we dan meej driejen of meer waare, stond der enen in de goal en die aander kopten, mistal meej ene tennisbol naor mekaaren over en dan onverwachts op goal, de kieper moes daor wel op berekend zn. Assie der tien dur ha gelaote, kwaam de volgende in de goal.

Naa der ok gin gas mir wier gemaokt, in de febriek bij ons in de straot, gooide ze ok gin sintels mir in et strtje. Daordeur wier et er, asset geregend ha, meer en meer un slkstrtje, waor ge te voet nie dur heene moest gaon of ge moest lrze of klompen aon hebbe. Ik gong bekaant not aachterom want ik gong aaltij te voet naor den Heuvel en aachterom waar om.