CUBRA

INHOUD PIERRE VAN BEEK
HOME 

Pierre van Beek - Heemkunde-artikelen

 redactie: Ben van de Pol

 

Via Baal naar de Strijbeekse Heide

Het Nieuwsblad van het Zuiden - zaterdag 4 september 1971

 

Het Rondven - archief Pierre van Beek

 

Wie het er op aanlegt, kan zich telkens weer opnieuw verbazen over het vele natuurschoon in de directe en wat meer verwijderde omgeving van onze stad. Ook voor degene, die meent niet onkundig te zijn. Van wat eigen streek te bieden heeft, blijkt er toch voortdurend mogelijkheid tot nieuwe ontdekking, vooral als ge niet zweert bij een asfaltweg. Zo zijn we onlangs op een eigenaardige manier verzeild geraakt op de Strijbeekse Hei. De Bredanaars mogen er misschien meer van weten, wij kregen de indruk, dat ze zeker niet door Tilburgers wordt platgelopen. We zouden degenen, die er nooit van gehoord hebben, niet graag de kost geven. Wie echter de moeite doet de ANWB-toeristenkaart van Brabant (Blad-West) ter hand te nemen, zal daarop dicht bij elkaar niet minder dan vier zwarte sterretjes aantreffen als even zoveel aanduidingen van voor het publiek opengestelde natuurreservaten.

De kortste route erheen over nagenoeg uitsluitende verharde wegen loopt van Tilburg, via Gilze en Chaam. Afstand: 25 km. Dit voor de gemakzuchtigen. Voor wie graag wat "rondzigeunert" langs minder gebaande wegen, hebben wij een wat langere route, waarbij onderweg nog wel iets interessants kan worden meegenomen. Die gaat via Riel, Alphen naar Baarle-Nassau en verder naar de Strijbeekse Hei zonder daarbij Chaam aan te doen. Afstand (zonder terugweg) 31 km.

 

Baarle-Nassau-Hertog, de enclavegemeenten zoals er vermoedelijk in heel Europa geen bestaan, vormen op zich al een attractief punt. Ge blijft er gemakkelijke plakken, vooral op een mooie, zomerse zondag want dan blijkt het daar zelfs reeds voor de middag een gezellige kermisachtige drukte. Daar is het echter vandaag toch niet om begonnen. We zeggen dag met het handje tegen de Baalse gezelligheid en nemen over de Singel direct de S-zwaai richting Breda. Even buiten de kom der gemeente pakken we bij ANWB-paddestoel 1307 de links van de weg afsplitsende onverharde weg, de Oude Baan, in de richting Strijbeek en Ulvenhout. Die Baan begint direct na het burgerhuisje nr. 1 van de Bredaseweg met daar schuin tegenover gelegen restaurant Scotch Inn-Bar. Een sjieke gelegenheid in een fraai met riet bedekte villa, die gebouwd werd door de Baarlese limonadefabrikanten Gebroeders Verheijen. Met haar witte muren contrasteert ze fel tussen de haar omringende beplanting, die een gazon omlijst, waar de stoeltjes onder kleurige parasols een moeilijk te weerstane verleiding vormen.

 

Barreeltje

Dat opvallend burgerhuisje nr. 1 wordt in de Baalse volksmond nog altijd het Barreeltje genoemd. Het huidige pand, dat er een tachtig jaar staat, neemt de plaats in van een voormalig tolhuis, waarin "wel driehonderd jaar achtereen" een herberg gevestigd was. Eens woonde hier madammeke Gielen, een weduwe met twee zonen, die kommies waren en een dochter, die met 'n kommies trouwde. Wanneer er rgens kommiezen nodig waren, gold dit zeker voor Baal zoals dat de dag van vandaag nog steeds het geval is. In het Barreelke zorgde madammeke Gielen voor het incasseren van de tol en voor het laven van dorstige kelen. Dag in dag uit rolde zij de op wielen lopende "barrier" heen en weer over een lange, houten rib. Deze bevindt zich thans nog onzichtbaar verborgen onder het nieuwe wegdek en loopt vandaar door tot in het keldertje van het voormalige caf, waarin zij tegelijkertijd als rib voor de zoldering fungeert. En dat is wl te zien. Een onvermoede "antiquiteit". Het keldertje dateert nog uit de tijd van het oude tolhuis annex herberg. In de duisternis en de koelte lag hier het biervat opgeslagen, waaruit de glaasjes getapt werden. De uitgesleten bakstenen treden getuigen van de vele malen, dat de voeten hier overheen gesloft zijn terwille van een koel glaasje gerstenat. De herberg bezat namelijk geen toog maar niets anders dan een tapkastje met een dubbel rekje er boven, waarin de diverse glazen en glaasjes stonden.

 

Sterk verhaal

Madam Gielen heeft in haar caf, dat Boslust heette - precies zoals er hier vlakbij weer een nieuw Boslust staat - ooit een benauwd avontuur beleefd, dat haar ten slotte de lust tot kasteleines spelen benam. Het gaat hier om een sterk verhaal, dat we optekenden zoals het ons verteld werd.

Op zekere nacht betrapte madammeke een inbreker, die door het bovenlicht van de herbergdeur trachtte binnen te komen. Hij stak er al met zijn hoofd door. Madam greep een handveger en sloeg die op 's mans kop in stukken. Terwijl ze daarop de pook ging halen, slaagde de indringer er in binnen te komen. "Ik heb wel veel slaag gehad," zei de man, "maar ik ben binnen. Nou je geld, koffie voor mij zetten en dan te bed", commandeerde hij, wijzend naar een van de twee bedsteden, die zich in het vertrek bevonden. "En heb het hart nie da ge eruit komt voor ik vertrokken ben", voegde hij er dreigend aan toe. Vr zijn vertrek voorspelde hij het volgend jaar op dezelfde tijd te zullen terugkomen. "En dan gaat het precies als vandaag. 't Is maar da ge het weet!" Madammeke geloofde niet in zoveel brutaliteit. Een jaar later werd er in de nacht aan de deur geklopt en een stem riep: "Goei volk!" Madammeke, die in de veronderstelling verkeerde met marechaussees te doen te hebben, die hier wel meer plachten aan te lopen, opende de deur. Waarachtig, daar stond de bandiet en weer luidde zijn eis: "Geld en koffie!"

 

Gegrepen

De politie heeft de man later te pakken gekregen. Bij een eerste confrontatie werd de verdachte door het slachtoffer echter niet positief herkend. Dit geschiedde pas toen de politie hem vertoonde in de fluwelen broek en de kleren, waarin hij door haar was gearresteerd. Het bleek een zekere L. uit Terheijden. "Hij heeft er verschillende jaren voor vastgezeten", aldus onze zegsman. Madam had er nu toch genoeg van. Zij verkocht de zaak en trok bij haar dochter Sara in. Koper werd Jan Leemans uit Baal. Hij brak het oude tolhuis, behalve het kelderke, af en bouwde er voor f 800,- de huidige woning. In de woonkamer hiervan bevindt zich nu echter nog steeds het oude achterraam van het Barreeltje. Het huis is thans bewoond door een zoon van de bouwer de 77-jarige Jan Leemans.

We wilden u echter hier naar een aardig stuk weinig bekend natuurschoon brengen t.w. het Goordonk. Dit strekt zich uit ten westen van het Barreeltje en ligt opgesloten tussen de Oude Baan en de weg naar Ulicoten. Laat u niet misleiden door de links in de bosrand liggende landhuisjes en bungalows. Hierachter verbergt zich een zeer attractief boscomplex, bestaande uit dennen en ook gedeeltelijk uit loofhout. Na wat zoeken vindt ge vast ergens een gaatje om er zelfs met de auto in binnen te dringen. Er zijn intieme door de natuur zelf uitgekozen plekjes voor een rustige picknick en het laat er zich prettig wandelen.

 

Oude zandweg

Een deel van het complex, waar het terrein mr geaccidenteerd en ook mr open is dan elders, bezit een grote aantrekkelijkheid. Er bevindt zich daar ook een naar verhouding hoge berg. Het restant van de voormalige schietberg uit een periode van vr de eerste wereldoorlog toen "Volksweerbaarheid" hier haar schietoefeningen hield. Het Goordonk laat zich ook bereiken van de kant van de Ulicotenseweg door een smal zandweggetje, beginnende rechts tegen de bosrand.

Bij de Oude Bredase Baan, waarover we verder moeten, hebben we te maken met nog een van die typische, steeds meer verdwijnende echt-Brabantse zandwegen. Zonder de karsporen van weleer maar wl met een (verhard) fietspad en paaltjes, zij het dan ook betonnen, er naast. De nieuwe tijd verraadt zich ook door hier en daar langs de bosrand geplaatste banken.

De Baan boort zich kaarsrecht naar het noordwesten. Eerst aan beide kanten begrensd door bos met rechts het woester terrein van de Baalse motorcrosses. Daarna wisselen bos en akkers, waar langs de berm hele vlekken van paarse wilgenroosjes in de hoogzomer afsteken tegen het bruin en het groen, elkaar voortdurend af. En als ge dan over deze zeer lange baan eens achterom kijkt, ontdekt ge, helemaal aan het einde, precies in het midden van de weg, de toren van de kerk van Baarle-Hertog.

 

"Pluk de dag"

De baan blijkt als het ware met de liniaal getrokken. Wat niet pleit voor de kwaliteit van de grond. Zand en hei moet het hier eens allemaal geweest zijn. Bij van oudsher goede cultuurgronden ontstonden meestal de slingerende wegen. Na een paar regendagen is de Oude Baan goed berijdbaar. In een droogteperiode daarentegen ploegt ge door mul zand in een wolk van stof. Abominabel slecht is de weg bij de camping Ponderosa over een stukje van ca. 50 meter. Het is dan ook een verademing als ge tussen mooie bospartijen door bij het verscholen landhuis met de witte poort de harde weg bereikt. "Carpe Diem" staat er te lezen. Een naam, die in twee woorden een voor deze streek goed passende levensstijl samenvat want hij betekent: "Pluk de dag", wat sommigen nog kernachtiger vertalen met "Melk de dag". Een dagenmelkersgevoel krijgt ge ook inderdaad wanneer hier het groene land ten zuiden van Chaam als een waaier openslaat. Wijds is de blik over de met boomgroepen hier en daar gestoffeerde velden. Van verre reeds ziet ge het land duidelijk dalen om daarna weer omhoog te klimmen. Ge hebt te maken met een breed dal, dat onvermijdelijk een beek aankondigt. Die blijkt er dan ook via een duiker onder de weg door te schieten. Het gaat hier om de van de Kwaalburg bij Alphen komende Strijbeekse beek die, lopende langs de staatsgrens, voorbij Strijbeek ter hoogte van Kespel in de Mark uitmondt.

 

Looftunnel

Plotseling staat ge bij de Keizershoeve bij een wegsplitsing, waar een ANWB-paddestoel de 5 km naar Strijbeek aanwijst via de tussen bomen doorschietende Oude Bredase baan. Deze baan begint met een onverhard stuk weg vol kuilen over een afstand van een 100 meter. Men kan dit stuk vermijden door i.p.v. links de zandweg de asfaltweg rechts te volgen met de bedoeling hierop bij de eerste gelegenheid, die zich voordoet naar links af te buigen en daarna rechts zijn weg te vervolgen tussen de bomenrij. De eikebomen grijpen boven uw hoofd in elkaar. Met het hoog opgeschoten schaarhout aan weerskanten van deze asfaltweg rijdt ge door een tunnel van groen. De toren rechts over de velden is die van de Chaamse kerk. Bij een nieuwe wegsplitsing bij paddestoel 1318 de asfaltweg richting Strijbeek (2,5 km) blijven volgen. Spoedig schiet ge dan via de Goudbergseweg (pas sinds twee jaar geasfalteerd) de voor het publiek openstaande staatsbossen van de Strijbeekse Hei in.

 

Wandelen

Op het kruispunt van de Goudbergseweg en de zandige Erikaweg bevindt zich een kleine parkeerplaats. Dat is het uitgangspunt voor de eerste wandeling van 2,5 km (45 minuten) door het uitgebreide natuurreservaat, waarbij ge voor menige verrassing zult komen staan. Staatsbosbeheer heeft hier nl. twee routes van gelijke duur uitgestippeld. Ze zijn gekenmerkt door gele en rode piketpalen. In twee etappes voeren zij de bezoeker zodanig rond, dat hij in het vrij korte tijdsbestek een zeer goed beeld krijgt van wat dan onder Strijbeekse Hei wordt samengevat.

De "gele route", die bij de parkeerplaats begint, beweegt zich eerst aan de noordkant van de Goudbergseweg langs een prachtige heide waarin het Langven. Uw lust tot nadere kennismaking met deze hei en het ven kunt ge nu nog beter bedwingen. Straks immers zal de "rode route" u van een geheel andere kant dwars over deze hei voeren. Tussen nu eens grove den, fijnspar, douglasden en lariks kronkelt het pad zich naar de Goudbergseweg om deze over te steken en zijn weg aan de zuidzijde te vervolgen.

 

Zwarte Goor

Nu zijt ge in het gebied van het Zwarte Goor met het grote ven van dezelfde naam. Eigenlijk moet ge dit ven zien in het vr- of najaar. Dan staat ge voor een uitgestrekte plas, geheel omringd door bossen en schaarhout. Thans, in de nogal droge zomer, ligt het voor een groot deel uitgedroogd. Toch is er nog voldoende water overgebleven voor de meeuwen en voor de vele kieviten, die parmantig door de drassige gedeelten stappen of stoeipartijen boven het ven houden. Het is hier ook het gebied van andere water- en heidevogels zoals de wilde eend, het waterhoentje, de grutto en de wulp. Na een grote boog om het ven komt ge ten slotte weer op uw uitgangspunt bij de parkeerplaats uit.

Hoe attractief de wandeling ook geweest is, voor deze persoonlijke smaak wordt zij nog overtroffen door die van de "rode route". Ge klimt nu weer in de auto en rijdt rechts van de Goudbergseweg in noordelijke richting de zandige Erikaweg op tot aan een vijfsprong met een burgerwoning. Van hier uit de door een houten wegwijzer aangegeven richting "Rondven" volgen.

 

Natuurterras

Met de vermoeienis van de "gele route" nog in de wandelbenen verdient het aanbeveling een tijdelijk domicilie bij het Rondven te kiezen. Dus de stoeltjes maar een poosje uit de auto, welke ge wel ergens kwijt kunt tussen de dennebomen. Ook het Rondven is een prachtig ven. In een warme zomer geldt hier echter hetzelfde als wat we reeds bij het Zwarte Goorven geconstateerd hebben. De waterstand is er extra laag, grote gedeelten van het ven zijn daardoor drooggevallen maar er bleef een behoorlijke ruimte over om de kinderen in het ondiepe water te laten ploeteren. Al of niet met de meegebrachte opblaasbare rubber- of plastiekboten.

Het ven ligt rondom ingesloten door dennebossen met hier en daar onderbeplanting. Het punt van aankomst vormt als het ware een natuurlijk terras. Er zijn nu eenmaal in de natuur van die plaatsen, die onweerstaanbaar tot rust noden. Geen wandelaar kan daar aan voorbij zonder aan hun onuitgesproken uitnodiging gevolg te geven. Het "terras" van het Rondven is zo'n plek en meer behoeven we er eigenlijk niet van te zeggen.

 

Fleurig beeld

Ge overziet van daar het hele ven, geniet in volslagen ontspanning van de jeugd in het water en van de als veldboeketten tussen de dennen rondgestrooide fleurigheid van zonnebadende recreanten(trices), neergevlijd in bloemrijke ligstoelen, al of niet beschermd door al even felkleurige windschermen. Zo zagen wij het tenminste op een uitgelezen zomerzondagmiddag. Laat u echter niet weerhouden als dit beeld een suggestie van drukte zou geven. De mogelijkheden bij het Rondven zijn zo groot, dat er eigenlijk nooit van drukte sprake is. Ge kunt trouwens ook verder rijden naar de achterzijde van het ven en daar tussen het hoge gras onder een knoestige den in alle eenzaamheid uw helemaal "eigen plekje" kiezen. En ook van daar overziet ge het ven.

In de nabijheid hiervan bevinden zich - overigens geheel van het ven gesoleerd en onzichtbaar - twee uitzonderlijke speelweiden, ingericht voor dagrecreatie en uitgerust met speelapparaten voor de jeugd zoals klimrek, schommel enz. Het is geoorloofd hier tenten te bouwen als ze maar tegen de avond weer worden afgebroken. Een zowel vanaf het ven als van de speelweiden snel bereikbaar consumptiegebouwtje zorgt voor de frites, ijsjes, frisdranken enz. Mijn liefje, wat wil je nog meer?!

 

Prachthei

Bij het Rondven begint de tweede rondwandeling langs de roodgekopte piketpalen. Ook een trip van slechts 2,5 km. Hoogtepunt vormt hier het gedeelte langs de heide met daarin het Langven. Een verhoogd pad loopt eigenlijk midden door het ven. Dit valt echter niet zo op, omdat ook hier weer een groot deel is drooggevallen. De hei is niet bijzonder groot maar wel munt ze uit door fraaiheid. We hebben zelden zulk een mooi, schilderachtig gelegen en gezond stuk heide gezien. Ze bezit een hoog en een laag gedeelte. Hier en daar staat er dopheide maar de struikheide voert verre de boventoon. Met de paarse gloed van de augustusbloei beleeft ge hier een natuurtafereel van de eerste orde. Die hei is daarom zo schoon en zo echt omdat zij met zorg in haar vereiste staat gehouden wordt. Dit houdt o.a. in, dat de zaailingen van jonge berk en de vliegdennen geweerd worden. Op die wijze blijft een hei wat ze behoort te zijn. De hitte kan er boven te dansen hangen als de natuur haar "sista" houdt maar spoedig vindt de wandelaar koelte in de beschaduwde paadjes, die hem - deels langs loofhout - via allerlei kronkelwegen terugvoeren naar zijn punt van uitgang bij het Rondven.

 

Zalig nietsdoen

Pas nu kunt ge zeggen een beeld te bezitten van wat er onder die Strijbeekse hei dient verstaan te worden. Daar er vast wel tijd is overgeschoten, zullen de stoeltjes voor de tweede keer uit de auto gaan. Voor lange tijd, want bedenk het wel: God schiep het Rondven en gij melkt daar de dag!

Om naar huis terug te keren volge men de rondweg rechts om het ven en de door een witte pijl op blauwe borden aangegeven route. Ge komt dan ten slotte uit bij de oude marechausseekazerne met daar tegenover een hertekamp op de weg naar Ulvenhout. Daar linksaf laat zich de terugweg gemakkelijk vinden via de Goudbergseweg, die begint bij Strijbeek-Grens (paddestoel 1158). Langs die Goudbergseweg ligt nog een opengesteld natuurgebied "De Goudberg". Maar voor vandaag is het wel genoeg geweest!

 

Uniek

Resumerend kunnen we zeggen, dat de Strijbeekse Hei een bij uitstek geschikt gebied vormt voor een goedkope dagrecreatie voor gezinnen met kinderen. Ge vindt er allerlei mogelijkheden, waarbij wij nog verzuimden te wijzen op de verschillende op de wandelroutes aangebrachte rustbanken, waarvan sommige aardig verscholen zitten in het groen zoals bv. bij het Zwarte Goorven. Van grote drukte is er geen sprake. Men heeft overal de ruimte. Op het eerste gezicht merkwaardig genoeg blijken voor- en nazomer meer bezoekers te trekken dan het hoogzomerseizoen, de eigenlijke vakantieperiode. Dit komt wellicht doordat men dan een "wijdere wereld" dan de zo "akelig nabije" Strijbeekse Heide intrekt. Ja, dichtbij is het wel, al zoudt ge het niet direct vermoeden. Voor de hierboven beschreven route met omweg over Baarle-Nassau noteerden wij, van Tilburg tot aan het startpunt voor de "Heide", slechts 31 km.

 

Andere route

Het kan nog korter! Ge mist dan wel Baarle-Nassau en het Goordonk, maar behoeft ook nergens door stoffige landwegen te ploegen. Die totaal - behoudens het laatste stukje - verharde route luidt: Tilburg, via Gilzerbaan naar Gilze-Chaam. Buiten de bebouwde kom van Chaam (aan westkant richting Ulvenhout) links af over Meerleseweg en Ginderdoorstraat richting Strijbeek. Dit traject bij Chaam is behalve comfortabel ook bijzonder rijk aan landschappelijke schoonheid van een eigen karakter. Deze route vergt "enkele reis" slechts 25 km.

En nu maar op pad naar eigen keus. Goed succes!

 

PIERRE VAN BEEK