DOSSIERS WTT
INHOUD W T T
CUBRA HOME

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal wordt mede mogelijk gemaakt door

Bijlage

Dossier kaojkes

► Kaojkes

 

1992 Jan Naaijkens

Als het varken geslacht is wordt het vet uitgebakken. Het vet zelf stolt tot reuzel. In de pan blijven harde brokjes over. Dat zijn de kaoikes. Warmgemaakt smaken ze voortreffelijk op roggebrood, vooral indien er, zoals bij een echte Brabantse koffietafel, 'n brandewijntje bij gedronken wordt. In het Biks komt het woord alleen in het meervoud voor. In de twintiger jaren was "Jan Naoikes lust gin kaoikes" een veelgehoord scheldversje.

Ds Biks

 

1999 Een jeugdherinnering van Elie van Schilt

Op Zaterdagavond hadden we ook een speciaal gerecht, dat waren kaantjes,mijn moeder bakte dan reuzel uit dat normaal als boter op het brood werd gesmeerd, als de reuzel was uitgebakken bleven er kaantjes over en dat was het speciale gerecht van Zaterdagavond.

Mijn jeugd (CuBra, 1999)

 

2003 Een berijmde jeugdherinnering (ca. 1945) van Ed Dalderop

 

Van t vreke - aachtenfftig jaore trug (CuBra)

()

Saoterdags nao Allerziele

was t te doen: toen ginge wij

naor ons taante Frieda fietse,

want die han n boerderij.

 

t Vrreke was nt geslacht, n

zij han zlf tch eete zat,

dus wij mochte koome haole

wsse in overntie had.

 

n Stuk ribstuk, n hil pan wrst n

ok twee komme vol mee zult!

Balkenbrij, vier flsse braoivles,

himmel tt de raand gevuld!

 

Ok twee flinke bakskes spkvt,

(mee de kaoikes in pepier)

n n hieltje vur den rtsoep

n en al gebakke nier.

()

2005 Een jeugdherinnering (ca. 1935) van Wim van de Wouw

En in de slachtmaand was Janus van Gerwen gekomen, mee al zijn slachtspullen. Met het schietmasker had hij hem geschoten, met het steekmes had hij hem gestoken zodat de kuus goed uit kon bloeden. Met water dat Janske in het wasfornuis had heet gestookt, werd het varken geschouwd, dat wil zeggen: met heet water overgoten, zodat de haren er beter afgingen, en dat moest vakkundig gebeuren zodat de huid niet verbrandde door het hete water. Was dat gebeurd, dan werd het varken op de ladder gehangen, en schoongemaakt. Hart lever en longen werden verwijderd evenals de ingewanden, de dikke darm werd ontdaan van het z.g plukvet, dat samen met de reuzel gesmolten werd, dan kreeg je vet en kaantjes. De longen werden met het hart en de varkenskop gebruikt om zult te maken. Er waren ook lieden die de dikke darm uitbakten tot kaantjes maar dat waren uitzonderingen, en dat was een grote stinkzooi. De dunne darm die heel goed werd schoongemaakt,werd gebruikt voor de worstmakerij. De hammen en voorstukken [schouderham] en de ,,kinnebakken" [wangen van het varken] ging met het spek van het varken voor een paar weken in het zout, om later in de schouw gerookt te worden.

Wim van de Wouw De wedddenschap, uit: Verhalen uit de Kivietsblek, 2003; CuBra

 

1975 (ca.) - Lechim

()

Vur 't braoie van de kaoikes

Vur 't spraaie van m'n bed

't Glaanzend poetse van m'n schoene

Vur de koffie diegge zet.

2003 Piet van Beers Kaoikes in de aanbieding

 

Kaoikes

k Stao wir meej mene mond vol taande.

Ik hb wir n nuu gebit.

Hoe d naa wir is gekoome???

k Zal oe zgge hoe d zit!

 

k Moes vur n bodschap nr de slaager.

J, ge wit wl hoe d gao.

nik mocht allen mar kope

w ter op dit briefke stao.

 

Marin dieje slaagerswinkel

zaag ik w daor ammaol hing.

n.ik wt t n die luchtjes

dk wir mooi de fout inging.

 

Want, behalleve de bdschap

die ik daor op t briefke vond

kocht ik k n duske kaoikes

d in de reklaome stond.

 

Marmn vrouw di toch nie moeilek.

Zn t vrekes of run(d)s.???

Zt ze daor mar op de tffel

vur vanmiddag bij de luns.

 

Meenselief, ik hb t geweete.

Kaoikes van enen aawe zog.

t Knarste n krkte tusse mn taande.

Cor zeej: Piet, w doede toch?

 

n z hak nog zonder rg

mn ge taande ingeslikt.

t Maag beslist n wonder hiete

dk er nie z in gestikt.

 

Wild oe ge ene gang bespaore

nr taandarts of "smoelesmid"?

Kpt gin kaoikes t de reklaome.

Want d kost n nuu gebit.

 

2006 - Lodewijk van den Bredevoort (Jo van Tilborg)

Uit: Kosset den brne eigeluk wel trekken? Jeugdherinneringen van een gewone volksjongen

Soms waar un vrke pas geslacht, waar der zult en bloedworst en kaoikes zat, ge mocht et nie hebben.

(...) s Anderendaogs kwaam de slachter terug om alles in handzame porties te verdle en wier alles in enne kp, in de kelder, in de pekel geleej. Daor moese de zije spek en de hammen, drie weken in

blve liggen. Dan wiere ze gerkt in de schouw bij de slager, die han we zelf ginne. Et goeie vlees, de kreb, et haasje en de karbonnades wiere geweckt. Nao un week in de pekel, gelegen te hebben. De lever wier gedilteluk gekokt of tot pastei verwerkt. Van de longen, de afgesneje zwoerd, de kop en den aandere afval, z as d hiete wier, zult gekkt. Ik moes aaltij pruuve of ie op smaok waar. (...) Wij han dan de eerste weken fist, w toelaog op ons brod betrof. We krge bloedworst, zult, lever, leverpastei en kaoikes op ons brod. Bij de rpel verse worst en enne kotelet. Nao en paor weken wier et wir spek, tot de volgende slacht. In et begien nie z rg, et waar dan nog nie z zout.

 

2000 (ca.) Piet van Beers

De stinpst

Gaode fkes langs de slaager...
komde ok ng op de mrt?
Zurgt dan vur w platte ribbe
n w praaje vur de snrt.
Vier ons... vrse wrst n peeje...
doet er mar w jne bij.
'n Bkske zult 'n half pond kaoje
n tweej schve balkenbrij.
 

Wtter veraanderde (2)

n dan aate ze in de wnter ok nog gegemkte zuurkole t et vat.
n sondags de rst; kundet raoje ?
En stukske zult, spek n tgebraoje kaoje
 

Cor Swanenberg

De witte reuzel werd gesmolten en ging de kelder in. In de keuken rook het naar leverpastei met veel laurier, zure zult en koikes, zoals wij de uitgebakken reuzelkaantjes noemden. (Cor Swanenberg, Van oorlog, overvloed en onvrede (1981), deel 2 van de Tenblakke trilogie)

 

Vlaamse kaajkes

KAAI , KADE , V., mv. kaaien of kaden, gansch uitgebraden stukskens varkenslies, die men vaneen gesneden heeft orn er het vet goed te laten uitbraden (Br., Antw., Kemp., N.-Br. en Venlo)(...) Kil. [Kiliaan]  vertaalt kaan door : aruina vilior ex balenis, en kaeye, kade of kaeyen door: frustuta adusta ex aruina adustae et exuccae pinguedinis crustae, en Plant. [Plantijn] in 't fr. door : ratons du sain de pourceau. (Schuermans, Algemeen Vlaamsch Idioticon, 1865-1870)

 

KAAIEN, KADEN, AFKAAIEN, w., in stukskens vet uitbraden totdat ze tot kaaikens worden (Antw. en elders). (Schuermans, Algemeen Vlaamsch Idioticon, 1865-1870)

 

KAAIBROOD, o., broodvormige klomp van samengedroogde kaden of kanen, bij de liesvetsmilters en keersmakers : als men de verkens mest met kaaibrood, zijn ze spoedig vet (omstr. van Loven). (Schuermans, Algemeen Vlaamsch Idioticon, Bijvoegsel 1883)

 

KAAIKEN, het = 't Gene overblijft van de kleengekorven stukskens zwijnensmeer, als er 't vet uit gesmolten is. Me gaan te noene kaaikens eten van 't verken. Geh[oord in]  Eecloo, Zele. (Guido Gezelle, Loquela; ed. 1907)

 

kaajkes

Viert men alom in den lande Sinterklaas op 5 of 6 December, in Westkapelle geschiedt dit van 6 op 7 December. In Noord-Brabant is op verschillende plaatsen het kaaiefeest vaak belangrijker dan de feestdag van Sint Nicolaas. Men eet dan zult, lever, hersens en balkenbrij en daarbij wordt een stevig glas gedronken. De kaaien", die uit het vet gesmolten worden, worden met wat zout op het brood als lekkernij gegeten. (J. H. Kruizinga Levende Folklore in Nederland en Vlaanderen; 1953)