INHOUD AUDIO INTERVIEWS
INHOUD WTT
CUBRA HOME

PRINT DEZE PAGINA

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal wordt mede mogelijk gemaakt door

 

Tilburgse dialectsprekers - genterviewd in 1978-1980

Aflevering 2 - Interview met de heer en mevrouw Hermans

Transcriptie en samenvattingen: Hans Hessels

De heer en mevrouw Hermans

Datum: 30 januari 1978

Interviews: Frans van Iersel, Jan Briefies (werkgroep dialectologie HKK Tilborch)

Woonachtig: Zonnehof, Reit

Beroep: textielarbeider

 

Onderwerpen:

Bet Koolen, Fatima, smokkelaars,Verschuuren-Peron, volderij, , zware stoffen, kruikenzeik, werktijden, ples(t/s)erij, weren, effectgarens, fijne en grove wol, buiten- en thuiswevers, ketting en inslag, verven, pluizers, nopsters, ketting drogen, leveren aan de fabriek, Tuerlings meulentje, cafs van Dal, Horrevorts-Koolen, van Eerdewijk, varkens kopen, varkensmarkt, Jantje Marinus, De Bierhal en Doris Jongen, paardenbakken, varkens- en koeienmarkt Heuvel en Enschotsestraat, Bossche markt, voermannen, ziektewet, vakbond, Unitas, St. Lambertus, staking 1936, tram Tilburg-Hilvarenbeek en Tilburg-Waalwijk, Klisstk en Vfhze, De Mosbrempt, mitje steeke, stintje kltse, kerk Broekhoven, meisjes in het huishouden, vogeltjes vangen, kleren ruilen voor de kerk, doop onder de follie, aangifte bij gemeente, getuige, cafs van Eerdewijk, Jantje Marinus, Horrevorts-Koolen, Het Bierhuis, Doris Jongen en De Schommel, politieagenten Brekelmans en Kuysters (of Koster(s))

 

Tilburgse woorden:

affktgaores (=effectgarens=visueel bedoelde effecten)

bojem (=bodem)

bom (=balk)

dan laagen ons ogen al en bietje boovenop (=zat zijn)

dgs (=daags)

(dr-)nve (=(daar-)naast)

ve (=even)

ene krikkele (=zwak, teer figuur)

ernffe (=er naast)

gske (=oogje)

fllie (=sluier)

grotte (=grootte)

hrre (=hoor)

intreej (=entree(-geld))

ktting en inslag (=ketting en inslag)

Klisstk (=Quirijnstok)

Mielejoow schaop (=van/uit Millau, Frankrijk)

mielietr (=zware stofsoort t.b.v. het leger)

mitje steeke (=landveroveren/mesje pik)

npsters (=arbeidsters die oneffenheden in de stof wegwerken/pluisters)

chd, chd, chd (=och God, och God, och God)

prdenbak (=drinkbak voor paarden)

petron (=patroon (=als baas))

plssers (=wassers)

plsterij/plsserij (=wasserij)

plsers (=pluizers)

pliesieburoow (=politiebureau)

rajls (=rails)

stintje kltse (=buitenspelletje steentje kletsen)

tswver (=thuiswever)

Tilburgs n Haajkaants, ook Stads meej Haajkaants (=mengelmoes van Nederlands en Tilburgs)

vrekesmrt (=varkensmarkt)

volderij/vollerij (=vullerij, het vullen/vol maken van de stof)

weer (=kwast in het hout daar waar de tak groeide)

zk, uuriene (=urine)



1

Meneer zet uiteen waar hij in zijn jonge jaren woonde en start met een meer algemene, Nederlandse uitspraak van met name de straatnamen. De vroegere akkers van het huidige Fatima vormden ook een doorgangsroute voor smokkelaars.

 

Luister naar het bestand

Ik woonde op de nieuwe Goirleseweg, hoek Groenstraatdaar hadde et klooster Av Mariavanaf de Korvelseweg was de Oerlesestraat tot de nieuwe Goirleseweg stookte oover dan hadde daor de Groenstraot tt Broekhoovesewg toe, daor hadde Bt Koole zitte, die kefeej n zoo ging et nr de Faatima toe.

 

Ik weet goed, vroeger h, we zitten hier dicht in Bls, n dan gebeurde ng wlles dgge smkkelaars had, war, n asse dan verdacht waare, dan hadde en diepe sloot want vroeger hadde die riejole nie n zoo.dan kroope ze in dieje, in dieje sloot, hil diep h!.

 

nt gewas dtter binnenin was, d zchte ze dan n d trokke ze oover der hoofd heene dsse et nie zien n den eene verbrgde et n den andere zat en uur in de kouw!

 

Caf Bet Kolen - Regionaal Archief Tilburg - Beeld on line



2
Hoe Hermans zijn vrouw leerde kennen en bij Verschuuren op de volderij in de wolnijverheid werkte. Daarna een uitleg over de kruikenzeik en een onderbreking via de intercom door de receptie van het tehuis.

Luister naar het bestand

Ik hb mijn vrouw leere knne, warbij ons op de zaak, Verschuuren-Peronhb ik eerst gewrkt n d febriek d stond juist teegenoover de Noordhoekse krk hier n ds in 1915 is d oovergeplaatst naar Koningshoeven bij de Leij

 

en volderij d wil zggeoew goed d moes dichter gemaakt wrre, d noeme ze voller, vol is dichter maoke, dus d dichter maoke d wier toen meej en klein beetje zeep wier d gedaon

 

attentiewil zuster van Ham toestel 17 bellen, zuster van Ham toestel 17

 

mar as ge dan die goedere hd, ik zal zgge mielietr, duffel, hil d zwaore goed Toen ginge ze vort de uuriene van de mnse, ginge ze ooveral ophaole die vroeger toenzk noeme ze et, war, d ginge ze toen daor bij verplaatse om et boeltje ng dicht te krijge..

 



3

Hermans vervolgt (stads meej Haajkaants) zijn technische uitleg over preparaten, volderij, plesterij, wasserij, vetdelen en weren in de houten walsen. Ook de werktijden en overuren komen aan bod.



Luister naar het bestand

n dan krijg je de plsterij f de zoogenaamde wasserij, ging daar naar toe asset op zen breedst was, dan wier et daar gewasse, war, omdtter vtdeele in zaate van de volderij.

 

vroeger ammel houtere walse eiken iepe, n naargelang die eigelek nie zoveul weere in zaate want as ene weer, war..f de wals die ging iets nt slijte, dan dieje weer ging nie mee nt slijte, dan waarie niemer juist rond"

 

Die wrktije, d was eigelek wl en beetje ongereegeld mar de werktijde die was vroeger van smrges zs tt zeeven uure onder de zstien jaor n anders moeste van zsse toe achte wrreke!.

 

Frans van Iersel:Ge kunt gerust plat praoten hr, ge kunt gerust plat praote!. Hermans: J, nouw krde Tilburgs n Haajkaants h!. FvI:J, j, j, j, j, j, toe mar!

 



4

Hij beschrijft nu het verven van stoffen en vezels, effectgarens en draden. Vervolgens een uitleg over de fijne Franse en de grove Hollandse wol.


Luister naar het bestand

mar as ge ng van de veezel af irst et gaare moet spinne, wardaarnaa ng verwrke tt ktting n inslag in de weeverij n dan ng es et stuk 54 meeter maoke..

 

want affktgaores op zichzllef die zijn van ketoen mar ge ht ok veel die gevrfd zn dt wol is, war..want ene wollen draod kunne ze nie zo dun maoke as ene gewoone hillen dunne zijen draod fwl ene ketoenen draod..

 

De fijnste wolle die koome t de Mielejoow schaop t Frankrijk n Itaalieje.

 

Mar wanneer d gij, war, de Hllanse schaope ht, die groove, daor wier eigelek gin tkstiel goed van gemkt as heerestf n daamesstf mar daor wier ok deekes van gemkt, die waare grf!.

 

JB en FvI herhaaldelijk:jaa jaa jaa jaa jaa!

 

asser es veel onreinheede in zaate in de gaares want en schaap die heeft altij in wei geloope n ooveral durheen gegaon, der zit in de wol zit kleine deelen in, war!.

 



5
Over pluizers en nopsters (noppen afhalen) en kreugels voor thuiswerksters die daarin de pijpen naar de fabriek in de Hoogvensestraat vervoerden. De buitenwevers (thuiswevers) moesten ook bij de fabriek hun materiaal ophalen.


Luister naar het bestand

D waare pluizersn degeenedegeene degeene die, die d ..d waare pluisers, zin ze h d zn de plsers.

 

Wanneer d nu meej d mesjien gaare gemaakt wrt, dan gebeurt nog wlles ot omd d stfdtter ng wlles.dur diejen draod maoke dtter ng wl van boove op de mesjien ligt, en pluisje leej, h, ds ongelijk n die verhooging, die wrt er dan juistwrt er afgehaald dttet wir gelijk was, d zn de npsters, de naom zeeget al, h, d zn npkes.

 

D waare buiteweevers, die hadde en groot huis n daor stond en hil ouw ketaaw inj, die, die, die naome d weet ik ammel zozeer niemer hrre!.

 

Mar en tswver d was er ene, war, die ging nr en febriek toe, onverschilleg wlk febriekmar ze krege en ktting meej, d wil zgge, ge ht ktting n inslag, dus ge ht enen hille breejen bom, zo breej as et stuk moet zn n die zn ammel draojkes nffe mekaare, war.
 



6
Hermans geeft een technische uitleg over ketting drogen op straat, de kammen en de samenwerking bij het weven tussen man en vrouw. Gezocht wordt hoe het bijpassende liedje ook al weer heette.

Luister naar het bestand

Die ktting die was nat n die moes gedrgd wrren dan han ze ene paol op meej ene zwarte paol derop n dan stond er ammel spkers n pinne op n d was van dieje bridte n daor wier dan.

Op de kreugel laag de ktting n dan wier zo, zo vr ast was, war, d wier daor ammel opgehkt toed de ktting daoroover ophong, toen wier ie gedrgd.

n dan hadde van die zerdraojkes meej midde en gske derin, dan wier daor meej zon kln handvatje deraon, meej en pinneke deraon, en hkske, war, dan zaat de vrouw veur n hij eraachter n dan gaaf hij den draod aon n die sloege ze om d hkske n dan trok zij em dur die ogen vur en.

Mar dan hadde vruuger ng wl, war, d man n vrouw weven h, den ene, den ene snachs n den andere ooverdagwar.

meej de hand was d die spoele dr die, dr die ppkes inzitte, die krege ze dan meej, die ppkes meej gaore derop, dan wier derin gezt n moesie nr geen toe, nr diejen bak.

J, n, hoe was d lieke ok wir? Gin brod, gin eete, chd, chd chd! Zo was d vruuger!.
 

Kettingdrogen en kettinglijmen; te zien is de T-paal met 'ammel spkers n pinne'; foto door Henri Berssenbrugge (1873-1959) in 1903 in de Berkdijksestraat. Collectie Regionaal Archief Tilburg



7
Over het leveren aan de fabriek door de thuiswerkers en nadat ze gebeurd hadden het cafebezoek aan het Rosmolenplein met de kreugel (Tuerlings meulentje) en aan de Bosscheweg (ook met paard vanuit Den Bosch). Het gesprek komt vervolgens op de moestuintjes met varken en geit die men vaak had.

Luister naar het bestand

dan vatte hij zene kreugel f de vrouw n die ging dan leevere nr et febriek mar de miste die din wl de manne, war, mar ast de vrouwe din dan wasset beeter dt de manne din () want asse dan gebeurd han n ze kwaamen ve mar vergunning, dan ginge ze ng vur vf snt f en dubbeltje deraf haole, dttie zeej dan hb ik ng iets vur men dag n naacht wrke

Dan hadde b van Dal, dan hadde bij Hrrevorts-Koole han ze en kefeej, dr hadde ene prdenbak vur staon n daor de prdenbak vur stond n ze kwaamen er langs dan zt de kreugel er mar naast n ze ginge binnen en borreltje vatte.

We hn en gt, war, n onze vadder, llek jaor ging ons moeder meej de knderwaoge, war, ging ze en vreke kope op de vrekesmrtin de knderwaogein ene zak!.

Het 'Tuerlings molentje' - Regionaal Archief Tilburg - Beeld on line



8
Nu de beurt aan de varkensmarkt bij de Bisschop Zwijsenstraat en later aan de Enschotsestraat en ook de koeienmarkt op de Heuvel. De koeien die niet verkocht werden gingen naar de Bossche markt. De namen van de voermannen kent Hermans niet meer.

Luister naar het bestand

mar tis nu gin varkesmartnouw stn ze vort op van alle pltse, in de nschtsestraot n d is ok niemer zoveul.

 

n d is halfwg den Heuvel, dddis van de Veejmrtstraot tt n de Sporlaon toe, hdde midde op et plein, hdde wirskaante ene wg daor ge dur kost rije meej de koetsjes f die enen autoo han enen autoo, mar autoo nie veul, n in de midde ston ammel paole, zere paole n dr bonde ze die koeje ammel aond hk ng meejgemktd was mistdinsdags!.

 

Asse daor en koej nie verkcht hn dan ginge ze nr de Bosse mrt, die Tilburgse boerege hd tch hier, tch mnse die nr Den Bos reeje meej de grote, meej, meej, meej prd n kr n de grote waogevoermanne!.

 

Ge onthouwt d niemer h, as ge naa, as ge naa zgt, ik koom de vllegende week zowes praoten h, dan kos ik ze wl mar ik kn er zo ginnen ene!.

 


De Heuvel met ijzeren palen voor de koeienmarkt. Foto collectie Regionaal Archief Tilburg



9
Hoe de ziektewet precies in elkaar zat en de positie van de vakbond. De macht van de werkgevers was groot maar in 1936 kwam er toch een algemene staking die 6 weken duurde.

Luister naar het bestand

ziektewt wl, mar en kln bietje, mar toen wrkte de meense ng wlles al di et ng zo zeer n al waarde ng zo ziek want toen de ziektewt er was, toen moeste tweej daoge ziek zn eer ge pas, eer ge pas begont te verdiene, war, dgge dan tgekeerd kregt want dan moeste virtien daoge ziek zn eer dgge die tweej daoge pas bijkregt

 

St. Lambertus jao, n de was Unitas ok mar die kos ok niks klrmaokede petron, d waar eigelek de manne!.

 

Onze vadder d was enen chte bondsman, war, mar omdttie meej alles goed meej et febriek t de wg kos, kossie ng al es en woordje zgge bij de petron mar hij ha en grot hshouwe mar ast mar zonne krikkele was

 

1936, d weet ik ng goed, is hier ng es en staoking gewist, onder de tkstiel1936!
 


 

10
Hermans vertelt over de rol van de vrouwen bij de staking en - wat plechtiger - over het traject van de tram van het station in Tilburg naar Hilvarenbeek en de grens. Vervolgens over de route naar Waalwijk waarbij de Klisstk (Quirijnstok) ter sprake komt.


Luister naar het bestand

duurt d hier ng langer want aanders gn wij nie staoke mar dan gn wij es teege die meense praote, wanneer ze ons ouwe gld dmme aanders aatij hbbe tkeere dt dan nie kan schille mar aanders gn mn manne nt wrrekej腔. (onderwijl slaat Hermans met de vuist op tafel)

Piusplein oover n zoo ging hij door de Varkensmarkt, Trouwlaon, Korvel, Korvelseweg en op de Korvelseweg daor laggie midden op de wg, de rajls, n zoo is hij van Korvel, war, is hij door Goirle gegaon n naast ouwe krk St. Jan, d was vroeger en ouw verpleeghs, warn bij Den Hemel kwam ie pas op de groote wg nr Hilvaarenbeek!.

n zo ging hij et Lijnsheike n zo ging hij, war, ik zal zgge dur Klisstk n daor ooveral heene n zo noeme wij de wg nr Waalwijk toe. FvI: Waor hdde d woord nouw wir? Klisstk?Ds eigenlijk Quirijnstok? J, mar gij wilt toch hbbe d ikja, ja, ja.
 


 

11
Van de Groenstraat tot aan Koningshoeven en hoe heette het tegenwoordige Groenewoud vroeger!? De Mosbrem(p)t. En de fabrieken van De Kat en Franken. Hermans is nogal terughoudend om over vroegere gebeurtenissen te vertellen.

Luister naar het bestand

Toen wij kindere waare van twaalf jaor, toen ginge wij van de Broekhoovesewg n d, n d, hoe noeme ze nouw die straot d nouw Groenewoud is?.n, de Veugeltjesbuurt, d, d is, is op de Broekhoovesewg, die hze ammel

 

daor gingeme ok aatij voogeltjes vangeDe Msbrmpt!! De Msbramptbrmpt!!  Van hil die kontrije daor koste gij van de Biksewg bij de irste waaj, nouw zit er De Kat meej zen febriek n teegenoover zaat Franke vruuger.

 

daor drref ik nie, daor drref ik alles nie oover te vertlle, van vchtpartije n van allerhande dinge, n, n, n d doewek nie, n, daor hoefde ok nie bij te zn ok nie!
 



12
Een moeizame uitleg over mitje steeke en stintje kltse. En de meisjes speelden met poppen.


Luister naar het bestand

Toen din ze niks as mitje steeke, war, n stintje kltse! Der konde kln n der konde grote meej doen mar et ging aatij om de snte n d waare mist grote, die hn meer snte as de kln mar ze moge dan tch wl ene keer van hullieje vadder meej doen!.

 

Dan ztte ze op de wg, want d was vruuger ammel zaand, zo en streep, d was hier en dwarsstreep n d was in de midde en huudje op. Dan gingde daor vier meeter vendn staonkwaamde op de streep, war, dan waare die snte van jouwaarde die in diejen hoed ene, dan mogde er ene veur bztte die vur de meet dieter nie opgekoome was .

 

Dan hadde vruuger ene grote kaaj meej zere blle van die grotte, war, n daor deej llek die meej di ene snt. Op dieje kaaj! Toen moeste daor drie meeter af, afblven, h, dan moeste oewen bl, moeste veur bij oe hbbe, drie meeter

 

Rktie em dan moes de meens ene snt n hum geeve mar mog ie ng ene keer doen, mar ging ie ernffe, ging ie ernffe, war, n rldenie en ndje vrder, moesie daor blve ligge.

 



13
Over de meisjes die mee moesten werken in het huishouden. En op zondag naar de kerk op Broekhoven I en bij de Capucijnen. En bioscoop Devenijns op den Heuvel. En hoe er voor de diverse kerkgangen tussen de kinderen van kleren moest worden gewisseld.


Apollo Bioscope van Devenijns - foto Regionaal Archief Tilburg
Luister naar het bestand

Ze ztte ze aaltij nt wrek veul, de mskes, die waare de duupe. Want agge dan mskes ht, war, die en jaor f neege zn n ge ht en grot hshaawe, war, dan moese ze veul meejwrke.

Op Broekhooven en Toen wij en jaor f twaalef waare stond die krk er ng nie want d was irst en hil grote waaj n drnve hadde boer de Brouwer woone.. en toen is daor en krk gezt n is d ammel veraanderd.

Ge had vruuger niks as veugeltjes vangebiejeskoope d was er ng nie as presies Divvenijns op den Heuvel mar d was en kwartje intreej!.

Toen moeseme, war, meej drieje nr de krk. Ik was de oudste, ik ha en pak...n die aander tweej, die hadde wir en van enen ouwe jas van ons moeder gemkt, die moes ok nr de krk toe, h腔.

Mar die om hallef twaalf nr de krk moese, war, waare die kleere van die alwir vulste grot n die schoene vulste grot want die om hallef twaalf nr de krk gonge, die schoene waare vul te grot, die klapperde daor oover die kaaje van die grote wg heene, dsse van de vrte omkeke, daor koome die zoone
 



14
Hermans wordt gevraagd naar volksgebruiken bij geboorte, huwelijk en overlijden. Gesproken wordt over het dopen onder de fllie en het aangeven met getuige - van het kind bij de gemeente evenals het cafbezoek na afloop.

Luister naar het bestand

Bij en dop gewoonlek, war, bij en dop war, dan waarde eigelek, dan moeste gij netuurlek en getge bij hbben h ..

Mevrouw Hermans valt bij:

,,,d din ze vruuger onder de flliein mnne td hk nie, wij hadden al witte dinge veur mar in de vruugere td ginge ze onder de fllie din ze dan oover der hoofd n maantelsn de klne op den rem, die laag onder die fllie, h, n zo ginge ze nr den dop!.

Mar dgs ndderaand moes de klne ngegeeve wrre bij de geminte, moeste en getge hbbe, war, mar die koste toen al ene vatte van de straot, die zeej Jan, kom fkes meej getge zn, mar ge had mist d de buurman meej gong.

mar as dan, war, ngegeeve waare, dan ginge we bij van Eerdewijk, dttis bij de Heikese krk daornve
 



15
Over het cafbezoek na de aangifte en welke cafs er in die tijd zo al waren in Tilburg en hoe zat je daar kon worden. Bij openbaar dronkenschap werd je vaak door de politie opgepakt en mee naar het bureau genomen.


Luister naar het bestand

Daor hadde vruuger dieje pttemaoker van Appels n hedde daor d kefeej van Eerdewijk, daor gingde mistal en borreltje vatte. Mar witte w d is?... Den irste smkt nie zo goed as de vierde!.

d was en dwltocht, war, toed we ts kwaame n dan laagen ons ogen al en bietje boovenop n dan kwaame we tsn dan viele we bekaant in de bdsteej oover ons moeder heen omd ge zat waart!.

Jantje Marinus, n, die zaat dr aachterin daor, in de Monumentstraotdie was te duur Et was gewoonlek ammlbij ein de Bierhal op den Heuvel, wartoen zn we gegaon nr Hrrevorts-Koole, Broekhoovesewgtoen zmme bij Doris Jongen ngegaon waor naa de Pius X krk stao.

n Jan Brekelmans n et Ksterke meej zenen baord, war, die nome me ng wlles meej nr et pliesieburoowhaaaj, ge waart dronked was ok ene pliesieagnt, Jan Brekelmans, ene pliesieagnt.

et Ksterke die ha nen baord jao, et Ksterke, h, die noemde Kuys, meej zene naom noemde we em, mar omdttet ginne grote pliesieagent was, noemde we em et Ksterke!.

naa is dieje Schommel, die is afgebrooke, d noemde ze De Schommelok kaffeejop den Hilverenbiksewgaon gene kaant presies vurbij..(wauwel, wauwel)vruuger zaat er de wolwasserij in..(Blomhuis-van Glabbeek, HH).
 

Caf-Restaurant Marinus, Monumentstraat - foto: regionaal Archief Tilburg
 



16
Nog wat cafpraat

Luister naar het bestand

ge had nie veul snte, ge kost nie veul nlgge want ge dcht akker tweej, drie hb, dan zit ik op den bojem n mnne kastelein, assie oe knde dan pofte ie wl mar as ons moeder t bd komt n ge had daor ng w staon, dan kregde ng ruuzied moet in bd wir goed gemkt wrrehahahahahahahaha..zo ist immel!.
 


Naar het begin van de pagina