INHOUD AUDIO INTERVIEWS
INHOUD WTT
CUBRA HOME

PRINT DEZE PAGINA

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal wordt mede mogelijk gemaakt door

 

Tilburgse dialectsprekers - genterviewd in 1978-1980

Aflevering 7 - Interview met Bartje de Kok, schoenmaker

Transcriptie en samenvattingen: Hans Hessels

Datum opname: 2 februari 1978

Afgenomen door: Jan Briefies, Frans van Iersel in bejaardenhuis Heikant

Genterviewde:  De heer Norbertus Johannes (Bartje) de Kok

Geboortedatum: 30-9-1891, Groeseind

Bijzonderheid: 3 x getrouwd

Beroep: Schoenmaker op Korvel geweest, baas bij van Arendonk

 

Onderwerpen

Eras, Louis Donders, schoenfabriek en familie van Arendonk, faillissement, vakbond, Koole Bond, moestuin, werken voor de Duitsers, werkconflicten, uitbetalingen, lidmaatschapsverbod, schoenfabriek Eijckhoff, pantoffelfabrieken Klomp en van Mierlo, werktijden, verdiensten, spinnerij van Berkel Abbedam, schoenfabriek Blankers, machines van Atlas en Moenders, stakingen, vliegtuigen op Gilze-Rijen, vliegeniers Duval en Wijnmalen, Marietje Kessels, ezelkar, spoorwegstaking, aangifte geboorte, St. Job, Stationtaxi, Mars, Onnozele Kinderen, Koosje Koosje, Sinterklaas, Piushaven, muziekvereniging Orpheus, St. Josefkring, de kermis, Wieske Snuf, Kiske de Paoter, Stien Ollie, vechtersbazen, buurten Gurkes Bos, Ouwen Dk en Krvels Huukske

 

Bijzondere Tilburgse woorden

Gurkes Bos (bos in het Goirke?) -- wver (=wever) -- kwaol (=kwaal) -- hr, hor (=hoor!) -- misterkncht (=meesterknecht) -- kept gaon (=hier: failliet gaan) -- weekgld (=weekloon) -- bedanke (=hier: ontslag indienen) -- Den Bond (=de vakbond) -- wllie (=wij) -- omspaoje (=omspitten) -- imml (=eenmaal) -- aadappels (=aardappels) -- fak (=vak, beroep) -- langk (=lang) -- amme (=samentrekking: als we) -- monteleur (=monteur?) -- prts (=praatjes) -- soodemieter (=sodemieter) -- durgat (=deuropening) -- ketoor (=kantoor) -- zumme (=samentrekking: zullen we) -- hmme (=samentrekking: hebben we) -- krt (=hier: dichtbij) -- rojen bond (=socialistische bond) -- liebertt (uit Frans: vrijheid) -- gin man (=niemand) -- durhaole (=schoenmakerswerk: doorhalen) -- pentoffelfebriek (=pantoffelfabriek) -- gaa (=gauw) -- nlgge (=hier: beginnen) -- stuklon (=stukloon) -- vaast gld (=vast loon) -- duuvelstoejaoger (=manusje-van-alles?) -- duuvelr (=wolmenger) -- ooverhaoler (=schoenmakerswerk: overhalen) -- mesien (=machine) -- slim (=hier:erg) -- nneeme (=in dienst nemen) -- swls (=hier: ondertussen) -- lojerij (=looierij) -- stommesjiene (=stoommachine) -- illktriek (=electriciteit) -- weeduuwman (=weduwnaar) -- tweejdkker (=dubbeldekker) -- autooke (=autootje) -- prs (=prijs) -- reme (=arme) -- vliegmesjien (=vliegmachine) -- Ouwen Dk (=Oude Dijk, straat in Tilburg) -- krke (=karretje) -- medllie (=medaille) -- statsspoor (=staatsspoor) -- ngeeve (=aangifte doen) -- de midde (=het midden) -- dimme (=samentrekking: deden we) -- Stasjontaks (=Stationtaxi) -- om zgger (=neefje of nichtje van betreffende persoon) -- vurrt (=vooruit) -- rijtge (=rijtuigen) -- ten f taander (=het een en ander) -- timmerduske (=timmerdoosje) -- janke (=janken, huilen) -- kaortspeule (=kaarten) -- tromdraoger (=trommelaar) -- zogaa (=zo gauw) -- mallemoole (=draaimolen) -- nergerand (=nergens) -- Krvels Huukske (=oud volksbuurtje op Korvel) -- zver maoke (=schoonmaken) -- monieka (=harmonica) -- bronollie (=petroleum) -- zowiets (=zoiets)


 

1

Fabrieken van Eras aan de Goirkestraat. Collectie Regionaal Archief Tilburg.

 

De Kok is op zijn 5e verhuisd van de Heikant naar het Goirke en van daaruit naar Korvel tegenover de Capucijnenkerk.

 

van daor aaf zk nr et Gurkes bos gegaon. Gurkes bos, noemde ze d vroeger. Ds nouw Kaplstraot gewrre, aachter rras (Eras) Febriek. D noemde ze Gurkes Bos, h. Daor bn ik nr toe gegaon as klne jonge. n van daor aaf  bn ik gegaon, j, mn ouwlui brawahnr eee, teegenoover de Capucijnenkerk. Nr de Hesperstraat

 

n van daort zmme gegaon nr de Van Doorenstraot. Want mn vaader d was ene weever, en wver, ene wver nne die kos toen nie zo wd lope van et Gurke aaf dr nr toe. n die wrkte bij Louis Donders in de Zwijsenstraot, daor wrktenie. n van daort, van de van Doorenstraot, zn we nr de Veejestraot gegaon

 

n toen zk in dienst gemoete, ik was neegetien jaor, zk in dienst gemoete. n daor in dienst n toen wr ik afgekeurd, afgekeurd nie, mar ik kos men eige laote oopereere n zon kwaol. Ik ha ene zwaoren  breuk n ik wies er niks van. Ik was neegetien jaor n ik wies er niks van!

  Luister naar het bestand

 

2

Fabrieken van Van Arendonk. Collectie Regionaal Archief Tilburg.

 

Hij vertelt over 30 jaar werken bij van Arendonk op de schoenfabriek op Korvel en het faillissement in 1940.

 

n ik hb jaore bij Jan van Aorendonk gewrkt. Bij Jan van Aorendonk op de schoenfebriek. Daor hb ik ongeveer tweejendrteg jaor gewrkt. Schoenmaaker van beroep! Mar ik hb ng meer fakke gehad hr!

 

Jaa jaa jaa jaa jaa ik hb er tweejendrteg jaor meesterknecht, noemde ze d toen. Baas, h. Mar d was vruuger, dan zin ze mar o, d was ene misterkncht, h腔

 

Jan van Aorendonk die is toen kept gegaon in firteg. D witte wl meschien zllef in firteg. n dan moese we der ammel t. Mar ik vur mn person, wij waare meej en man f tien, twaalf baoze. Die hbben aanderhalf jaor rondgelope n tch en weekgld lke week beure!

 

Ik hb not zonne goejen baos gehad, ng not nie wrke n tch en weekgld koome haole!

 

Toen is den Bond gekoome! Toen hb ik daor men eige vur gespanne, vur den Bond!

 

D moete doen, zgge ze, ge moet alleml bedanke, zeetie, want et gld is op! Ge zult nr Duitsland moete as d gld op is. n toen hbbe we ammel bedankt bij Jan van Aorendonk, h. Ammel bedankt!!

  Luister naar het bestand

 

In de fabriek van Van Arendonk. Collectie Regionaal Archief Tilburg.

 

3

De Kok is 32 jaar in dienst geweest bij van Arendonk. Na het faillissement in 1940 reageerde hij via zijn zoon op een advertentie. De Duitsers zochten schoenmakers maar de Kok kwam via een sollictitatie bij een Duitse fabriek in Amsterdam toch weer bij een deel van zijn oude collegas terecht.

 

En tn han wllie n die moete dan netuurlek omspitte! Omspaoje! Nie omspitte, omspaoje! Op zen Tilburgs gezeej! D moes ik dan doen want ik was dan vort imml en jaor f zeuvetien, achtien n zo n dan ztte we der aadappels in, h!

 

Der stao en advertnsie in de kraant in Amsterdam. Daor vroege ze ene schoenmaoker n ik was cht schoenmaoker van men fak, h, mar van men tweejendrteg jaor al lang niemer gedaon, ik was baos, h腔

 

Ik kreg bericht dttek dan n dan om, om twaalf uur moes koome bij Riche op den Heuvel, h! Daor was de misterkncht van de fabriek, h! Van en Duitse firma!

 

En dan krege we dan zo langk amme gewrkt hadde vur lk jaor gld. Dus ik had er tweejendrteg jaor gewrkt mar ik was ene keer wggewist war Toen beurde ik twaalfhonderd gulde! Vur die jaore!!

 

nr Amsterdam rije n dan koome we daor binne want dt is den dirrekteur. Ik zg: Verrkt! zde gt!?, J zeej, Nondejuu! zeetie, Ik zget!zeej. Wilde gij bij ons koome wrke? zeej. n d was denbij van Aorendonk wassie monteleur gewist, schoenmonteleur, h!

  Luister naar het bestand

 

4

De Kok had nogal eens praatjes en durfde tegen de andere bazen en directeuren in te gaan. Toen de Gildenbond de stakers en werkloos geworden werknemers kwam uitbetalen moest de Kok het geld thuis een nachtje bewaren.

 

(over de van Arendonks Janus, Kees, Sjef en Jan) ch jao, d waare goej meense agge daor meej op kost schieten, h. Ik kos nie al te bst dikkels, h腔

 

Ik ha gerust veul prts, h. Ik ha gerust veul prts. Nou komt er ene keer, ik zal et mar rondt zgge, komt ene dirrekteur d was Jan de Lepper. Die komt nr mn. Ik kreg op men soodemieter, h, dk en fout gemkt ha. Ik zg: Witte w, Jan? N, zeej! Daor ist durgat n gdverdomme dert, ert aachterelkaare!

 

dk op ketoor moes koome, dan zok daor op men soodemieter kregen, h. Hij zeej, Jaones, hij lfde nog Jaones, hij zeej: Nou Bart, w hdde naa gedaon? Ik heb niks gedaon meneer Jaones as men plicht. Oe plicht? zeetie, om den dirrekteur bte te goje? Ik zeg: J, den dirrekteur mkt foute mar ik mkte gin foute!

 

Den baos die maag nie iem den baos om zen nk geeve int bijzn van zen prseneel!

 

Jao, ok enen bond, h. J, d kan ik nou zo presies nie Ja, de Gildenbond, zumme mar zeggen, h. De Gildenbond, h!

 

Mar toen meej diejen bond hmme hil veul laast meej gehad want die kwaam, die kwaame betaole n ze zaate n dan kwaame ze zo ene keer hier, h腔

 

Bij de Brandweeer daor wrd, daor moese we vergaadere n ik wonde in de Sint Annastraot, dus krt in de buurt. n mn vertrouwde  Jan de Lepper zlf den dirrekteur, die, die durfde nie, h, die durfde nie. Toen hb ik d gld, die twaalfduu honderd gulde w hij gebeurd ha van hil den hop, d gld was gelk in mn hs!!!

  Luister naar het bestand

 

5

De Kok vertelt over de vakbond en de houding van de werkgever daar tegenover. Hij dacht onvervangbaar te zijn maar kwam toch op straat te staan.

 

Toen was ik onder den bond! Ik, bij Koole. K(C)oole(n) Bond (kolenbond?), ik weet nie f gllie die knt, Koole Bond, d was ginne rojen bond mar hij was tussenin, h, tusse Koole, gewoon Koole Die ha ginne naom, gewoon Koole n die was in de Houtstraot wassie ts

 

n toen zeetie (Jaon van Aorendonk) van: Bartje, zeej , Wrrom zde gij bij den bond? Ik zg Vur men ge liebertten vur jullie! As ik nouw bte gezt wr, d wil zgge, asset slap is, dan krg ik van jullie gin inkomste! n zodoende z ik bij Koole gegaon! Ik gao bij Koole beure!

 

Ge mogt nie bij den bond zn bij van Aorendonk! As ik bij, bij den bond was moeste ert! Ik moest er ok t! Ik z er dan ok t gemoete, hor! Ik moes er ok t! Ik moes er ok t! Ik ging vur gin man onder den bond t, d dik nie, h! D dik nie mar ik dnk b men ge, ik gao, h!

 

Ik dnk, ze hbbe ginnen aanderen, h! Mar toen mene maot die nffe mn stond die dan de schoene dur moes haole aachter, h, die moes er toen aon, h! Toen bn ik nr Eijckhoff gegaon! Eijckhoff! Eijckhoff! In de, in, d was in de j, ik kn die straot  nffe b, nffe et spoor daor! Zuidoosterstraot!

 

Pentoffelfebrieke? O jee! Want toen nt toen ik gepensjeneerd was, zak zgge, toen ik vvenssteg wrd, toen kwaam de vraog f d ik ng wo koome. Mar ik was vur den drde keer getrouwd. Et was tch men vrouw, et was men drde vrouw

  Luister naar het bestand

 

6

Collectie regionaal Archief Tilburg

 

Nu over pantoffelfabrieken in Tilburg en de werkuren en verdiensten van voor de oorlog. Uiteindelijk werd de Kok duuvelr (en tevens duuvelstoejaoger?) bij 'van Berkel Abbedam' [Van den Bergh Krabbendam, BeKa]

 

J, d, d was Nou zal, nou zal ik ze goed noeme war!? Ge had ene Klomp. n ge had ene Klomp wasser, Klomp n van Mierlo n dan hdder ng ene diek naa nie zo gaa kan noeme

 

J, bij Jan van Aorendonk hbbe we ene td gewist d we om vf f zs uur n moese lgge, war. n dan smndags moge we om half zeuven nlgge. Smndags mogge we en hallef uur, en hallef uur laoter koome. n dan tt saoves acht uure toe, h!

 

Toen is Jan van Aorendonk gestrreve n toen wast afgelope. Die vrouw die di, die doe d niemer. D, d, d, d dan mar drijve de meense!

 

Ik ha twaalef gulden ongeveer, zak zgge, bij Jan van Aorendonk, h Pr week, j. D was vruuger mar gewoon war, ammel stuklon, hn dan ging ik nr Eijckhoff toe n daor ving ik twaalef n en halleve gulde, twaalef gulde vijfteg. Vaast gld dan hor! Vast geld, h.

 

Toen zk nr van Brkel Abbedam gegaon, van Brkel Abbedam. Daor heb ik en jaor f drie gewerkt, drie f vier jaor. N, ik was gin weever, h, toen ston ik in de spinnerij meer. As duuvelstoejaoger noemde ze d. Duuvelstoejaoger. Duuvelr, zoiets alleml, h.

  Luister naar het bestand

 

7

Collectie regionaal Archief Tilburg

 

Hoe de Kok op zijn 32e baas werd bij van Arendonk. Vervolgens wordt gesproken over de in gebruik zijnde machines in de schoenfabrieken. Tenslotte worden de fabrieken van toen even op een rijtje gezet.

 

Toen vroege ze bij Blankers enen ooverhaoler. Enen ooverhaoler. Ds schoene ooverhaole. Ds schoene, der wrre schoene n mekaare gezt n der worre dan, zo dgge hier n daor mar ene spker in  Meej et mesien, h!

 

Mar ge moet er reekening meej houwe... zeej,tis nie etzlfde mesien as bij van Aorendonk! Enen Atlas hdde gij. Ik zg: enen Atlas!, mar bij ons hdde ene Moenders. Ik zg: J, ds nie zo slim, ene Moenders f enen Atlas

 

D is nie in den haok. Ze zgge daor d, dsse me nneeme n dan neeme ze me nie aon!

 

N, ze hadde me baos gemkt swls! Dus aachter mene rug han ze me baos gemokt. Ik was tweejendrteg jaor. Ik vergeet et not

 

Mannaerts, Lijnsheike (tegenwoordig Oude Lind)

 

Ik zal zgge, ik zal zgge flinke, grote schoenfebrieke vier f v , vf (stikt bijna in de hoest). D was Mannaerts, d was Blankers, d was van Aorendonk, d was de tweej Deponte, de tweej Deponte, Harrie Depont n Tinie Depont n dan hadder ng ene dan hadder ng eene Eickelhoff! Ge had toen en stuk f zs, zeuve grote.

 

N, van Aorendonk was de grotste. Bij van Aorendonk wrkte wij meej zeuvehonderd man. Teminste, d wil zgge dan in de lojerij erbijgereekend. Zeuvehonderd man

  Luister naar het bestand

 

8

De Kok wordt gevraagd naar de aandrijfkracht voor de machines en of er ooit stakingen zijn geweest in de fabiek. Vervolgens komen de eerst vliegtuigen op Gilze-Rijen ter sprake.

 

N, d was irst stom! J, n toen ndderaand, toen hbbe we en mesjiene gekcht, en  stommesjiene gekcht. Hil wd wg daor, t en ander land! D hb ik zllef meej opgebouwd. Toen was ik ng nie, toen was ik ng gin baos, hor. Die hb ik zllef meej opgebouwd. n ndderaand ist illktriek gewrren, h!

 

Der zn staokinge gewist! We moesen er ammel, we moesen er ammel t!

 

Mar de hlft ging half de week wrreken, h. Dan ging de rst ok ammel wrreke, war. Dan had meneer van Aorendonk wir gewonne want den bond kosser niks n doen want we waare gin van alle nie onder den bond

 

In mn jeugd? J, veul gezoope! Ik z drie keer weeduuwman gewist, dan kundet wl begrpen, h!?

 

In llef!? Daor bn ik nr toe gegaon. Toen mo d was b Gielze-Rije! Gielze-Rije! Want hij ha al en week f drie, vier weeke moete wchte dttie moes koome D was, d was Duval n Wijnmalen! Die kwaame! Duval en Wijnmalen! Wijnmalen meej en tweejdkker n Duval meej en kln roj autooke!

 

Toen moge we wg van Jan van Aorendonk, ammel gaon. Toen zn we nr de trein gegaon. Booven op de trein zaate we, zo ginge we nr Gielze Rije toe! Mar we moese van Gielze-Rije nr et vliegveld ng en half uur lope!

  Luister naar het bestand

 

9

De Kok gaat verder over de vliegmachine op Gilze-Rijen en men vraagt hem vervolgens naar de moord op Marietje Kessels en de grote spoorwegstaking.

 

Wijnmalen-Duval heej toen den irste prs daor gehld Wij mochte da d was enen reme mar hij ha tch enen autoo. Hij ha tch en vliegmesjien! Ds in llef gewist! Neegetienllef, j

 

D mdje, d ging in, in en kln eezeltje nr Toen was ik ene jonge van en jaor of aacht, hor. Aacht, neegen, hor! Toen d die is vermoord, h J, d was en schon zwart mdje. En mske wast toen mar n ik was ng mar ene jongen, h!

 

 De Nederlandse vlietuigpionier Henri Wijnmalen (1889-1964)

 

Toen was ik en jaor f aacht, neege. Toen zaag ik iedere mrege z ik hier nr school... Ik ging ok nr school. Nr de onderwijzers daor in de van Doorenstraot, h! Dan moese we den Ouwen Dk n zij ging van den Ouwen Dk de Klosterstraot in. Dieje kncht dan meej en krke, h

 

Daor kunde ng zien, daor stao en medllie dk daor en, en medllie van gehad hb, van de spoorwgstaoking(rochel rochel) D kunde daor ng zien!.

 

D was gin staoking eigelek. Want dan schaajen ze er t omd ze meej de Duitsers kwaame, war! Toen moes ik blve! Want ik ha daor zeuvenenvirteg man onder me staon van de brandweer want ik was nr et statsspoor gegaon

  Luister naar het bestand

 

10

Men spreekt even over de textielstaking en ook de gebruiken bij geboorteaangiften en St. Job worden aangeroerd. Tenslotte komt bus- en taxivervoer ter sprake.

 

As en vrouw, as en vrouw, as en vrouw ene klne kreg dan ginge ze em meej drieje ginge ze em ngeeve! D was nummer en! n dan mog ik, omd ik et was, mog ik in de midde lope want et was ene klne van mn. Ik hb mar tweej kinderen, h. Zo dimme d vruuger! n dan kwaame we ammel goed zat ts! Amml!

 

St. Job hh, as jonge dan Ammel as jonge, as jonge n dan waare we vur vf snte wir in Tilburg meej de bus. Bus, bus, w zak zgge, en rammelkast was et, h!

 

Hier de Stasjontaks (Stationtaxi), niewaor, d was die daor mn vrouw, die nouw Stasjontaks, is nouw den baos. Die moet teege mn om zgge. Die nouw Stasjontaks is hier! Hoefde nie te vraoge hoe d vurrt gao, war! n die reej toen meej zon buske, zo meej de xxx er ng aon! Schollen!

 

Ja, die hadde rijtge (Mars). D was in de Stationsstraot rchs. Ja, agge van de stad af komt dan !

  Luister naar het bestand

 

11

Het gaat even over Onnozele Kinderen en Koosje, Koosje maar vooral over Sinterklaas. De citaten van de Kok wijken wat af van de meer officile versies (!?).

 

Jao, dan hadde enen ouwe jas aon f tn f taander zo war, en bietje op n dan

 

de komende dag. Hier is Maria moeder Magdalena J, d wast lieke, h!

 

Koosje, Koosje, Koosje hier is de naam. Ik heb alle dinges al gedaan!

 

n hadde ene langen broek aon van oewe vadder, kept n zo, d witte wl, war. Die dinger hb ik ammel meej gemkt, jaoao.

 

Van Siendreklaos kregde en timmerduske, d kste toen vijftien snte! En timmerduske! En timmerduske! We waare jonge jonges van en jaor f aacht, neege, zak zggen, h. D kste vijftien snte. Moete kke w ge nouw krgt. Nouw krgde vort enen autoo!

 

On de Piushaove! J, toen was de Piushaove pas klaor n et kenaol. Nou, d, d, lang geleeje dan. Ds achtenvijfteg ds achtenvijfteg jaor geleeje, neegenenvijfteg jaor geleeje.

 

Toen zk meej de klne in de waoge daor wiste kke. Ik zeg teege de vrouw: Ik goj em mar gaaw in et kenaol want hij blft janke!

 

Dinsdag dan hbbe we hier karneval. Daor geef ik niks om. Daor geef ik niks om. Ik kan niemer daanse!

Luister naar het bestand

 

12

Men vervolgt het gesprek met de St. Josefkring, muziekvereniging Orpheus en de kermis.

 

D was de St. Josefkring, die was daor. D was de St Jozefkring. D was, daor konde, konde kaortspeule n zowiets ammel, h

 

Orfeejus, d was, d was Die ene die teege mn om moes zgge die was daor tromdraoger! Die is nouw ok dod! J, j, ik kant zogaa nie z afijn, zo ene vrmde naom Klunder Klunder!

 

De krmes was vruuger tweej snte de mallemoole h, h, h. n naa, n naa tweej gulde!

 

Op den Heuvel n de Besterd, aanders nrgerand nie n, n Piusplein n Willemsplein  Ds ndderaand ammel, ds ammel wg nouw netuurlek meej die verbouwing, h

  Luister naar het bestand

 

13

Nog even worden Wieske Snuf, Kiske de Paoter en Stien Ollie besproken en afgesloten wordt met de vechtersbazen in het Krvels Huukske. ►Voor deze en andere volkstypes zie ook het interview met Van den Aker.

 

Wieske Snuf! Wieske, die di gewoonwg in en kefeej de zaak zver maoke. Ik maag alles nie zgge want d komt er wir op te staon wgge ammel meej tgezeet ht Jao, d di hij! Hij ging meej sponze langs de deur Hij, Jan J, ik kan et ammel zo drk meej de naom niemer noemen, h..

 

Kiske de Paoter die kn ik amml ng J, meej, meej de monieka, Kiske de Paoter. n dan op straot begos ie te zinge D was en fn mnneke

 

D was Stien Ollie! Ge heurt wl d, dk ng en kln bietje bij bn meej men zeuvenentaacheteg! D was ene man. Die ha en eezeltje n die ging langs de deur meej bronollie!

 

Jaaa, d, Jan Brinkhorst hadde daor, war (Krvels Huukske), Peer Daome hadde daor n j, n van Aarle n Dikke Smits. Zowiets alleml. Ik kan er zo meschien ak prakkezeer wl twinteg van opnoeme!

Luister naar het bestand


Naar het begin van de pagina