CUBRA

HOME

AUTEURS

 

Ed Schilders - INHOUD
Nieuwste bijdragen
17-06-2016

Dit boek on line kopen?

KLIK HIER

Uitgever: Gianotten Printed Media

Titel: Appetjoek!

Auteur: Ed Schilders

120 pagina’s

Geďllustreerd

Winkelprijs: € 11,50

Verschijningsdatum: 18 juni 2016

Vethol, wout, juut, sjampetter, Malboek...

Tekening van Cees Robben

Spotten en  schelden in Tilburg en Goirle

Koekwouzen, keienkakkers en heilig Peerke

Mijn nieuwe boek heet Appetjoek!, en het heeft als onderwerp ‘Spotten en schelden in Tilburg, Goirle, en ommelanden’. De Tilburgse volkstaal is zeer rijk aan exotische beschimpingen als ‘koekwous, golliepaop’ en  ‘vethol’, maar ‘appetjoek’, voor iemand die niet goed bij zijn verstand is, is daarvan vrijwel exclusief Tilburgs. Ik heb het onderzoek echter niet beperkt tot de woordenschat en het taalgebruik maar schrijf ook over de sociale achtergronden van het schimpen en schelden. De afstand tussen de burger en de politie (vethollen, wouten, juuten) speelt daarbij een prominente rol, net als  het standsverschil tussen de textielarbeiders en fabrikanten als ‘Bultje Eras’ en ‘De Gouwen Aap’. Typisch voor Tilburg was ook de tweedeling van de stad door de spoorlijn. Met in het noorden de ‘Gurkese turken’ en in het sjiekere zuiden de ‘kaaibuuters’ ofwel ‘keienkakkers’. Hoe diep die scheiding de stad verdeeld heeft, merkte ik in een tekst waarin sprake is van een ‘half-om-half’ voor een kind uit een ‘gemengd Tilburgs huwelijk’.  Tot in het begin van de twintigste eeuw was het niet ongewoon dat groepen jongelui uit het noorden en het zuiden elkaar op zaterdagavond uitdaagden tot straatgevechten. En niet alleen elkaar. In de negentiende leverden textielarbeiders complete veldslagen met de politie, waarbij spotliedjes gezongen werden om stadgenoten te beledigen en de marechaussee te tergen. De avondklok werd ingesteld, er kwam een samenscholingsverbod, en uit Den Bosch arriveerde een regiment huzaren om de rust met de blanke sabel te herstellen. De pers schreef dat Tilburg ‘in staat van beleg’ verkeerde.

Daarnaast bevat het boek hoofdstukken over het bespotten van uiterlijke kenmerken en vermeende gebreken (brillenjood, vuurtoren, zultbommerel, schokwammes), de religieuze strijd van de ‘papen’ tegen de ‘geuzen’, en blijkt ook de geestelijkheid bijzonder vaardig in het gebruik van ‘maledicta’ ofwel ‘het slechte woord’.

De veelzijdigheid van het schelden en spotten komt misschien het best tot uiting in de klacht die de priesterstudent Petrus Donders indiende. Zijn medestudenten hadden hem uitgescholden, zei hij. Ze hadden hem ‘Heilig Peerke’ genoemd.


 

 

 

Deze column verscheen oorspronkelijk in het Brabants Dagblad / Tilburg Plus van donderdag 4 februari 2016

Verzoekingen

Wat ik eigenlijk nog het meest fascinerend vind, is dat mannetje waarvan alleen de beentjes onder een trechter uitkomen. Je ziet wel vaker trechters op de schilderijen van Jeroen Bosch, vooral als hoofddeksel, en nu dus ook op de nieuwste ontdekking. Het mannetje heeft een zwaard en een schildje. Speelt hij soldaatje? Wij zetten vroeger wel gekkere dingen op ons hoofd. Een afgedankte vergiet, bijvoorbeeld. Misschien is dat hét kenmerk van een echte Bosch: dat je nooit zeker weet wat je ziet. Jazeker, een vosje, maar waarom draagt dat een hoofddoek met witte stippen zoals mijn oma er ook een had? Omdat het een Bosch is. Dergelijke details – een lepelaar, een kikker, een schildpad, een vliegende vis – werden in de kranten gedetailleerd vertoond, maar van de hoofdfiguur werd nauwelijks gerept. Het werk heet ‘De verzoeking van de heilige Antonius’ en die stond in onze streken beter bekend als ‘Antonius met zijn varken’. Brabantse boeren bevorderden hem tot schutspatroon tegen velerlei ziekten van het vee. Hij leefde in de derde eeuw als kluizenaar in de woestijn in Egypte, was de eerste heremiet, en had een varken als trouwe metgezel. Zijn verzoekingen zijn vaak geschilderd, soms zeer heftig met briesende duivels en blakende dames maar nooit zwichtte hij voor dergelijke aardse geneugten. Bosch doet het hier dus behoorlijk rustig aan, qua verzoekingen. Met een kruik schept Antonius water uit een stroompje. Hij drinkt slechts water, dacht ik, terwijl hij de kikkerbilletjes en de schildpaddensoep voorbij ziet komen. Of zien we toch wat anders? Op een drijvend tafelblaadje staat een karaf en ligt, zeggen de kenners, een varkenspoot. Een varkenspoot? Het zal toch niet zo zijn dat Antonius voor één keer bezweken is? Dat hij dorstig is omdat hij zojuist zwaar getafeld heeft met zult, ham, en spek?


 

 

17-02-2015 - Uit het archief van Ed Schilders -- De Handschoen van Allie Caulfield

 

Digitale reproductie van vier bijdragen aan het literair tijdschrift SIC, jaargang 1987. Alle 16 pagina's van dit tijdschrift over literaire curiosa in een literair tijdschrift.


 

20-11-2014 - Ik kan het niet kanger houden!

 

 

15-11-2013 - Superschelden - een column over bastaardvloeken in het Tilburgs

 

 

14-11-2013 - Nieuw boek over het Tilburgs dialect - De schonste Taol van't laand, de mooiste Tilburgse woorden.

 

 

01-11-2013 - Herdruk 'Moordhoek - De reconstructie van de moord op Marietje Kessels'

20-12-2012 - Rollenspel - een column over de ondergang van Brabant Cultureel

13-12-2012 - Driekoningen - Column uit het Brabants Dagblad - nu met afbeeldingen

 

 

20-11-2012 - Van aajkes tňt zaandkčůl, een Tilburgs ABC-boek - 26 beschouwingen over Tilburgse woorden en uitdrukkingen, maar ook een bloemlezing uit het werk van Tilburgse dialectschrijvers tussen 1873 en 2012

 


Rubriek Tilburgse letteren - Verzamelde citaten over Tilburg in de letteren

Columns uit Brabants Dagblad - Tilburg Plus

19-10-2012 - De maagd van Oerlemans - Column uit het Brabants Dagblad/Tilburg Plus

28-09-2012 - Baol Boemel

28-06-2012 - De Engel van Tilburg

31-05-2012 - Een fles voor Peerke Donders

26-05-2011 - Gebroken harten - Column over de nieuwe bundel gedichten van Albert Megens

05-05-2011 - Twee Columns over de Koningswei

Klik hier voor inhoudsopgave van vroegere bijdragen

Boekbesprekingen uit  het boekenkatern van de Volkskrant (voorheen Cicero)

Klik hier voor inhoudsopgave

Een keuze uit de recensies die in de Volkskrant/Cicero verschenen zijn

07-09-2012 - Recensie -De ultieme bloemlezing door Pieter Nieuwint en Ivo de Wijs uit het oeuvre van de Bredase plezier- en Double Dutch-dichter John O'Mill

11-02-2010 - De openhartige juffrouw - Erotische vertellingen uit de 17e en 18e eeuw (uit de Volkskrant)

CuBra-rubriek Boeken op Donderdag voorheen Boeken op Zondag

Klik hier voor inhoudsopgave

Artikelen en columns over boeken en lezers 

Columns, essays en verzamelingen over boeken, schrijvers en lezers
Boeken die gebonden zijn in leder van mensenhuid - Books bound in human skin - Livres reliés en peau humaine - De Pelle humana -  een curieuze verzameling citaten
Boeken en ziektekiemen - Hoesten en snot, boeken en leesgenot - citaten en afbeeldingen uit bibliotheekboeken
Alles over pater Bonaventura Kruitwagen, de legendarische kenner van handschriften en incunabelen, die zijn bibliotheek verloor tijdens het bombardement van Rotterdam in mei 1940 - en hoe ik de bezitter werd van zijn handexemplaar van 'Campbell' - met volledige tekst van zijn hand over het bombardement 
Jules Verne's Honderdste sterfdag herdacht - met illustraties uit het Verne-museum in Amiens

Vondel in Tilburg - Bernard Molkenboer en een bijzondere ontmoeting in de hongerwinter

&

Bernard Molkenboer - Mijn Vondelbiografie en de oorlog - complete tekst

De BrabantFactor - 3 artikelen over de onverwachte gedaanten van Brabant in de literatuur
De Bibliotheca Thurkowiana Minor in Den Bosch - hoe groot kleine boeken kunnen zijn
Honderdjarig jubileum: Godverdomme is geen doodzonde - reconstructie van een katholieke discussie uit begin 1900
De muts van Dante - reconstructie van de befaamde muts
10.000 boeken verhuizen in 6 columns - waargebeurd

De plaag der boekenleners - een verzameling citaten

Hoe vervloek ik boekenleners en boekendieven? - in woord en beeld
De tien beste lezers van de twintigste eeuw - korte columns
Het Rijke Roomse Lezen - essays over curieuze boeken met een hoog wijwatergehalte
Bibliohaptonoom - columns over merkwaardige boeken en lezers
Columns, essays en verzamelingen over Brabantse onderwerpen
De ballade van Kees Kruik - Lichte verzen over de legendarische Tilburgse lindeboom - met tekeningen van Luc Verschuuren
Het geheim van Huize Gerra - het complete boek over de moordaanslag op bisschop Zwijsen in Haaren
Kirk Douglas in Tilburg - herinneringen aan bioscooperotiek uit de jaren '60
Over Tom America & Brabants dialect - artikel uit Brabant Cultureel
CuBra - beeldbijdragen over boeken en lezers en sneupers
25 afbeeldingen van bouquinistes langs de Seine in Parijs

22-05-2008 - Brooklyn Bridge is op 24 mei 2008 125 jaar oud (of jong) - Joep Eijkens maakte vorige week foto's op de oudste en mooiste brug tussen Brooklyn en Manhatten - U kunt hier 2 series bekijken - Reden genoeg om mijn twee artikelen uit 1977 te herlezen en als PDF hier op te nemen - Alles over de Brooklyn Bridge!

13-03-2008 - 16 Verzen over lezen en boeken uit een promotiebrochure van de Nederlandsche Uitgeversbond 1937 

Roken op zondag - 8 afbeeldingen van schrijvers die ook de sigaar zijn geweest

 

Boeken op begraafplaatsen - 10 foto's - met bijdragen van Piet Vernimmen, Rob van der Westerlaken en Theo Hol

Lezers in beeld - lezers die op de foto gaan bij het grafmonument of herdenkingsteken van hun favoriete schrijvers' - u kunt uw foto inzenden

Foto's van openbare schrijversruimte - met bijdragen van inzenders maar vooral van Monique Bullinga
Links naar CuBra-bijdragen onder redactie van Ed Schilders
De paperbackomslagen van James Avati - de enige internetsite gewijd aan deze Amerikaanse schilder van omslagen voor paperbacks, aan wie in 2005-2006 een grote tentoonstelling gewijd werd in het gemeentemuseum in Helmond

Giacomo Casanova - Illustraties van Auguste Leroux

 

Pasen - Lijdensverhaal - 31 Illustraties - alles over Pasen en de bijbehorende relieken door de eeuwen heen - Van Avondmaal tot Windselen
Liedjes van vroeger - smartlappen, moordliederen, poepliedjes, roomse liedjes en voordrachten - deze CuBra-site wordt regelmatig vernieuwd - u kunt bijdragen en er is een vraag- en antwoordrubriek