INHOUD WTT
HOME

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal wordt mede mogelijk gemaakt door

Het Tilburgs Alfabet (Van aajkes tt zaandkl) werd geschreven door Jace van de Ven.

Klik hier voor de letters die niet tot de officile spelling behoren:

C

Q

X

Y

A

B

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

 

Wil Sterenborgs

 

 

Van faasie tot fundemnt

faasie

zelfstandig naamwoord

van Fr. face

Van Delft - De melkboer interrumpeert: "Naa, gij bent ok 'n schn", doch mondvlug antwoordt de ander: "Mr as 'k znne kop ha as gij, liep ik er direct onder uit", en de ander gekscheert daarop weer goedig: "W? As ge zn faosie had as ikke, liepte van verwaondht neffe oew schoene."(Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

Henk van Rijen: gezicht, gelaat

 

fabriekaant, fabberiekaant

zelfstandig naamwoord

fabrikant

We hebben de schoonste stad van et laand,/ en onze vadder is fabberikaant! (Piet Heerkens; uit: Brabant, Tilburg zingt, 1941)

Cees Robben En we worre mar fabberiekaant... (19580308)

Cees Robben Gatverdikke dan ben ikke/ Net unne rijke fabrikaant..! (19540612)

Mandos, Brabantse Spreekwoorden: De fabrikaant n de pestoor die lopen in dezlfde voor (Pierre van Beek: Tilburgse Taalplastiek 1973) - die hebben dezelfde opvattingen

Henk van Rijen: segaarekiesjesplnkskesspkerskesfabriekaant - klein baasje

Elie van Schilt - Vruuger hadden we ok nog pastoor en fabrikaant/ Die mokte det we nie lfden boven onze staand. (Uit: Men stad; CuBra ca. 2000)

Elie van Schilt - ut was irst un villa van un rke fabrikaanten familie. (Uit: Men stad; CuBra ca. 2000)

GD05 de fabriekaanten n pestoors waare wl rk

 

fajiet, faljiet, feliet

bijvoeglijk naamwoord

failliet

= fr. 'faillite' met spellinguitspraak van de 'l' en vocaalreductie

Tot naa toe gonk-ie iederen keer faljiet... (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939)

Cees Robben:  ok al 'fajiet', ge zieget mar wir; 

Goem. FAILLIET - faljit (= 'faljiet') zelfstandig naamwoord vr.

 

fakkedoelie

zelfstandig naamwoord

Lui fakkedoelie!

Pierre van Beek: Lui fakkedoelie! - luie vrouw (Tilburgse Taaklplastiek 172)

WBD III.1.4:153 'doelie' = domme trage vrouw [geen 'fakkedoelie']

Stadsnieuws: Die lui fakkedoelie der hshaawe was enen bistestal (131206)

Loquela (Gezelle) FAGGE, onwerkzaam, onnuttig, slordig, vuil vrouwmensch

WNT VAG 2) Slecht vrouwspersoon. In 't Land v. Waas: lui vrouwspersoon.

WNT DOEDEL l) suffert, sukkel

Waas VAKKE - lui vrouwspersoon, vadsige

Gents DULE - vrouwennaam 'Cordula'

Wvl. FAK, FAKKE - fig. lui en vadsig mensch. 'Een fak v.e. vrouwmensch'.

KWABBEDOEL - wabbelachtig mensch, iem. die vadsig is en slap van vleesch 'een kwabbedoel v.e. vrouwmensch'.

Drents DOELOOR - dromerig, nonchalant persoon; sufferd, druiloor

'lui' is pleonastisch.

De betekeniskern zit in 'fakke'; 'doelie' zou (Gents DULE = vrouwennaam 'Cordula') evenals Trees, Trien, Trui, Bet kunnen zijn toegevoegd, wat vaker voorkomt bij negatieve kwalificaties van vrouwen. Aannemelijker lijkt, een variant te zien in het Westvlaamse 'kwabbedoel'.

 

Faos

eigennaam

uit Servaas > Servatius

Cees Robben (19730511)

 

febriek

zelfstandig naamwoord

fabriek

in het Tilburgs vaak onzijdig: et fabriek

Cees Robben De schaauw van t febriek (19771111)

Interview Hermans - 1978 - Ik hb mijn vrouw leere knne, warbij ons op de zaak, Verschuuren-Peronhb ik eerst gewrkt n d febriek d stond juist teegenoover de Noordhoekse krk hier (transcriptie Hans Hessels, 2013)► KLIK HIER om het interview te beluisteren

Cees Robben Wij zn uit t laand van febrieke en haai (19580308)

Nieuwe Tilburgsche Courant - 10-12-1940

Piet Heerkens -  

TILBURG

'k Zie oe daor zo geere ligge,

Tilburg, waor 'k geboore ben,

mee oe kerken, oe febrieke,

waor ik iedere lijn van ken. 

Naarus - 1940 - Den oudste die hiette Kees, ne goeie jongen, wd gebrocht, want hij was tegen zn aachtiende jaor al zelfstaandige wver op t febriek, verdiende inne schoone cent, en as gevolg daor wir van hattie nogal w aonleg veur opschepperij.

Naarus - 1940 - As t Zondags smrgens nog stikdonker is, en ik lig nog fn te knorre en te zaage, net of hil de boomzaogerij van in stoelefebriek op ons slaopkaomer stao, dan vuul ik ineens w gekrabbel en gefriemel nve me.

Leo Heerkens - ca 1940 - 'k Zie daor oew kerke, 'k zie oew febrieke,/ werke en bidde, z is 't oe geleerd;/ hou d mar vol, m'n roetige stadje,/ dan groeide en dan gao-g-et oe noot nie verkeerd.

Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - n dan ginge wij om twaalef uur, gn wij schfte n dan ztte we de zaak stil n dan vlug, vlug in et bazzeroentje zo mar n en paor klumpkes aon nt doen f ge stond te wrreke, gauw fkes nr Fonske Illese (Elissen), gauw en glske bier drinke n dan wir in et febriek! Klik hier om dit bestand te beluisteren

Lodewijk van den Bredevoort - 2007 -Wanneer ze de kolenvergassers opentrokken, moes de waas k nie bte hangen, die zaat dan binnen de kortste keren vol zwarte stippen. Ik kan wel zeggen d ons moeder daor nie blij van wier, want dan liep ze te mopperen en moese wij ons ge hillemol t et zicht haawe. Wie daor over klaogde, over die roetvlokken en wie klaogde daor nie over as hsvrouw, krg de raod op et ketoor van de gasfebriek -- wij zin aaltij de gasfebriek ok al waar daor de elektriciteitscentrale gevestigd -- Dan gaode mar ergens aanders wonen.

Lodewijk van den Bredevoort - 2006 - Ik h dees week de toer om de mulkwaogen te rijen. In de vruugt, as de miste meenschen nog op n oor liggen haol ik bij de boeren de kannen op en breng die in Tilburg naor 't mulkfebriek.

Lodewijk van den Bredevoort - 2006 - Dezer daogen laas ik in de kraant, d, al is de winkelweek afgeloope, de lichtjes toch tot n Sinterklaos blijven hangen. Sjonge, sjonge, d's nie mis hurre! W zal 't electriesfebriek ze verdienen!

 

Lechim - ca 1960-1975

Want zee d'n heer van 't febriek,

Hij is lang dd intusse

Veul vrije td ds ammol niks

Ds duuvels oore kusse.

 

Lechim - ca. 1960-1975

Och, 't was mar 'ne gewone wever

Mar in men oge was ie grot

Ok hum febriek is naauw gesloten

Gelukkig is ie al lang dod.

 

Lechim - ca. 1960-1975

Toen:

waare de krke hl n grot

meej wnig licht, dur 't glas in lod.

Vanaf pielre n van muure

konne de Hllige oe begluure.

Naa:

Zn de krke Bidfebrieke

de sfeer is wg... n 't mistieke.

Meej al die laampe n d licht

doek nie zo gaaw, m'n oge dicht.

Lechim -- "Gao meer fietse, ds gezond"/ leesde in alle kraante./ De baoze van et fietsfebriek/ zuuke zo nuuwe klaante. (ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Vat de fiets)

Lodewijk van de Bredevoort -- ... tegenover et gasfebriek. (ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

Lodewijk van de Bredevoort -- Ik h dees week de toer om de mulkwaogen te rijen. In de vruugt, as de miste meenschen nog op n oor liggen haol ik bij de boeren de kannen op en breng die in Tilburg naor 't mulkfebriek. (Kosset 2006)

Elie van Schilt - ut is vort net un fabriek desse on ut bouwen zen mar nt afkomt. (uit: Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes; CuBra, ca. 2000)

GD07 -- ge kost wl nrt febriek

WBD lmfebriek - lijmfabriek, in de leerindustrie (II 611)

A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 --
 In d febriek is niks te zien

WBD III.3.1:87 'fabriek', 'gedoe, gedoentje, bedrijf' = zaak

A.P. de Bont: febrik, zelfstandig naamwoord o. - fabriek; zie voor genus paragraaf 373 v.d. vormleer

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FABRIK (uitspr. gelijk Fr. fabrique) zelfstandig naamwoord o. en niet v.

 

febriekskoole

zelfstandig naamwoord, uitsluitend meervoud

fabriekskolen

WBD (III.2.1:253) 'fabriekskolen' = vette kolen, ook genoemd: eierkolen, vetkolen of vette kolen

 

febriekslap

zelfstandig naamwoord

scheldnaam voor textielarbeiders die met smoutolie moesten werken en naar die olie stonken

1941 - De scheldtitel waarmede de jongeren [in de textielfabrieken] vooral werden aangeduid was fabriekslap en vethol; de welwillende algemeene benaming was voor de kleinen: draadmaker en voor de grooten fabrieksmeens, werkmeens, en voor allen te samen 't of d werkvolk! Mt de noodige minachting a.h.b. Dat was misschien nog het ergste van al, dat de waardeering al te veel zich uitte in weinig achting. (Anoniem; in Nieuwe Tilburgsche Courant 30-01-1941, Hoe was het in onze streken?".)

► vthl, febrieksmeens, wrkmeens

 

febrieksmeens
zelfstandig naamwoord

fabrieksmens, arbeider in een textielfabriek

1941 - De scheldtitel waarmede de jongeren [in de textielfabrieken] vooral werden aangeduid was fabriekslap en vethol; de welwillende algemeene benaming was voor de kleinen: draadmaker en voor de grooten fabrieksmeens, werkmeens, en voor allen te samen 't of d werkvolk! Mt de noodige minachting a.h.b. Dat was misschien nog het ergste van al, dat de waardeering al te veel zich uitte in weinig achting. (Anoniem; in Nieuwe Tilburgsche Courant 30-01-1941, Hoe was het in onze streken?")
 

febriekswver

zelfstandig naamwoord

fabriekswever

WBD febriekswver (II:941) - fabriekswever, ook 'masjienaolwver' of 'masjienaole wver' genoemd

WBD 'fabriekswve' (II:949) - fabrieksweven

► binnewver

► hswver / tswver

 

feduusie

zelfstandig naamwoord

fiducie, vertrouwen

N. Daamen - handschrift 1916 - "veduussie - vertrouwen"

Pierre van Beek -- Dat men niet veel "fedusie" (vertrouwen) heeft in de zaligheidskansen van een advocaat, verraadt de uitdrukking "Hij schiet er in as 'nen avecaot in de hel." (Tilburgse taalplastiek 2 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 11 februari 1950)

Frans Verbunt: der gin feduusie mir in hbbe

Stadsnieuws: Daor hb ik hilleml gin feduusie mir in (191207)

 

fmaoke

werkwoord, zwak

fijnmaken

Dirk Boutkan: (blz.. 42) fn - fmaoke: geen kwantitatieve mutatie

 

feemelr

zelfstandig naamwoord

femelaar

vD. die femelt, zoetsappige zeurkous, kwezel die temend spreekt

N. Daamen - handschrift 1916 - "femelair - schijnheilige"

Bosch femel - overdreven godsdienstig iemand

WNT FEMELAAR - iemand die zoetsappige en zeurige praatjes houdt

 

fn, fnder, fnst

bijvoeglijk naamwoord

1. fijn (niet grof)

Dialectenqute 1876 - fne kurrels - fijne korrels

WBD fn riet (II:1016) - fijn riet: rietkam voor dichte ketting

WBD fn - gezegd van een paard met dunne fijngebouwde poten, ook 'fn'

A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 --
 et is en klntje mar en fntje

Cees Robben:  Vur fn meensen en motreege moette oppaase (Rooms Leven 18-12-1964)

Cees Robben:  Ons taante Ketoo fn.?. Hukkum op oe gatsofie.. mar d'r gt, die is fn.. As die keutelt dan potter-nostert ze ..... (NvhZuiden, 9 april 1971)

Cees Robben Z fn as poppestront... (19871120)

2. zeer godsdienstig, godsvruchtig, zonder zonde(n)

Cees Robben Vur fn meensen en motrgen moette oppaase Tirris.. (19641218)

Henk van Rijen: Dur fne rgen n fn meense wrde et miste nat - ... bedonderd.

gezegde - De fn zn de mn, zeej de duuvel

Pierre van Beek "De fn zen de mn, zeej den duvel, en de groffen komen vanzelf wel!" spreekt voldoende voor zichzelf. (Tilburgse taalplastiek 7 Nieuwe Tilburgse Courant zaterdag 18 maart 1950)

FEEN Pierre van Beek "Van fn (fijn) meense en motrgen worde vern....; ge zijt nat zonder d-ge er rg in hed!" Onder "fn" wordt verstaan: uiterlijk vroom, dus zonder dat de innerlijke gesteldheid aan het uiterlijk vertoon evenredig is. De H. Schrift - en ook ons volk - noemt die "effenaaf": Farizeers! (Tilburgse taalplastiek 8 Nieuwe Tilburgse Courant zaterdag 25 maart 1950)

Cees Robben:  de fn zn de mn, zi den duuvel (NvhZ 31-3-1978)

LDM: Nu nog iets over de gewone werkmanscafs. Meestal waren dat bijzaken die door de vrouw werden waargenomen in de tijd dat de man zijn werkzaamheden buitenshuis verrichtte. Op Korvel bijv. waren Smits en v. Boxtel meesterknecht, de eerste bij Gebrs. Diepen, de tweede bij v. Doren en Dams. Zo waren er meer. Van n hoorden wij nog ooit iets vertellen. De naam van zijn zaak zullen we maar niet noemen, zij komt ook niet op de voorgaande lijst voor. Op zekere dag zat hij met zijn patroon op diens kantoor. Zij schenen elkaar te kennen en aan elkaar gewaagd. De patroon stelde hem de vraag: "Als nu de duvel eens binnenkwam, wie van ons tween zou hij dan eerst nemen?" De meesterknecht antwoordde niet direct. De patroon zei daarop: "Ik denk wel van mij, want ik ben enz. ..." Onder dat bedrijf kwam een weverke binnen. Hij had zijn stuk geleverd en wilde geld beuren. Nu zei de patroon tegen dat weverke: "Wat zegde gij er van Jantje?" "Ja," zei Jantje, "maar ik weet niet waar ge het over hebt." De patroon zei welke vraag hij gesteld had aan zijn meesterknecht. Jan dacht even na en zei toen: "Ik geloof niet mijnheer, dat ge een van twee groot gevaar loopt." "Niet?" vroeg mijnheer, "wie zoude gij dan denken, dat hij zou vatten?" "Wel mij, mijnheer." "Jou?" zei mijnheer vol verwondering, "en gij zijt zo'n braaf goei katholiek menneke." "Precies daarom, mijnheer, jullie krijgt hij toch wel, daor hoeft ie nie mee te hosten!" (haasten). (Lowie van Dorrus Misters; rubriek Uit onze Tilburgse folklore, afl. 14 Oude koffiehuizen in Tilburg 2; NTC 8-3-1952)

R D zn zon fn meense: zo fn as poppestront.

Dun dieje doe zun ege nog fender veur as gemaole poppestront... (Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990)

n tch was et nie zonne fne/ messchien zit ie wl in de hl... (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Onzen oopaa)

3. gierig

Van Delft - - Hangen er meerdere hoeden aan een kapstok, dan vragen wij: "Wffere ies de jouwe". (Welke is de uwe?) "Ne fijne meens" (gierig man) zou er den beste willen uitpikken.(Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 110; 20-04-1929)

4. aangenaam

Cees Robben:  d lkt me tch zo fn

Henk van Rijen: ik vur mn vn et fn - persoonlijk vind ik het fijn

5. verfijnd, beschaafd

Cees Robben:  daor hdde die fn trip wir (NvhZ 15-2-1985); 'n aauwverwetse fn trip (Rooms Leven 8-9-68)

Henk van Rijen: en fn trip - een knappe vrouw

6. Bijnaam

de fne = Pius Arts

WBD III.1.4:164 'fijn' = chic

A.P. de Bont: fe.n, bnw. en bijw. - fijn

 

fn

zelfstandig naamwoord

Stadsnieuws: Hij kos et nie haawe van et fn - hij had het echt naar zijn zin (260406)

 

fngevuuleg

bijvoeglijk naamwoord

Henk van Rijen: fijngevoelig

 

fnpruuver

zelfstandig naamwoord

fijnproever

Tilbrgers zn fnpruuvers. (Ed Schilders; W zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

 

frm

bijwoord, bijvoeglijk naamwoord

Henk van Rijen: ferm, flink

WBD III.1.4:164 'ferm' = pront

WBD III.4.4:203 'ferm' = rechtopstaand, ook 'fluks', 'steil'

WBD III.4.4:222 'ferm' = behoorlijk groot, flink, groot

 

ft

zelfstandig naamwoord

fijt, feit

 

ftelek

bijwoord/bn

Henk van Rijen: feitelijk, eigenlijk

 

ftwfke

zelfstandig naamwoord

'fijtvrouwtje'

K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - ftwfke = Elisabeth Petronella van Hezik

Foto: Actum Tilliburgis

(1884-1955), ook genoemd et Hasselts wfke

Evert Pierson --

Kende nog et Ftwfke
die toen in de Hasselt wonde
n meej zalf geneeze kos
kseem en ok vl wonde
(Evert Pierson, 1992)

ffteg

telwoord

vijftig

Cees Robben:  men zaok bestao ffteg jaor; ffteg jaor stikkedoor;

Cees Robben:  p naor de ffteg;

B feftig

 

ffteger

zelfstandig naamwoord

rijksdaalder, munt ter waarde van f 2,50 (= vijftig stuivers, vgl. dubbeltje)

Vur ne ffteger koste vruuger veul kope.

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'inne feftiger'; eene vijftiger'

Wie betolt er tegesworrig nog innen veftiger vur 'n kln roggebrooike ? (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 2 februari 1945)

De Wijs -- Moeder, hedde niet unne feftiger waant de taofel stao hil de td te hukkele en mn kumke stao k al te wiemele (rijksdaalder onder tafelpoot leggen) (13-07-1966)

Cees Robben Moeder, hedde nie unne feftiger (19660826)

Mandos, Brabantse Spreekwoorden: ge leert de wrde van ene ffteger pas knne, as ge der ene moet gn lene (Pierre van Beek: Tilburgse Taalplastiek 1970)

Kiendjes moeste toen ok ng kope. Die wiere ng nie gemkt. n ze waare duur ok. Die kosse wl ene fftiger ksse, dchte wij teminste. (G. Steijns; Grot Dikteej van de Tilburgse Taol 2001)

A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord m. 'vijftiger' - rijksdaalder (= 50 stuivers)

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- ffteger - rijksdaalder

 

fejr

zelfstandig naamwoord

volire

Interview Jolen - 1978 - Ik hb aatij veugeltjes gehadin de fejr, aatijik ging ze zllef vangevinkein de DiepestraotSanneke Hns, Sanneke Haans, d was ene lantrennsteeker, die ha zllef ene vinkeslag aachter zenen hfgrote ntte. (transcriptie Hans Hessels, 2013) ► KLIK HIER om naar de pagina met de audiobestanden van dit interview te gaan

WBD III.4.1:50 'fejre' -'vogelkooike'

 

fejiet

bijvoeglijk naamwoord

failliet

De man die zonder wrk gerkt/ omdt febriek fejiet is (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Dnkt es deur...)

 

femielie, fermielie

zelfstandig naamwoord

familie

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - femilie

k Heb is geheurd van n fne irste klas Tilburgse fermielie... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

M'n moeder vertelde, dat ze hum nog as ennen blaog van 'n jaor of tien, toen ie meej kaaischeuten aon 't speulen was, naor z'n vadder zunnen kop mikte meej nen proem, omdat die meej nen kaai op naor de Heilige Fermelie wou gaon. (A.J.A.C. van Delft, uit: Toen Tilburg nog dorps was: Een heel typisch dialect; Nieuwe Tilburgsche Courant, 17 juli 1956)

Cees Robben:  hij is femielie van hilt vurnaom van de stad; de heilege femielie;

Frans Verbunt: as ge iemand in de femielie ht die wijwaoter kan maoke, is oew ksje gekcht

Frans Verbunt: femielie zn mdesse in dezelfde winkel snuf gekocht hebbe;

GD06 der zaaten in de miste femielies hil w geoefende kle

 

femielieleeje

zelfstandig naamwoord, meervoud van femielielid

familieleden

Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - Dan wier zon zandkar meej prd n waoge, wier zon lk op zon zandkar geleejegeztn dan ginge der nkele femielieleeje, ginge der rondom op zon kar zitte n dan brnge ze oe van t de haaj t, zak zgge, dsse oe nr et drp toe brnge! Klik hier om dit bestand te beluisteren

 

fnder

vergrotende trap van 'fn'

fijner (minder grof) - met epenthetische d

Gaode soomers meej de knder nr de dne: 't kan nie fnder.

Cees Robben D kan nie fnder!! (19540814)

Dirk Boutkan: fnder / fner (in het eerste geval met d-epenthesis en voc. reductie)

 

fnkel

zelfstandig naamwoord

WBD III.2.3:198 'fenkel' = venkel; ook 'foele'

 

fnst

overtreffende trap van 'fn'

fijnst

Cees Robben Des t fenste w ik heb... (19550205)

Dirk Boutkan: (blz. 35) fnst (van 'fn' met vocaalreductie)

 

frmesjl

zelfstandig naamwoord

vermicelli

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FERMESJEL (klemtoon op laatste lettergreep) zelfstandig naamwoord  m. -vermicelle

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 --
frmesjl zelfstandig naamwoord vermicelli

 

fernst

zelfstandig naamwoord

bep. stookgelegenheid

R 'Soms bestond r gelegenheid om vanuit de vuurplaats (ernaast) een zich in de stal bevindend 'fernst' te stoken, waarin het veevoeder gekookt werd.

WNT FORNUIS: vroeger ook FORNEIS en gewest. FORNOOIS

ontleend aan oudfr. Fornaise

 

fesoen

zelfstandig naamwoord

fatsoen

Oew fesoen haawe - Z'n fatsoen houden

Vocaalreductie in eerste syllabe; syncope van 't'

- Ge kost mee goei fesoen oew neus nie buiten steken (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

Piet van Beers Grze clle: Mar... ge kunt meej goei fesoen/ gelek zoiets nie doen. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

 

fesoenlek / fesoendelek / fesoendeluk

bijwoord, bijvoeglijk naamwoord

fatsoenlijk; erg, flink, royaal

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - fesoenlek (passim)

Wel, in Schiedam dochte de meensche bij d'r ge: kekkis, wij zulle die sinjeure, die hier tijdens de Duitsche bezetting aatij extra levensmiddelen kregen, naawis percies utzelfde menu vurzette as w de fesoendelukke meensche toen gekrege hebbe. En naaw hebbe ze die N.S.B.-ers suikerbieten-soep gegeve. (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 25 mei 1945)

De wreld kan niemir bestaon van goei stamboomen en kaoi capaciteite! De wreld kan nie fesoendeluk blve draaie op meensche die hl goed zen in 'n bepaold vak, mar gin sjoege hebbe van ut vak waor ze mee stamboome of kedookes zen ingestuperd! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 25 mei 1945)

Cees Robben - ..Kom fesoenluk... en nie in oew vaon naor beneeje... (19640508)

Henk van Rijen: fesonlek - flink, royaal (portie)

Henk van Rijen: fesoen(de)lek

WBD III.1.4:438 'fatsoenlijk' = idem

WBD III.1.4:442 'onfatsoenlijk , onfatsoendelijk

onfatsoenlijk

A.P. de Bont: bnw. en bijw. - fatsoenlijk, middelmatig, tamelijk: 'fessoenlijk' goei aepel; hij is nog fessoenlijk lui, den die.

Koenen Hij had het fatsoenlijk te pakken - erg

 

feuze

werkwoord, zwak

► vooze

N. Daamen - handschrift 1916 - feuzen - "een wind op sokken laten loopen"

Walde -- van pedere "furzen"; peditum "Furz";

Gr. -- "leise einen streichen lassen"

Kluge -- Furz m., vulg. Mhd. vurz, spahd. furz , mndd. vort, mndl. vort, aus vor-d. *furti- m. 'Furz' usw.

 

fezaant

zelfstandig naamwoord

fazant (Meleagris gallopavo)

WvM 'en f de faasaant mee 'n pluym op zun kop' [?]

Fr. 'faisan' via Ned. 'fazant', met vocaalreductie en verlengde a

A.P. de Bont: fazant zelfstandig naamwoord m. - fazant

Goem. FAZANT - fazant, zelfstandig naamwoord m.

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FEZANT zelfstandig naamwoord v. en niet m. - fazant

 

fiedel

bijwoord, bijvoeglijk naamwoord

Henk van Rijen: fideel, getrouw

 

fiedel

viool

WBD (III.3.2:327) fiedel, vedel = viool

 

fieduusie

zelfstandig naamwoord, vrouwelijk

fiducie, vertrouwen; uit het Franse 'fiducie'

Cees Robben Ik heb er gin fidusie is... (19570720)

Cees Robben Toch hek nog wel fidusie man (19600916)

 

fief

bijvoeglijk naamwoord

kwiek, levendig, vlug; uit Franse 'vif'

GD08 we blve fief n hel aktief

 

fiefstnder

zelfstandig naamwoord

bejaarde man die geforceerd rechtop loopt (Pierre van Beek: Tilburgse Taalplastiek 1971)

Eerste lid = fr. 'vif' met anticiperende afstandsassimilatie v. stem.

 

Vinca minor - maagdenpalm

 

fiejol

zelfstandig naamwoord

viool; muziekinstrument

Fiejol speule! Fiejol speule! Jao, daor konde op daanse. Daor konde op daanse! Asser, asser jongk vollek was dan ging hij fiejol speulen, heej Piet!? [Interview (audio) uit 1978 met het echtpaar Staps; transcriptie Hans Hessels, 2015]

plant

WBD III.4.3:248 stenfioltje - maagdenpalm (Vinca minor)

WBD III.4.3:252 fioltje - viooltje (Violceae)

WBD III.4.3:253 bosfioltje - bosviooltje

WBD III.4.3:255 fioltje - driekleurig viooltje (Viola tricolor)

 

Foto: collectie Ad Willemen

fiel-de-ks

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: bep. fijne katoen (Fr. fil de coton) [onjuist; wtt]

Henk van Rijen: 'fiel-de-ks-kawse' - kousen van ...

Cees Robben [Twee oudere dames onder elkaar] Wij waren vruuger net z schn mee ons fiel-de-kros kousen en ons krep-suu-zjette bloeskes... (19730720)

WTT 2012: de verbastering betreft 'fil d'cosse', zoals Swanenberg schrijft in Goedgetld (blz.19), van Fr. fil d'cosse letterlijk 'draad van Schotland'

Zie dossier: ►fiel-de-ks-kousen en andere damesbenen

 

Advertentie uit Nieuwe Tilburgsche Courant 1937

 

fiela

zelfstandig naamwoord

villa

Interview Jolen - 1978 -  d was dan ok ene Majoie mar Frits die wonde op de Golsewg in en fiela. (transcriptie Hans Hessels, 2013) ► KLIK HIER om naar de pagina met de audiobestanden van dit interview te gaan

 

fieleej

zelfstandig naamwoord

WBD III.2.3:47 'filet' = lendenstuk

 

fielefaawe
werkwoord, zwak
Frans Verbunt: zeuren (kindergezeur)
Stadsnieuws: As ge zo blft fielefaawe, krde himmel niks - ... zeuren, krijg je ... (270110)
WBD III.1.4:436 fielefooien (ook: fielievouwen) - strelen, aanhalen, lief doen. N.B. niet voor Tilburg; daar: flikflooien, fikfakken, als in Van Dale.
Nittersels wrdenbuukske: fieliefaauwer - mooiprater.
 

fielesefie

zelfstandig naamwoord

filosofie

SJAREL. Allemol fielesefie waor ge gin borde mee afwaascht. (Dialoog Karel en Sjarel, in: Groot Tilburg, 8 december 1944)

KAREL. Jj, allemol fielesefie a la mangelpee. Ge moet zegge hoe dan! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 25 mei 1945)

 

fieleseteere

werkwoord, zwak

feliciteren

"Gefieleseteerd bruur... (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

 

fielesopeej

zelfstandig naamwoord

fiets; uit Frans vlocipde; vervolgens nog lang gebruikt om de fiets aan te duiden in de vorm die wij nu nog kennen

 

Foto: Regionaal Historisch Centrum / Stadsmuseum Tilburg

Naarus -- We waren om half zis op de fielesope geklommen (ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)
Naarus -- Vlee week kwaamp ik op inne mrge thuis van uilie kaant aaf mee innen zwaor gelaoie fielesope. (ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

Naarus -- Gaode guillie dan mar aon t diestriebuutiekantoor staon om n pepiere bonneke. Vur d ge daor om negen uure terchte kunt, z ik al lang wir thuis mee veul meer vietamiene in mnen buik en op mne fielesope as er in hil d kantoor te haole is. Waaichampignons, spulleke man, meude van mn die vleesbonnekes haauwe. (ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

Frans Verbunt: fiets (Fr. vlocipde)

Stadsnieuws: 'Vrouwvlk op ene fielesopeej: naa zal de wreld gaaw vergaon'(130308)

Tilburgsche Courant 23-9-1888

Fieloomeenaa

eigennaam

Philomena

Cees Robben (19740928)

►Filleke

► Fillemien

 

fiemelchteg

bijvoeglijk naamwoord

WBD III.2.2:108 'fiemelachtig' = preuts

 

fienaol

zelfstandig naamwoord

naadje van de kous

N. Daamen - handschrift 1916 - "Finaal - hij mot er aaltij 't finoal van weten ('t naadje v.d.kous)"

bijwoord, bijvoeglijk naamwoord

finaal, helemaal, totaal, definitief

(zie ook 'stik')

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'de wreld stao fienaol op d'ren kop'

Mandos, Brabantse Spreekwoorden: aantij et fienaol dervan moete weete (D'l6) - het naadje v.d. kous

Cornelis Verhoeven:  FINAAL (Finaol) bijwoord - helemaal, totaal, definitief: finaol kepot

- Fr. 'final' via Ned. 'finaal', met ronding v.d. 'aa'

A.P. de Bont: bijw. finaal, volstrekt, volslagen

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FINAAL bijwoord. - geheel, gansch; waarlijk, wezenlijk! Ik ben finaal muug.

 

fiep

zelfstandig naamwoord

fopspeen; strooplikker, lievelingsleerling

Tiest ist fiepke van de fraater

Tch waar 'k op school vruuger 'nne goeje jonge. Daor leej 't nie aon. 'k Waar 't fiepke van de frater. (Jos Naaijkens; Mnne ceeveej; CuBra)

K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - fiepke Vemeer = A.Vermeer (blz.8l)

WBD III.2.2:24 'fiep' = speen;

WBD III.2.2:26 'fiep' = fopspeen; ook 'fiepje'

A.P. de Bont: fiep zelfstandig naamwoord vr.- speen voor zuigelingen

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 --
fiep - speen voor zuigelingen

 

fiepe

werkwoord, zwak

in het gevlei proberen te komen

 

fiepoow

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: mislukking, waardeloos iets

Stadsnieuws: 'D waar ok ene fiepoow: we verloore meej vf-nul.' (300907)

 

fieteldaans

zelfstandig naamwoord

epilepsie; de ziektenaam 'fieteldaans' is afgeleid van de heilige die tegen deze ziekte kon worden aangeroepen: St. Vitus van Lucania, die de zoon van een keizer van deze ziekte genezen zou hebben.

- Hij heeft de fieteldans gehad. - Dit is de St. Veitsdans (dansziekte, zenuwaandoening). (A.J.A.C. van Delft; 1961; in: Nieuwe Tilburgse Courant, Bekoring van dialect; Typische zegswijzen uit onze streek; uit de volksmond opgetekend)

Cees Robben Onze Jaon (...) hee gin zucht of terring... fieteldaans.. bof.. of keliek... (19551217)

Frans Verbunt: kind dat niet stil blijft zitten: gin zit in et kont

A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - Fieteldans, fiedeldans - met stuiptrekkingen gepaard gaande zenuwziekte

Bosch - fieteldans - St. Vitusdans

 

fietele

werkwoord, zwak

Henk van Rijen: fiedelen, spelen, zingen

Bosch fietele - school verzuimen, spijbelen; fietere - spijbelen

WNT FIETELEN, afl. van FIERTER, kermishouden;

FIETEREN - stilletjes de school verzuimen, te 's-Hertogenbosch

 

fieteloo

zelfstandig naamwoord

Pierre van Beek: margarine (naar de merknaam Sint-Vitello, met een kalf als merkteken)

 

fiets

zelfstandig naamwoord

fiets

Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - Toen ik bij Thijssen-Halle (?) ging wrreke, toen waaren er vier jonges waaren der. En toen ik bij Thijssen-Halle wrrekte, toen was den irste dsse daor en fiets krege, die hadde ng not gin fiets gehad n ze moese meej viere moese ze fietse leere bij ons op de, op de plts, op de febrieksplts! Klik hier om dit bestand te beluisteren

 

fietse

werkwoord, zwak

Henk van Rijen: fietsen

Henk van Rijen: 'D fietst ur in' - dat smaakt

 

fietsemaoker

zelfstandig naamwoord

rijwielhersteller

GD08 de fietsemaoker ... ik bedoel dieje meens die die krkes mkt

 

fietseput

zelfstandig naamwoord

Frans Verbunt: ondergrondse fietsenstalling

 

fietspltje

zelfstandig naamwoord verkleinwoord

Henk van Rijen: fietsplaatje, merk v.d. rijksbelasting

 

fiezelemie

zelfstandig naamwoord

1. gezicht, uiterlijk, gestalte

...en daorbij ha ie 'n gezicht as van aawe lappen, 'n fiezelemie vol rimpels en krassen as 'nen wenterappel; (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; Oome Teun op collecte; feuilleton in 3 afl. in de NTC 12-8-1939 26-8-1939)

N, tis meer om zo te zgge hullie hille fiezelemie die et zicht veul lvendeger mkt. (G. Steijns; Grot Dikteej van de Tilburgse Taol 2000)

GG ze heej en schon fiezelemie, mar ze moet der kwk nie oope doen

Stadsnieuws: Ze heej en schon fiezelemie, mar ze moet der kwk nie oopedoen - ze ziet er goed uit, maar ze is wel grofgebekt. (100107)

WBD III.1.1:62 'fysionomie' = gezicht

2. vrouwelijk geslachtsdeel

WBD III.1.1. lemma  vrouwelijk geslachtsdeel -  fysionomietje (fieselemieke): uitsluitend opgetekend voor Tilburg; in Lier, en alleen daar, in dit verband nog aangetroffen: blote fysionomie (bloete zjemie).

WBD III.1.1. lemma  schede - fysionomie (fiezelemie, foezelemie), uitsluitend in Nieuw Vossemeer en Tilburg.

 

fikkemiene

zelfstandig naamwoord

vitamienen

- Volgens mn han zr die nuuwste fikkemiene beter uit kunne laote (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

 

Filleke

eigennaam, verkleinwoord en samentrekking uit Philomenus; de vrouwelijke variant Philomena (ook Phil, Fil, Filleke) komt vaker voor.

Cees Robben Filleke Snoep. [waarschijnlijk een bijnaam voor een houder van een snoepwinkeltje] (19570706)

Cees Robben Ons Filleke (19720714)

Bij Robben hetzelfde als Fillemientje:

Cees Robben Allee, gij Fillemientje (...) Heel mooi, Filleke... (19840120)

 

Fillemien

eigennaam

Philomena

Cees Robben Jan Dokus en zn Fillemien (19670428)

 

filmspulster

zelfstandig naamwoord

filmspeelster, film-actrice

SJAREL. En nog wel 'n aawe filmspulster! (Karel en Sjarel, dialoog in Groot Tilburg, 27 april 1945)

 

fikoore

zelfstandig naamwoord meervoud.

WBD III.1.1:95 'fikoren' = rechtstaande oren

 

Finsnsjus

zelfstandig naamwoord, eigennaam

Vincentius; organisatie ter ondersteuning van minder bedeelden en armen

van de reme, van de soosjaale, van Finsnsjus n, n al n zo. Daor eete ze wir van, h! [Interview (audio) uit 1978 met het echtpaar Staps; transcriptie Hans Hessels, 2015]

 

firteg

telwoord

veertig

Cees Robben n rs van firtig jaor... (19660311) [een mooie oudere vrouw]

Cees Robben n slengske in oew neus en firtig krs... (19821001)

B firtig

 

fisje

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

feestje

Dirk Boutkan: (blz. 28) uit het cluster stj wordt de t verzwegen.

 

fist, fisje

zelfstandig naamwoord

feest

- Et leste bedrijf begint mee 'n groot schuttersfist op Krvel; Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue Vruuger en naa, 1926.

Cees Robben gedaon waar t fist (19590822)

Cees Robben k vier mn zilver fist... (19600701)

De krmes die valt daorin ok/ we zn wir t den braand/ we haawe rond de lndenbm/ wirt schonste fist vant laand. (Lechim; ps. v.  Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Meej de fiets)

[Ons moeder] mkte ooveral en fist van. Die deej waoter bij de soep, n dan zisse dmme Lewaajsoep han. (Ed Schilders; W zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

We hbbe fist vendaog, want we doen al tien jaor dees dikteej. (G. Steijns; Grot Dikteej van de Tilburgse Taol 2003)

Grot fist meej kln rpel zogezeej. (G. Steijns; Grot Dikteej van de Tilburgse Taol 2003)

Hij is wir trug nr Spanje toe/ et fist is wir vurbij. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Spulgoed)
Cees Robben:  et moet en grot fist wrre; .

Henk van Rijen: 'Grot fist meej kln rpeltjes' - een feest dat pover of niet gevierd wordt

 

fistag

zelfstandig naamwoord

feestdag

WBD (III.3.2:261) 'feestdag', 'naamdag'

Driekoninge is ginnen fistag mir

Daor maokeme ne fistag van. -Daar maken we een feestdag van: dat is een goede reden om weinig te werken.

Henk van Rijen: 'fisttag'

WBD (III.3.3:208) fistag - feestdag (v.e. heilige)

 

fiste

werkwoord, zwak

feesten fiste - fistte - gefist

gezegde: Ast is dt is, dan fisteme

Cees Robben Aon t fisten... (19571123)

Cees Robben Bij n lze baor fiste... (1979130)

Piet van Beers Jonges, lster is: "Van aovent gn we meej zen ammol/ fiste op ' t Kednt. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

Fiste kunneme in Tilbrg ommers as de biste. Nie dt dan en bistebnde wrt. (G. Steijns; Grot Dikteej van de Tilburgse Taol 2003)

 

fitsel

zelfstandig naamwoord

WBD manenschurft (bij paarden), buiten de Hasselt 'vitsel' genoemd

 

fitsel - boerenschuur waarvan de wand, links van de deur, uit twijghout en leem gemaakt is  - uit: Rijke oogst van schrale grond, tentoonstellingscatalogus Noordbrabants Museum, 1991

fitselstkke

R bep. riet, zgn. 'hnsknbbehout', gespleten en ineengevlochten, daarna met leem besmeerd.

WBD vitseltwijgen (het dunne hout, rond twijghout of gekloofde tenen, dat gevlochten wordt tussen de rechtopstaande vitsellatten van een weeg)

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 --
fitselstk - fitselstk, z.a.

A.P. de Bont: fitselstk zelfstandig naamwoord m. - twijg die voorheen diende tot het vlechten van een wand.

WNT VITSEL II ... Het woord is thans bepertk tot Brabant. ... 2) Hetz. als 'vitse', 3), ook als coll.: het vlechtwerk in een wand van teenen en zulk vlechtwerk met leem bestreken.

J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - VITSEL, voor eene tien of eenen tienen band. Z.a.

K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - VITSEL - het rijs of vitsel waarmede de wanden worden gevit.

VITTEN - met. tenen vlechten.

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  VITSEL zelfstandig naamwoord o., geen mrv. - gekloven stokken, waarmede een weegt bevlochten wordt, eer men hem met leem beplakt. VITSELEN de vakken van eenen weegt met gekloven stokken of wissen bevlechten, om ze daarna met leem te bestrijken.

A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - vitse, vitsele, fitsele - vlechtwerk van een wandje aanbrengen

 

flaaw

bijvoeglijk naamwoord, bijwoord

M flauw

A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 --
 ze hbben em bont en blaauw geslaon; flaauw

WBD III.1.1:254 'flauw' = gevoelig zijnde

 

flambr

Henk van Rijen: flambard, slappe deukhoed

WBD III.1.3:175 'flambard' = flaphoed

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- flambr - hoed (fr. flambard) z.a.

WNT FLAMBARD, ontl. aan fr. - slappe, breedgerande vilten hoed.

 

flantoet

zelfstandig naamwoord

N. Daamen - handschrift 1916 - "flantoet - eene vrouw van niet veel; ook wel als grapje gebruikt"

 

flaoter

zelfstandig naamwoord

flater

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - flaoter

 

flapdrl

zelfstandig naamwoord

schijterd, lafaard

N. Daamen - handschrift 1916 - "flapdrol - onbenullige vent, bangert"

 

flaus

zelfstandig naamwoord - stofnaam (textiel)

flausch

Henk van Rijswijk - 2013 - uitgesproken als 'flaus' (Schriftelijke mededeling)

Henk van Rijswijk - Flausch: wollen strijkgaren, gevold en geruwd dik weefsel met een verward hoog haardek en een vachtachtig oppervlak gebruikt voor wintermantels. Zowel in ketting als inslag worden getwiste kaardgarens en bouclgarens gebruikt. Geweven in ajourbinding. Dat is een platbinding waarbij door toevoegen en wegnemen van bindingspunten ingeweven openingen ontstaan. Soms ook als dubbelweefsel geweven waarbij boven- en onderzijde duidelijk van elkaar verschillen. Een wollen deken is ook een duidelijk voorbeeld van flausch.

(Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool - 1 september 1950 tot en met juli 1954), http://www.cubra.nl/auteurs/henkvanrijswijk/textielschool.htm

 

flbbes

bijvoeglijk naamwoord/bijwoord

slap, ziek

Cornelis Verhoeven: FLEBBES (flbbes), bijwoord. slap, ziek; altijd i.v.m. het drinken gezegd: ge drinkt oew ge flbbes. 

Van Dale: aan de flep - aan de drank, en fleppen - drinken. Vgl. 'leppen'.

WNT FLEPPEN, flappen - 2) met welbehagen drinken, veel van drinken houden, vooral m.b.t. alcoholhoudende dranken, maar ook tot koffie en thee.

A.P. de Bont: bnw. 'flps' - flauw; in de zomerdag is pompwater vaak 'flps'.

Haor. Flps - flets, ongezond

 

fldderke

zelfstandig naamwoord verkleinwoord

WBD III.2.3:124 'fleddertje' = dun schijfje

 

fleej

bijvoeglijk naamwoord

verleden

fleeje Paose - vorige Pasen

fleejweek z.a.

Henk van Rijen: 'fleej, vleej'

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- fleej bn - verleden

Bosch vleeje - vorig; vleejaor - vorig jaar

 

fleej-week-from

bijwoordelijke bepaling van tijd

twee weken geleden

Cees Robben Fleej-week-from mk-k maagdeke zn.. (19651112)

► vlee-week

 

flneg, flnich

bijwoord, bijvoeglijk naamwoord

nijdig, scherp - uit het Frans 'vilain' = lelijk, onfatsoenlijk, gemeen

Cees Robben llieje Sjennie is n nch hundje... D-wel.. Hij is vernoemt flnich.. (19600122)

N. Daamen - handschrift 1916 - "flainig - nijdig, scherp"

 

Cees Robben - Prent van de week 14-08-1987

flr

zelfstandig naamwoord

fleer, klap, slag

Cees Robben:  Ik zal oe sebiet en flr verkope (19870814)

Henk van Rijen: 'K-za oe sebiet un flr verkope' - ... een opdonder geven

Frans Verbunt: ene krkezker mkt gin verschil tussen en flr, en peut n en pr

Stadsnieuws: Agge nie ophaawt zakkoe es en flr verkope d oewe kp vort nr oe kont kan kke (020809)

WBD III.1.2:32 'fleer' = slag; ook: 'peer, veeg, opdoffer, maai, hengst, enz.

WBD III.1.2:36 'fleer' = muilpeer; ook:'kaakslag, peer'

WBD III.1.2:42 'fleer' = oorveeg; ook: 'lel, oorvijg, veeg, opneuker' enz.

A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - flr - oorveeg, klap tegen wang of oren

 

flenl, flenlleke

bijvoeglijk naamwoord, zelfstandig naamwoord

flanel; de verkleinde vorm ook voor een kledingstuk: onderkleed

J.T. Bonthond, Woordenboek voor de manufacturier (1947) Flanel. Wollen, halfwollen of katoenen weefsel met een kort, door elkaar liggend haardek. De binding is, in tegenstelling met molton, te zien.

WNT lemma Flanel 1919 - Als stofnaam. Los geweven, gladde of gekeperde, weinig gevolde, eens geruwde, niet of slechts eenmaal geschoren wollen of halfwollen stof. Als voorwerpsnaam. Kleedingstuk van de onder 1) genoemde stof, bestemd om op het bloote lichaam te worden gedragen. Een flanel wordt gewoonlijk over de geheele lengte met knoopen gesloten en heeft geen of korte mouwen.

Els de Baan - Het zachte donsachtige laagje, dat door het ruwen is ontstaan, maakt flanel onder meer geschikt voor babyhemdjes, beddelakens, pyjama's en overhemden (bijvoorbeeld de zogenaamde 'houthakkershemden'). (Goed garen, 1994)

Cees Robben t Flenelleke (19570706)

Ze stonke nr smoutolie, d wl, mar ze mkten ok laoke n ze mkte flenl. n rips, n baaj, n ok mesjster. (Ed Schilders; W zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009)

 

fls

zelfstandig naamwoord

fles

WBD de fls erin doen, fls indoen, in de fls doen (II:995) - een kruis inlezen; ook: leejze, gels erin doen, fens erin doen

WBD fls (II:996) - dradenkruis; ook: fens, gels

WBD flsroej (II:999) - vitsroede; ook: roej

WBD flsroejlus (II:1000) - vitskoord; ook: nderbaand; idem II:1010)

WBD flsroej (II:1009) - flesroede (onderdeel weefgetouw)

 

flst

zelfstandig naamwoord

R een soort schrale leem, die de ruimte van de uitgediepte stal opvulde

 

fleur

zelfstandig naamwoord

uit Franse fleur = bloem; in de bloem van het leven

Cees Robben hij waas toen nog in zunne volle fleur (19650430)

 

fleur de matras

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: 'flr de matras' - slechte tabak (term uit W.O.II). WTT 2017: woordspeling op de exotische tabaksnaam fleur de Madras.

 

fleures, flures

zelfstandig naamwoord

Frans Verbunt: pleuris

WBD III.1.2:301 'pleuris'

WBD III.1.2:308 'pleuris'

= pleuritis (borstvliesontsteking)

= heupjicht (ischias)

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- fleures zelfstandig naamwoord - pleuris

WNT FLEURIS - Z-Ndl. vorm naast pleuris

 

Fluitspeler - Jean Ganire

 

flt, fltje

zelfstandig naamwoord

fluit

WBD 'fluitkeetel' (II:1390) - fluitketel: stoomketel (voor petten)

WBD III.1.1:222 'fluit' = penis

WBD III.1.4:109 'fluit' = ondeugende vrouw

WBD III.2.2:113 'fluit' = zedelijk slecht meisje

Cornelis Verhoeven:  FLUIT (flt), v. behalve het muziekinstrument ook: gulp v.d. mannenbroek: oew fl:t stoj ope. vr de invoering van de gulp, ten tijde v.d. zgn. klepbroek, zal 'fluit' betekend hebben: mannelijk lid (zie WNT)

A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord vr. fluit: l) vrouwelijk schaamdeel; 2) "eene wulpsche vrouw"

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- 'fluit' - benaming v.e. schaamteloze vrouw

 

flte

werkwoord, sterk

fluiten

Int vurjaor flte de veugeltjes.

MP gez. Fltende mskes n brullende koej zn zlde goej. (Br.Heem 38:204)

Dialectenqute 1876 - fluiten (ui = eu van fr. Meuse)

-- flte - floot - gefloote

-- hij flt (in tegenwoordige tijd vocaalkrimping)

-- Dirk Boutkan: (blz. 40) verl. tijd flot, maar: flotte gij?

Frans Verbunt: assie flt dan liegt ie ng ...

WBD III.4.1:48 'fluiten' - zingen (van vogels) ook: preken, slaan, slagen, slag

A.P. de Bont: zw. en st.ww intr. en tr. 'fluiten' l) op hoge toon janken (v.e. hond), 2) niet reppen van, niet verder vertellen

 

fltkeetel

zelfstandig naamwoord

fluitketel

WBD 'fluitkeetel' (II:1390) - fluitketel: stoomketel (voor petten)

 

flewel

zelfstandig naamwoord

fluweel, zachte, glanzend geweven stof

Henk van Rijen: fluweel (II:865)

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- floer zelfstandig naamwoord - fluweel (van Fr. velours)

J.T. Bonthond, Woordenboek voor de manufacturier (1947) zegt bij fluweel": Weefsel met een bovenkant met rechtopstaande garenuiteinden, ontstaan door een bijzondere apprtuur. De binding bestaat uit een grondweefsel, in effen- of keper, waartusschen draden, die over grootere afstanden los liggen (Inslagfluweel). Door deze door te snijden en op te borstelen (velvet) ontstaat een pluche-achtig haardek: pool . fluuweejl (of: fleweejl ?), K 183 (= Tilburg)

 

Naar het begin van de pagina

Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal

CuBra Home

flierbom

zelfstandig naamwoord

populier, 'pppelier', 'poopelier', 'pppel', 'flierbom', 'waajbom' (Populus)

WBD III.4.3:131 flierbom - populier; ook genoemd: pppel of waajbom

WBD III.4.3:166 flierbom - vlier (Sambucus nigra), ook genoemd: flier

WBD III.4.3:168 flierblleke - vlierbes

A.P. de Bont: fli.jer resp. vli.jer zelfstandig naamwoord m. 'flier' - vlier(boom)

 

fliesieteere

werkwoord, zwak

feliciteren, gelukwensen

WBD (III.3.2:263) fliesieteere, besteeke = gelukwensen en een geschenk geven

Henk van Rijen: 'fielesetere, fiesietere'

 

flikkerbumke

zelfstandig naamwoord

esdoorn

 

Ennigte meters daor vandaon groeide in flikker bumpke, gewitwel daor groeie van die vleugeltjes aon die draaiend nor benee komen en as ge d bolleke splitste koste die vleugeltjes fn op oe neus plekken. D hout is t taaiste wt er bestao, daor maoke ze haomer en schuupstelen van; bij ons hiette d flikkerbumpke mar t was dan innen Esdoorn' of in t latn innen acer pseudo platanus. (Naarus; ps. v. Bernard de Pont; in: Groot Tilburg 1941; CuBra)

 

flip

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: vrijer

WBD III.2.2:84

'flip' = jongen met wie een meisje verkering heeft

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- flip - vrijer

 

fldder

zelfstandig naamwoord vrouwelijk

vrouwelijk uitgaanstype

WBD III.1.3:10 'flodderen' = niet passen (van kleding); ook 'slobberen' van N. 'flodderen' = fladderen

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FLODDER zelfstandig naamwoord v - vleister, fleemster: Dat meisken is 'en eerste flodder

FLODDER zelfstandig naamwoord m. - wandel: op zijnen flodder zijn

Samenst.: floddergat, -kont, -madam

WNT FLODDERMADAM - vrouw die veel van opschik houdt; thans: vrouw die met goedkoope opschik zich het voorkomen van eene dame zoekt te geven.

 

fldderbone

zelfstandig naamwoord, meervoud

Frans Verbunt: tuinbonen

WBD III.2.3:84 'flodderboon' = tuinboon, ook 'labboon', 'knauwboon'

► zie dossier Tuinboon

 

fldderiedsse

uitdrukking - 

er mar teegenaon fldderiedsse

Het nogal bont maken; slordig werken

 

flks

zelfstandig naamwoord

WBD III.2.1:441- flks = herfstsering (Buddleia loganiaeae)

WBD III.2.1:444 - flks = vlambloem (Phlox drummondi)

 

floorl

zelfstandig naamwoord

WBD III.4.2:96 'florel' - forel (Salmo trutta), ook 'forel' genoemd

Forel - salmo trutta

 

flot

floot

- verleden tijd van 'flte'

 

fls

zelfstandig naamwoord

takje met een pluis aan een den

 

flstere

fluisteren

R.J. 'ik weet weh nuuws flstert z' in m'n oor'

WBD III.3.1:291 'fluisteren' = roezemoezen

WBD III.3.1:298 'fluisteren' =lispelen

Goem. - FLUISTEREN - flstere, wkw (...rde, ge...rt)

 

flt 

werkwoord, persoonsvorm

fluit (2e, 3e pers. enkelvoud van 'flte')

Hij flt hil den dag.

Cees Robben:  as ie flt dan liegt ie al;

2e + 3e pers.enk. van 'flte' met vocaalkrimping

Mandos, Brabantse Spreekwoorden: zit de voogel in de kooj, dan flt de voogelr minder mooj (Pierre van Beek: Tilburgse Taalplastiek 1964) - gezegd van een getrouwde man.

 

fltje

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

fluitje

verkleinwoord van 'flt', met vocaalkrimping

N. Daamen - handschrift 1916 - "fluitje - 't goa as 'n fluitje ('t gaat vanzelf)"

WBD (III.3.2:339) fltje = kinderfluitje, ook 'fieper' of 'fiepertje'

WBD (III.1.1:222) 'fluitje' = penis

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- fltje - fluitje, piemeltje; fltje fltje flierehout, as ge nie afgt zdde stout

 

fltjesbroek

zelfstandig naamwoord

mannen- resp. jongensbroek met gulp

WBD III.1.3:57 'fluitjesbroek' = broek met split

WNT FLUITJESBROEK - broek die met een gulp wordt gesloten

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FLUITJESBROEK zelfstandig naamwoord v.- bij kleerm.: de gewone mansbroek, zooals ze thans wordt gedragen en die van vr met knoppen en knopsgaten sluit.

Cornelis Verhoeven:  'fluit' = gulp van mannenbroek. Vr de invoering van de gulpbroek (ten tijde van de 'klepbroek') zal 'fluit' wel mannelijk lid betekend hebben. Zie WNT Fluit I, 11 +12

A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord vr. 'fluitjesbroek' - broek die met een gulp wordt gesloten.

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- fltjesbroek - broek met gulp

 

fltjeshout

fluitjeshout; in de uitdrukking 'van fltjeshout'

- uitdrukking - : waardeloos; iemand van fltjeshout = een sufferd, ene laobes, een prulvent.

WBD III.4.3:119 fltjeshout - wilg (Salix)

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 --
fltjeshout (in minderwaardige betekenis)

WNT: fluitjeshout, het hout van de wilg, is zeer geschikt om er fluitjes van te maken.

A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord o. fluitjeshout, hout geschikt om er in het voorjaar fluitjes van te maken, bijzonder wilgehout.

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FLUITJESHOUT zelfstandig naamwoord o. - elzen-, sporken- en ander hout, waar de jongens in het voorjaar fluitjes van maken.

 

fluks

bijvoeglijk naamwoord

WBD III.4.4:203 'fluks' = rechtopstaand, ook 'ferm', 'steil', 'recht'

 

flures, fleures

zelfstandig naamwoord

pleuris, populaire benaming voor pleuritis

Witt. 'flurris'

WNT XII:2636 pleuris, pleures, plures, pluries, pluris etc.

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- fleures zelfstandig naamwoord - pleuris (drug of nat)

 

fluure

werkwoord, zwak

vleien

N. Daamen - handschrift 1916 - "fluuren - ergens (lief, aanhoudend) om vragen"

WBD (III.2.1:487) fluure = een hond vleien; ook: nhaole

Sch. - FLUREN = fleren = vleien (Brab.Leuv.)

Goem. - FLEREN - vleien, meest van kinderen gezegd.

 

fluuwn

zelfstandig naamwoord

Wikipedia

WBD III.4.2:53 'fluwijn' - steenmarter - (Martes foina), ook genoemd: 'buisem', 'fret', 'fretje' of 'eierwezel'

 

foele

zelfstandig naamwoord

Wikipedia

WBD III.2.3:98 'foele' = venkel

 

foeleere

werkwoord, zwak

fouilleren

foeleere - foeleerde - gefoeleerd

 

Tekening van Frans Mandos Tz - 1945

foetelpt

zelfstandig naamwoord

Frans Verbunt: rommelpot

Stadsnieuws: Meej driekoninge ginge de knder meej de foetelpt langs de deure (060110)

 

foetelpotspeler - gravure naar een schilderij van Frans Hals

 

Afbeelding uit Kroniek van de Kempen

Zie ook CuBra-pagina Ben Hartman over het functioneel gebruik van dierenblaas

De foetelpot in schilderijen - WTT-dossier

Zie frutblaos

 

foetseler

bijwoord

Henk van Rijen: gewoon, normaal

 

foetsjee de travaljee

uitdrukking

Frans Verbunt: maak dat je wegkomt!

 

foezel

zelfstandig naamwoord mannelijk

sterke drank van slechte kwaliteit, in het bijzonder zelfgestookte jenever

WTT 2013 - mogelijk is de benaming gekozen omdat de drank vaak clandestien gestookt, verkocht en geschonken werd. ►foezele en foezelmaand

1971 - Dat tenslotte met "foezel" slechte jenever wordt aangeduid, menen we al vroeger gemeld te hebben. Dit woord duikt in de Nederlandse taal echter pas op in de 18de eeuw. Er bestaat ook foezelolie. Dit is een mengsel van hogere alcoholen, ontstaan bij de gisting van suikerhoudende stoffen. Hij heeft een onaangename reuk en smaak en wordt daarom uit jenever en brandwijn afgezonderd. Nu is het wel duidelijk hoe slecht smakende jenever aan zijn minderwaardige naam komt. (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 125, 7-6-1971)
 

foezele

werkwoord, zwak

foezele - foezelde - gefoezeld

1. vals spelen

1971 - Foezelen bij het kaartspelen zou, volgens onze zegsman duiden op "slecht spelen". Wij dachten dat het meer te maken had met oneerlijk spelen. (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 125, 7-6-1971)

2. verbergen

Hij ha zolang gefoezeld tdt wg waar.

1971 - Men kan ook iets wegfoezelen. Dat betekent heimelijk wegmoffelen. (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 125, 7-6-1971)
WBD (III.3.2:30) foezele, foetele = vals spelen; ook: ont doen, ont spelen, vals spelen

WBD (III.3.2:187) foezele = een list gebruiken bij het kaarten

Stadsnieuws: Ge moet meej hum aatij oppaase dttie nie zit te foezele (121108)

K. Heeroma - Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster,1968) - FOETELEN: in het spel bedriegen, onrecht doen - Hier van daan FOETELER.

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- foezele ww - oneerlijk spelen; bedrog plegen

3. stiekem vrijen
1975 ca. Lechim - En Kees lee stiekum mee zn Sjaan/ Te foezele in de haai/ D maag wel nie van de pestoor/ Mar 't is toch ommers maai. (uit: 't Wier wir maai; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier)

 

foezelr

zelfstandig naamwoord

foezelaar

iemand die vals speelt, iets in hetverborgene doet

1974 - Parallel hiermee loopt de "foezelr". Ook dat is iemand die iets "verstopt". (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 187, 15-7-1974)
1974 - In Belgi, waar in cafs de verkoop per glas van sterke drank is verboden, hebben wij ooit een andere praktijk beleefd, die van mr brutaliteit getuigde. Toen aan een grenskantoor de inzittenden van een autobus op Belgisch gebied "aanlegden", glipten ze door een spleet van de schuifdeur naar een tijdelijk afgesloten deel van het caf. Op de rand van het met zwart zeildoek bedekte biljart stonden daar de borrels al ingeschonken klaar als soldaten in het gelid. Dat had daar een of andere "foezelaar" even versierd... (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 187, 15-7-1974)
 

foezelmaand

zelfstandig naamwoord

1971 - Stillekes in de foezelmand geraken betekent steeds meer bezocht worden met kwaaltjes, die de groeiende ouderdom signaleren. Een foezelmand is een lappenmand. (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 125, 7-6-1971)
1974 - Daarnaast kennen we echter nog een heel andere "foezelmand". Volgens de drankwet mag alleen in cafs met vergunning sterke drank verkocht worden. Hoewel daarop streng controle was, werd er hier en daar toch wel stiekum jenever getapt voor goede bekenden. Dit gebeurde dan niet in de cafruimte, maar in de keuken of achterkamer. De jeneverfles zat daar verborgen in de "foezelmaand" en ook wel vaak in de wieg van de baby. Bij het afrekenen in het caflokaal gaf men dan op hoeveel borrels men "achter" had gedronken. Dit gebeurde echter in "geheimtaal". Had men bv. twee borrels genoten, dan luidde het: "twee keer tegen de wieg gestoten". Hiermede komt deze uitdrukking, die we hier al eens summier behandelden als een borreltje drinken, in een helderder licht te staan. De wieg heeft nu haar verklaring gekregen. Ook de uitdrukking "twee keer gefoezeld" was
gangbaar bij de afrekening. (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 187, 15-7-1974)
- Frans Verbunt: geheime bergplaats voor clandestiene jenever

Typoscript Pierre van Beek - Archief Pierre van Beek

 

foezeltje

zelfstandig naamwoord, verkleind

borreltje, met name jenever

► foezel

1974 - Wordt er van een borreltje gezegd, dat het "maar een foezeltje is", dan heeft men te maken met slechte jenever. (Pierre van Beek, Tilburgse Taalplastiek 187, 15-7-1974)

Typoscript Pierre van Beek - Archief Pierre van Beek

 

fk

zelfstandig naamwoord

WBD III.1.1:85 'fok' = neus

WBD III.1.1:88 'fok', 'grote fok', 'fokker', 'fokkerd' = lange neus

WBD III.1.1:90 'dikke fok" = dikke neus; ook 'fok' of 'fop'

WNT III:4605 FOK 4) Gew. in Z-Ndl. in den zin van neus, blijkbaar naar den vorm. 

 

fkbr

zelfstandig naamwoord

WBD (Hasselt:) mannelijke, niet meer zuigende big

 

fkkedeere

werkwoord, zwak

waarschijnlijk een bijvorm van akkedeere, uit Frans saccorder, goed met elkaar overweg kunnen

Cees Robben N, d fokkedeert nie... Mar t doe wel vort.. (19750404)

► akkedeere

A.P. de Bont: zw.ww.intr. 'fokkederen, bij elkander passen, overeenkomen, een harmonisch geheel vormen, (zie WNT fokken B5)

WNT FOKKEN B) onz. 5) Voegen, passen, betamen, goed uitkomen.

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FOKKEDEREN - overeenkomen, bij elkander passen, een harmonisch geheel vormen, Fr. convenir, adapter

 

fllie

zelfstandig naamwoord

hoofd- en schouderdoek, falie

Pierre van Beek: Iemand n zen fllie trkke - iemand ter verantwoording roepen.

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'd ze d'r faolie om doe ten teeken van rouw'

Mandos, Brabantse Spreekwoorden: Iemand n zen fllie trkke (Pierre van Beek: Tilburgse Taalplastiek 1970) - hem achter de vodden zitten

N. Daamen - handschrift 1916 - "falie - zwarte doek die de vrouwen over het hoofd dragen als ze naar de kerk gaan"

Robben gebruikt het woord figuurlijk:

Cees Robben Grauwe follie [de grauwe regenlucht die als een doek over de wereld ligt]

Als attribuut bij het doopsel:

Interview Hermans - 1978 - d din ze vruuger onder de fllie in mnne td hk nie, wij hadden al witte dinge veur mar in de vruugere td ginge ze onder de fllie din ze dan oover der hoofd n maantelsn de klne op den rem, die laag onder die fllie, h, n zo ginge ze nr den dop!. (transcriptie Hans Hessels, 2013)

► KLIK HIER om het interview te beluisteren

WBD (III. 3.3:331) 'voile' = rouwsluier; ook 'vollie' genoemd

WBD (III.1.3:207) 'voile' = sluier aan een dameshoed

206 'falie' = idem

WBD III.2.2:100 'falie' = rouwsluier aan een hoed; ook 'rouwband'

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- 'follie' - falie z.a.

J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - Men noemt hier eene falie wel doorgaans een regenkleed ... Z.a.

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FALIE (in 't W. 'feulle' uitgespr.) zelfstandig naamwoord v. ongeveer als boven.

S.G. falie, blz. 80, 130, 279 (aant. Witters)

 

fllievaawer

zelfstandig naamwoord

Pierre van Beek: degene die de doodsbiddersfalies opvouwt; figuurlijk - (mogelijk) iemand met uitgestreken gezicht of begrafenisgezicht van iemand zonder gevoelsrelatie tot de nabestaanden; schijnheilige.

N. Daamen - handschrift 1916 - "falievouwer - schijnheilige" (synoniem: "femelair")

Hees falievouwer (IV:84)

Hooft (uitlegkundig wdb.) FALYVOUWEN. Bedekt, bedrieglijk handelen, pluimstrijken. FAALYVOUWER. Iemand die bedekt, bedrieglijk handelt. N.H. 588, 36.

WNT FALIEVOUWER, mooiprater, pluimstrijker, huichelaar. (In N-Ndl. verouderd)

Z-Bev. (blz.44) 'n fljevouwer: een pietje secuur

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FALIESTRIJKER zelfstandig naamwoord m. - falievouwer, vleier, huichelaar

 

fltje

zelfstandig naamwoord verkleinwoord van 'follie'

kleine sluier

Witt. - 'faaltje' - kleine sluier, voor het gezicht gedragen als men in de rouw was

 

fondeering

zelfstandig naamwoord

fundering

Audioregistratie 1978 - Daor langs de Lonsewg, langs de Grint, h, daor moete eigelek ng fondeeringe ligge! Ok van ene meule die daor ot gestaon heej! (Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

 

fons

zelfstandig naamwoord

Frans Verbunt: ziekenfonds (de fons)

► fonsbaos

Anoniem 1959
Wettie beurde was vier gulde,
van de fons van Hulp in nood.
(Nieuwe Tilburgse Courant - donderdag 19 november 1959; Uit Tilburgs folklore - 'n Kaoi rikkemedaosie)
► voor de volledige tekst zie rikkemendaosie.htm

 

fonsbaos, fondsbaos

zelfstandig naamwoord

vertegenwoordiger van een (arbeids)verzekering die de deelnemers regelmatig bezocht om de premie te innen

Elie van Schilt - Dan hadden we ok nog un stel baozen, de gasbaos , de fondsbaos van ut ziekenfonds en de fondsbaos van de verzekering. (Uit: Alles is aanders; CuBra ca. 2000)

Piet van Beers Stil op straot: Den bkker n de mlkboer/ de gruunte n den koolenboer./ De "Fonsbaos" n de meens van ' t gas./ ' t Mnneke van de Krmiskas. (Spoeje doemmeniemer; 2009)

Vruuger as ik stout was/ Zei onze Pa, deze zoon is nie van mijn/ Want mee heel die maffe streken/ Zal hij er zeker wel ene van de fondsbaos zijn... (Tony Ansems, De Fondsbaos; van de cd Tilburgse Liekes American Style 2; 2009)

 

foj

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: vrouwtjeskonijn

WBD III.4.2:63 'vooi' - wijfje van de haas, ook 'wfke' genoemd

WBD III.2.l:510 'vooi'= vrouwelijk konijn: ook: moederbeest

 

footookaast

zelfstandig naamwoord

fototoestel

Oe foto-kaast ent wiek-end-sjiertje/ d oe z lkker lcht beviel/ zn veraanderd in enen dmstok/ n ene gewone blauwe kiel. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Dan ist vurbij...)

 

fskoow

zelfstandig naamwoord

WTT 2013 - Chocolade- dan wel cacaodrank van het merk Fosco. Vaak wordt verondersteld dat het chocolademelk betreft, maar Fosco was in feite een siroop die nog aangelengd moest worden met melk of spuitwater.

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'wrme fosko'

Henk van Rijen - fskoow, chocolademelk (van het merk Fosco)

WTT 2013 - Deze 'overheerlijke alcoholvrije drank', zoals de fabrikant van Fosco het in advertenties aanprees, was zo populair dat de merknaam 'Fosco' in gebruik werd genomen voor iedere chocoladedrank. Vergelijk het merk 'Kwatta' voor repen chocolade in het algemeen, en 'Spa' voor elke soort mineraalwater. 'Fosco', de drank, is ontleend aan het Italiaans, waarin het eenvoudigweg 'donkerbruin' betekent. Doordat die betekenis in het Nederlands verschoven is naar 'chocoladedrank' spreekt men van een 'pseudo-ontlening'. Vergelijk 'tuttifrutti' dat in het Italiaans 'alle vruchten' betekent, maar in het Nederlands: 'gedroogd fruit'. (Bron: Nicoline van der Sijs, 'Pseudo-ontleningen', in Onze Taal, oktober 1994) 

NTC 5-2-1920

► Dossier Fosco / Foskoow

 

ftse

werkwoord, zwak

Cees Robben Hier maokten ze aaier... en ftsten ze vlot.. (19571221)

Frans Verbunt: (biljartterm) ketsen, als de keu niet op tijd gekrijt is

 

fraans

bijvoeglijk naamwoord, bijwoord

frans

Van Delft - "Daor ies gin woord Fraansch bij" zegt men bijv. als iemand nogal in grove taal uitpakt, of "er een knoop oplegt". De Vlaming zegt hiervoor: "Dat is plat Vlaamsch", d.w.z. dat is onbewimpelde taal, dat is duidelijk gesproken. (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 117; 5 juni 1929)

WBD fraans staon - (v.e. paard) met de hoeven naar buiten gekeerd staan

WBD III.2.3:272 'een Franse' = brandewijn

 

fraat

vrat

verleden tijd van vreten; 'frte'

MP 'Ieder zene meug', zi den boer, n hij fraat vge.

 

fraater

zelfstandig naamwoord

frater

GD05 ene fraater hamme ok nog ene in de femielie

 

fraaterke

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord van fraater

behalve een frater [kloosterling] ook de vogel kneuter

Cees Robben Unne nist jonge fraterkes... (19760903)

 

Fraatersgat

zelfstandig naamwoord, toponiem

Fratersgat

WTT 2013 - 'Fraatersgat' is in Tilburg gebruikt voor twee plaatsen op de plattegrond. 1) zie Peeters, hieronder, 2) de Fraterstraat.

Henk van Rijen: Fraterstraat

Ene fraater hamme ok ng ene in de femielie. Die zaat int kloster n et Fraatersgat vurdttie nr Suurienaame gegaon is. (G. Steijns; Grot Dikteej van de Tilburgse Taol 2005)

1929 - Voorstel tot het plaatsen van twee nieuwe electrische lichtmasten ter vervanging van n bestaande op het Stationsplein.
De heer DE WIJS (R.K.V.P.), zegt, dat in het voorstel staat 2 lichtmasten inplaats van 1. Hij meent, dat er toch 3 lichtmasten op het Stationsplein staan. Voorts vindt spr. met alle waardeering voor de prestaties van den teekenaar wat de teekening betreft, het ontworpen model toch niet mooi. Hij vindt de oude mooier dan de nieuwe en zou het beter vinden de nieuwe masten in denzelfden stijl te laten als de oude. Vervolgens zou spr. de raad in overweging willen geven ook in de Koestraat bij het z.g. Fratersgat een lichtmast te plaatsen en een bij den Bredascheweg bij de Ringbaan, waar het s-avonds zeer donker is. (Nieuwe Tilburgsche Courant 14-9-1929; gemeenteraadsverslag)


Nieuwe Tilburgsche Courant, 3-12-1941

1941 - MEVROUW, heeft U bij Henk Verhaaren, Koestraat 121 A t.o. het Fratersgat, nog aardappelen te goed, gewone bonnen, geen afgestempelde, laat deze week afhalen of thuisbezorgen, daar ik met dit vriezende weer niet langer bewaar. (Nieuwe Tilburgsche Courant, 3-12-1941; advertentie)
1987 -- De kaart van A. Arts uit ca. 1870 geeft als plaatsaanduiding de naam De Molen Bogten. Het is niet uitgesloten dat bogt hier de betekenis had van een door hek- of paalwerk afgesloten ruimte op een erf. De naam is waarschijnlijk ontleend aan de Veldhovense molen, die destijds aan het Rosmolenplein stond. Vroeger heette in de volksmond het eerste stuk van het Molenbochtplein, bij de Koestraat, het Fratersgat, vermoedelijk in verband met de fraterschool aldaar. (Ronald Peeters, De Straten van Tilburg, 1987; lemma Molenbochtplein)

 

fraatersvt

zelfstandig naamwoord

Frans Verbunt: mayonaise of mosterd (bij de frites)

 

framboos

framboos

zelfstandig naamwoord

Naarus - Gaode glad den aandere kaant uit, dan krgde bosch, mist maast, en die ston in berge en daolen, daor groeien de klokkebaaie mee duuzende kilos. Ok wilde framboze en brembeezeme. (Uit de krantenrubriek Brieven van 'n oud Tilburger, in Groot Tilburg, 1939)

 

frammes, frommes, vrommes

zelfstandig naamwoord

vrouwmens, vrommes, vrammes, frammes

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - et frammeske: vrammes, vrammesen

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - ''n heele berzie wilde vrammessen'; ''n strant vrammes'

...al is ze veur de rest 'n heel pront frammes ... (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; Boere-Profeet; feuilleton in 5 afl. in de NTC 1-7-1939 29-7-1939)

Hees vrummes (I:74)

J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - VROUWMENSCH. Dit woord, in Holland bijna een scheldwoord, heeft in deze streken, bijzonder bij de landlieden, niets verachtelijks. .... In 'vrouwmensch' ligt minder eene tautologie dan in MANSKEREL.

A.P. de Bont: frames: variant van 'vrames'

 

frank, frange

zelfstandig naamwoord

frank

B drie frange - drie frank

- 'Poepen vur en frngske' (naar de hoeren gaan in Antwerpen) - (de Tilburgse scheurkalender, 3 sept. 2007)

Vruuger hamme tch ommers ok vrmd gld, bevobbeld frangskes as we nr den Bls ginge. (G. Steijns; Grot Dikteej van de Tilburgse Taol 2001)

A.P. de Bont: frang, zelfstandig naamwoord m. 'frang' - frank (munt); mv. 'frange(n)'

 

frannie

zelfstandig naamwoord

franje - uit Franse frange

Cees Robben Oew broek is aon t reffele... Ge hetter de frannies aonhange...  (19770812)

WBD III.1.3:15 'franie' = rafel

A.P. de Bont: fraanie zelfstandig naamwoord  vr. - franje

 

fraom

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: frame (v.e. fiets)

 

fraozele

werkwoord, zwak

frazelen

Van Dale - gewestelijk: stamelen, beginnen te spreken (van kleine kinderen)

N. Daamen - handschrift 1916 - "froasele - het kindje begint al te froasele (stamelen)"

"Vrouw Petit," fraozelde den riddacteur mee 'n zuut mundje... (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; feuilleton Bad Baozel, 8 afl. in NTC 31-12-1938 18-2-1939)

Oew lollig gefraozel d drpt van den tak,

turelatirelatuut (Piet Heerkens; uit: De Mus, Merel, 1939)

W fraozelde zuut en w leuterde vlot,

W zingde gij, zingde gij, zingde gij zot! (Piet Heerkens; uit De knaorrie, De knaorrie, 1949)

Cees Robben En de wend die fraozelt zuutjes,/ liefdesliekes in mun oor.. (19540612)

Cees Robben t Is de wend die fraozelt (19591224)

Stadsnieuws: Dieje zatlap zaat zo mar en bietje vur zengen t te fraozele -(241206)

WNT FRAZELEN - In versch. toepassingen op het voortbrengen van geluiden, o.a. van een kind dat begint te leeren spreken.

 

frat

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: wrat

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- frat - wrat

Mar as ge unne stinpst op oewen drriejre had, n as bidde nie hielep, dan moeste bij t feitvrouwke van Van Hees zn. Die mkte dr ge zallefkes. Vur pste, kseem, fratte, padscheete, n alles. (Ed Schilders; W zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus 2009)

 

frddags

bijwoord

vrijdags, op vrijdag

Frdags zit ik op men hukkes/ al vruug te wchte op de kraant/ want ik vn de prnt van Keese/ iedere week wir intressaant. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Vfntwintig jaor: De prnt van Keese)

 

freejwiele

werkwoord, zwak

Henk van Rijen: uitdrijven op de fiets (Eng. free-wheel)

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- vreejwiele ww - vrijwielen

 

fret

vret

1. bijvoeglijk naamwoord

parmantig, deftig, trots; 

wB: sjiek, voornaam

Ze liep z fret dur et strtje. - Ze liep zo trots door het straatje.

M vret

WBD vreet - moedig en opgewekt (v.e. paard), ook 'wakker' genoemd

WBD III.1.4:165 'freed' = pront; 167 'freed' = deftig; l68 'freed' = trots; 217 'freed' = onstuimig

N. Daamen - handschrift 1916 - "frt - trotsch, grootsch"

WNT lemma WREED 6: Van personen: dapper, fier, onversaagd; krijgszuchtig. Sinds lang veroud. maar nog gewest. aangetroffen...

WNT lemma WREED 9: Mog. in aansl. bij de bet. 6), van pers. en zaken: trotsch; fier, parmantig; grootsch, imponeerend. Vnl. gewest. aangetroffen. [ met bewijsplaatsen van 1806 tot 1900]

Van Delft - "Het is 'ne freete (trotsche, hoovaardige, fatterige) meensch, da kan d'm aanzien, mar zij is z'n interessaant (gierig) wijf, da ze 'n dubbeltje deur zou bijten, al was 't d ze van ouwerdom op d'r taandvleesch liep", sprak de een en de ander antwoordde gevat met de woordspeling: "D doen nou al d'r bessems (bezems) en vegers al." Dit is: Die trotsche man had dus een gierige vrouw en de bezems werden versleten tot op het hout. (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 108; 6 april 1929)

Behalve deze eigenschappen toch hee Bartje nog iets aparts, w-t-'m van z'n soortgenoten onderschaait en waor ie zelf gin bietje freet op gao. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 2; 16-10-1929)

Spraai oewen start 'ns, pronkenden bram,

(...) doe naaw 'ns mooi as 'n freete madam (Piet Heerkens; uit: De Mus, Pauw, 1939)

vruuger hield ze wel van 'n pretje,

naaw is 't 'n freete, zuure mevrouw. (Piet Heerkens; uit De knaorrie, Mevrouwke, 1949)

Pierre van Beek Het woord "freet" zal men ook wel tevergeefs in het Nederlandse woordenboek zoeken. Bij ons betekent het "ijdel" of "trots". Zo kan een meisje "freet" zijn op haar nieuwe kleed. Iemand kan "freet" lopen. Soms zit er ook wel iets denigrerends in. Dat is bijv. het geval als men spreekt van "'n frete madam". Het woord madam draagt daartoe trouwens ook het zijne bij want dit wordt hier met enige ironie gebruikt. (Tilburgse taalplastiek 12 Nieuwe Tilburgse Courant dinsdag 25 april 1950)

De Wijs -- W lpen de nunnekes dr toch frt bij tegesworrig, vruuger waren ze rontelom toe (10-01-1970)

Cees Robben [laat de muziekkiosk van het Wilhelminapark aan het woord:] Ik ben un kios mee un goei ammezuur... nog frt j. (19550730)

Cees Robben Ik praot nie freet... (19611027)

GD94 Ws d tch en fret bske;

Frans Verbunt: zo fret as nen boer meej en vaon in de percssie

Frans Verbunt: zo fret as enen hond meej zeuve lulle

n Sjaan zaat daor in der nuu baank/ gatjuu w wasse fret. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: AST MAR NUUT IS.)

Buuk fret op oewge - zelfbewust

Soms mocht ik neffen onze me Henk op et maaimesjien zitten. Daor waar ik vrt op (Lodewijk van den Bredevoort ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brne eigeluk wel trekken? Dl. 1, Tilburg 2006)

Mar we zn wl fret op onze Willem tweej.
Hij is twiddehaans, mar d kan ons niks verschille,
want in Den Haag zon zum toch niemir wille,
ons Heuvels pronkstuk,
n wij doent er gre meej. (Henritte Vunderink; Tilbrg; k Zal van oe blve haawe, 2007)

kz hil fret naa op men ge... (Henritte Vunderink; Grot dikteej van de Tilbrgse taol; k Zal van oe blve haawe, 2007)

Meschient wrtie wl et nuuwe gruune hart van onze stad waor we meej zen alle wir fret op kunne zn. (Tillie B.: pseudoniem van Nicole van Wagenberg; uit een column van haar website Tilburgs Taolbuuroo, 2012)

Hees frd (VII:12)

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 --
frt bn - trots, wreed, deftig

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FREED (scherpe e) - fier, hooveerdig.

A.P. de Bont: fre.t bnw. en bijw. 'freed' (<vreed <wreed) a) bnw. 1) vurig, levendig, vlug, ijverig; 2) happig, begerig, sterk verlangend naar; 3) indrukwekkend, groots, buitengewoon, kolossaal; b) bijw. l) snel, vlug, vurig; 2) erg, zeer, danig.

Hees vrt (= wreed) (I:72); (VII:12)

2. zelfstandig naamwoord, onzijdig

- het Standaardnederlands in tegenstelling tot het dialect ('plat')

- Dan vroeg ie aaltij in et freet w ze bedoelde... (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; Oome Teun als opvoeder; feuilleton in 6 afl. in NTC 2-3-1940 6-4-1940)

- En die redacteur zaag er mar eenvoudig uit, mar hij waar verschrikkelijk geleerd: hij sprak mee gemak drie taole: freet, plat en de blommetaol! (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; Oome Teun en de dames; NTC 20-1-1940)

3. bijwoord

- J.M. Van der Donck, Mooi Truike, in Joh. A. Leopold en L. Leopold, Van de Schelde tot de Weichsel, deel 1, 1882: En Truike mog wel vret zn op urren Driek. 't Waar innen strken, knaapen, groaten krel. - daar geannoteerd met: trotsch.

- "'t Is freet koud, h Kubke", zee ze, zodde nie 'n tas koffie lusse; 'k h precies 'n vorsch bekske gezet. 'k Zeg gre meid, as ge men 'n tas koffie gift, zde de biste op n nao. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 5; 7 en 14-11-1929)

- ...ze leerden hem freet praoten van kleinsaaf aon en onder de schooljong waar ie den eenigste, die geen plat kos praote. (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; Kareltje Vinken; feuilleton in 10 afl. in NTC 13-4-1940 24-8-1940)
- ...toen ineens in hoog Nederlandsch tegen 'n klein ventje [...] "Harrie, geef den Heerom eens gauw een mooi handje, z! En nu ga maar gauw tegen moeder zeggen, dat Heerom komt." 't Menneke weg as de foeter! "W's d, oome Teun, praotte gij frt?! Hoe komde daorbij op oewen aawen dag?" (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; Naor oome Teun; NTC 24-2-1940)
- ...echte boerekender, mar ze moeten freet leeren praoten, daor helpt geen moederkelieven aon! (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; Naor oome Teun; NTC 24-2-1940)
- [ze] praotten freet omd ze d'r eigen w verheven vuulden boven den gewonen meens. (Jan Jaansen; ps. v. Piet Heerkens svd; De nuuwe dokter; feuilleton in 4 afl. in NTC 27-1-1940 17-2-1940)

- Dan zit ie frd op de tribune/ Z'n lekkend nuske af te buunen. (Gieleke wsch. ps. van Michel van de Ven (Lechim) ongedateerd knipsel uit onbekende bron; ca. 1960-1980)

- Gedraogt oe frt en gao nie zitte freete! (Hein Quinten, Tilburgse spreuken; ca. 1990)

- Lpte'g mar frt [sic] te parredeere, geniet mar/ van die lui die nor jou kke en denke/ 'd's een stuk'. (Lauran Toorians; Blauwke; CuBra; 200?)

frt

zelfstandig naamwoord, mannelijk

het (vr)eten, de kost

gez. n de frt koome - aan de kost komen

WBD III.3.2:2 'freet' = voedsel

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FREET zelfstandig naamwoord m. Wordt in de alg.taal gebruikt voor: eten, voedsel; dat is slechte frt; de daad van frten: op de' frt loopen.

FRT zelfstandig naamwoord o.- 't lfdig frt hebben - altijd kunnen eten.

iemand die veel of vaak eet

Cees Robben Frt diege zed... (19730921)

 

freete [ook: frete]

werkwoord, sterk

vreten

WBD eten (van vee)

B frte - fraat - gefreete.

- vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij frt(frit?) M: vrit

Cees Robben Mina.. as gij t werken het uitgevonden... Dan freet ik den bissem meej steel en al op... (19780203)

Frans Verbunt: hdde nie dan frtte nie

R Als 't eten smaakt: D smkt nr trg; had ik meer, dan vraat ik ng.

gez. MP 'Ieder zene meug', zi den boer, 'n hij fraat vge.'

R.J. 'en ze fret nie en ze schet nie'

A.A. Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant; Antwerpen 1952 --
 de koeje (sic) frte gre 'lnzaodkoeke'

Dirk Boutkan: (blz.38) frte - (hij) frit (apart geval)

Weijnen, Vergelijkende klankleer (96): onverklaarbaar 'frit'

Goem. VRETEN frte wkw.(rg.), in 't plat: eten; zuipen en - ;

►frt

 

frte

zelfstandig naamwoord, onzijdig

het eten - et frte

 

frtzak

zelfstandig naamwoord

overdreven eter

WBD III.2.3:21 'vreetzak' = veelvraat; ook 'vreterd'

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FREETZAK zelfstandig naamwoord m. - iemand die veel eet.

 

frezele

werkwoord, zwak

Frans Verbunt: ijlen

WTT - mogelijk hetzelfde als 'fraozele'

 

frt

werkwoordsvorm, tegenwoordige tijd enk. van 'frte'

vreet

Cees Robben [Dochter:] Ik wil hot-pens, pa... [vader:] Ge fret mar wetter is, Corneliaaa... (19710430)

Cees Robben Onze Jan is vegetarier geworre... Hij fret vort mee zn knn uit de ruif... (1810717)

Cees Robben Ik heb n goei vrouw.. Ze lpt nie weg en ze fret de jong nie op. (19850521)

Frans Verbunt: hdde nie dan frtte nie

Frans Verbunt: frt oewe kp mar op, dan hdde oew bakkes vol

buisem

WBD III.4.2:52 'fret' - fret (Mustela furo), ook genoemd 'buisem' (Korvel)

WBD III.4.2:54 'fret' - marter (Martes foina), ook genoemd: 'fretje', 'buisem', 'eierwezel', 'fluwijn', 'steenmarter'

 

Frie

eigennaam

uit Fredericus

Cees Robben Hed-dk prkes zonder bkzuut... Frie? (19560915)

Cees Robben D is onze Frie... (19581206)

Cees Robben Hoe oud zde naa, Frie..? (19720204)

 

friemele

werkwoord, zwak

WBD III.1.2:22 'friemelen' = krioelen; ook: 'wemelen','wriemelen', 'kriemelen', 'krieuwielen', 'broelin', 'draaien'

WBD III.1.2:26 'friemelen' = heen en weer schuiven; ook 'wieberen'

III.1.4:363 'friemelen' = prutsen

404 'friemelwerk', 'gefriemel' = vervelend werk

 

frit

werkwoordsvorm, tegenwoordige tijd van 'freete'

vreet

Dirk Boutkan: (blz.38) vrte - (hij) frit; (bl.40) fritte (vreet je)

Weijnen Vergelijkende klankleer (96): 'frit' onverklaarbaar

 

frllie 

zelfstandig naamwoord

jong meisje; eigenlijk verbastering vanvrouwlui of vrouwlieden, dus vrouwvolk, een vrouwmens

Cees Robben D vrammes kende ik al toen t nog n frllie was.. (19650716)

Cees Robben Kekt toch ammol nie naor die vrllie... (19760702)

Henk van Rijen: frllie - jonge vrouw, vrouwvolk

WBD III.1.1:5 'vrouwlie' = vrouwen

Stadsnieuws: D frammes kndenik al toen et nog en frllie waar - Die vrouw kende ik al toen het nog maar een meisje was (220608)

WNT FRUL 5) Troetelkind, lievelingetje

DeBo FRUL, troetelkind, keppe, lieveling

Gent FRULLEKE. Troetelkind, lieveling

A.P. de Bont: zelfstandig naamwoord vr. 'vrellie', - 'vrouwlie, vrouwspersonen, dim. mv. 'vra:lliekes'

 

from, vrom

bijwoord

weerom, voorvoorgaande

GG komde ng es from

GG fleej week from waarde ok al hier

 

frommes

zelfstandig naamwoord

vrouwmens, vrouw, meisje

Piet van Beers t Spit: Masseere... d isser ok goed veur./ D lotte dan doen, dur oe vrouw/ of 'n aander "frommes", (Brabants Bont 1; z.j., ca. 2005)

► frammes

 

front, frontje

zelfstandig naamwoord

WBD III.1.3:47 'front', 'frontje' = halfhemd

WBD III.1.3:141 'frontje' = gesteven voorstuk v.e. overhemd; ook: 'plastron'

 

froj

bijwoord

Koud, met name van het weer. Cees Robben ...zoer weer Wouters... Echt fri Si... (19571116).

WTT-2017: mogelijk uit het Franse 'froid'.

 

frt

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: (textiel) verdikking in draad; knoop in haren; pukkel, puist

WBD III.4.4:312 'frot' = warboel

 

frts

zelfstandig naamwoord

mislukking? (bij het biljarten: mislukte stoot?)

biljartterm; de precieze betekenis is (nog) niet opgehelderd, ondanks de uitleg die Robben geeft:

Cees Robben (...) unne frots, Wel alles geraokt mar niks gemaokt... (19840323)

Cees Robben: 10 (blz. 70) 'munne pommeraans frotst'

Waas FROTS - vod of lur; FROTSER - knoeier, slechte werkman.

Cornelis Verhoeven: FROTTEN - slecht werk afleveren.

Verwant met FRUT?

A.P. de Bont: frt zelfstandig naamwoord vr. en m. - prop (b.v. uitpuilende tabak boven op de pijp); overdrachtelijk: ''n dikke frt' (van een dik vrouwspersoon gezegd).

 

frtte

werkwoord, zwak

frommelen

frtte - frtte - gefrt

WBD III.1.2:76 'frotten' = wrijven; ook: 'ruisen, strijken'

WBD III.1.2:109' frotten' = verfrommelen

WBD III.1.4:362 'frotten' = prutsen; 367 'frotten' = slordig doen

WBD III.1.4:370 'frotten' = stuntelen

WBD III.4.4:224 'frotje' = iets kleins in zijn soort, ook 'opneukerke'

WBD III.4.4:232 'frotje1 = bobbel, ook 'bult'

WBD III.4.4:310 'gefrot' = in de war

WBD III.4.4:314 'frotten' = vermengen

Bosch frotte - frommelen; haastig in elkaar zetten (naaien)

Cornelis Verhoeven:  FROTTEN ov.ww., niet 'frotteren, boenen, wrijven' als bij v.Dale, maar 'bij elkaar frommelen in een kleine ruimte, slordig opvouwen', en, onoverg. gebruikt: slecht werk afleveren. In tegenst. tot 'aankloten' hebben de woorden 'frotten' en 'modden' altijd een uitgesproken ongunstige betekenis.

A.P. de Bont: frtte(n) zw.ww.intr.: tot een prop samenschieten (b.v. garen)

Goem. FROTTEN - frote wkw - hard wrijven, boenen

 

frullen

werkwoord, zwak

N. Daamen - handschrift 1916 - "frullen - Kender ge mot oe mond nie z vol frullen"

 

frut

mislukking: tis frut - het is een mislukking

Pierre van Beek: tis frut meej den bk - het gaat niet naar verwachting

't Is wir frut bekaant. (Kubke Kladder; ps. v. Pierre van Beek; NTC; Uit t klokhuis van Brabant 4; 2-11-1929)

Van Delft - "'t Is 'n uir, zee Jan Tooten, en de kat jongde in z'n pruik", waarvoor men ook wel hoort: "'t Is frut, zee Jan van Pelt", als iets niet goed lukt. (Nwe. Tilb. Courant; Van Vroeger Dagen afl. 117; 5 juni 1929)

-- mar mee de buurvrouw was et frutjes! (Piet Heerkens; uit: De Kinkenduut, Van Kees en Kee, 1941)

Pierre van Beek -- "'t Is 'n uir, zeej Jan Tooten en de kat jongde in z'n pruik!", een opmerking, die men horen kan als iets niet goed lukt. Eenzelfde betekenis heeft ook: "'t Is frut, zeej Jan van Pelt!" en "'t Is knudde mee den bok!" (Tilburgse taalplastiek 4 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 25 februari 1950)

Mandos, Brabantse Spreekwoorden: z frut as den eezel van Stien-llie (RL'77( - zo onooglijk als de ezel van S.O) een bekende petroleumventer [WTT: de venter = Stien Ollie]

prop van papier

Pierre van Beek -- Men praat ook van een "frut papier", d.i. een propje in elkaar "gefrommeld" papier. (Tilburgse taalplastiek 4 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 25 februari 1950)

varkensblaas

verkorting van frutblaos (zie daar)

Audio-opname 1978 Dhr. Bertens Heej Toon f Lewie f onverschilleg wie twa: Ge krgt ene frut as ge et vreke zen gat kust n zo ging d witte nie. (Collectie Heemkundekring Tilborch; transcriptie: Hans Hessels ► Klik hier voor audiofragment)

verwarring: t de frut doen - ontwarren, ophelderen

Pierre van Beek -- 't Woord "frut" wordt in Tilburg ook nog gebruikt in het gezegde: "'t Zit in de frut" als men wil aangeven, dat iets in de war is. (Tilburgse taalplastiek 4 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 25 februari 1950)

WBD frut (II:1035) - frut: garen dat men (in de spoelgaatjes) erbij stopt

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 -- frut zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord - in de war: in de frut, t de frut doen

A.P. de Bont: frot II, zelfstandig naamwoord vr. en m. 'frut' (alleen in de zegsw.:) op 'n/ene frut tdraeie - op niets uitlopen.

Cornelissen & Vervliet - Idioticon van het Antwerpsch - 1899 -  FROT, FROTS zelfstandig naamwoord v. - verbrodde, mislukte zaak

FRUT bijwoord - frut schieten (speelterm) misschieten, er nevens schieten

bijnamen

K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - frutje Maos = J.L. Maas (blz.53)

K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - frut Hirkes = Heerkens, Piusstr. (blz .41)

K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - frutje Maos = J.L. Maas (blz.53)

K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - in de frut, t de frut = Dirk van Maren (blz.54)

speen

N. Daamen - handschrift 1916 - "frut of frutje - zoethoudertje, speen"

Pierre van Beek -- "frut" was de gemproviseerde speen, waarmede moeder eertijds de kleine kinderen zoet hield. De moeders deden een paar lepeltjes suiker op een wit linnen lapje, namen hiervan de uiteinden bij elkaar en bonden er een lintje of touwtje om zodat het uiteinde met de suiker een balletje vormde. Als de kleintjes in de wieg lagen te schreien, duwde men ze zo'n "frutje" in de mond. Men zag er de kinderen soms echter ook nog wel mee lopen als ze n tot twee jaar oud waren. Als de remedie tegen het huilen niet hielp, werd de "frut" door sommige moeders nog wel eens "gesopt" in de brandewijn of anisette. (Tilburgse taalplastiek 5 Nieuwe Tilburgse Courant dinsdag 7 maart 1950)

Uiteraard gebeurde het nogal eens, dat de huilende zuigelingen hun "frut" op de met wit zand bedekte plavuizen smeten. Moeder streek er dan eens vlug een paar keer mede langs haar schort en dan werd de zoethouder - indachtig het gezegde: "zand schuurt de maag" - weer in het mondje van de kleine gestopt. (Tilburgse taalplastiek 5 Nieuwe Tilburgse Courant dinsdag 7 maart 1950)

WBD III.2.2:24 'frut' = speen, ook 'fiep'

WBD III.2.2:26 'frut' = fopspeen

WBD III.4.4:267 'frutje' = hoeveelheid haren of draden

tabak
Ge lopt hil den gdsgaansen dag/ meej ene frut in oewe mond/ nt stao gereegeld in de kraant/ roke ds nie gezond. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Vraog et mar n de slachter)
 

frutblaos

Jongen blaast een varkensblaas op. De frutblaos werd gebruikt als ballon en bal of om een rommelpot mee te maken.

Volksprent met kinderspelen; circa 1825

Zie ook CuBra-pagina Ben Hartman over het functioneel gebruik van dierenblaas

De varkensblaas in schilderijen - WTT-dossier

zelfstandig naamwoord

varkensblaas

R.J. 'n frutblaos vur m'n eigen

Cees Robben Gif mn mar de frutblaos vadder... (19550205)

Pierre van Beek - Tilburgse Taalplastiek - Ieder vreke heej mar en frutblaos. (Tilburgse Taaklplastiek 128)

N. Daamen - handschrift 1916 - "prutbloas of frutbloas (?) - stuk van een varkensdarm, aan het eene einde toegebonden; men hield de openzijde dicht, na dat men den darm stevig vol geblazen had, draaide dan het stukje darm in een, en liet het dan ineens los, hetgeen dan een min of meer harder knalletje gaf)"

Pierre van Beek -- 'n Veelbetekenende glimlach glijdt over het gezicht van de oude Tilburger als hij hoort spreken over de "frutblaos" van het varken. De jongere generaties menen wel te weten wat dit is, doch ze hebben het daarbij vaak mis. Zij bedoelen de waterblaas van het varken, die gebruikt wordt voor het maken van foeke- of rommelpotten ter gelegenheid van het nauwelijks nog hier in zwang zijnde "Vastelaovend-zingen". Vroeger echter verstond men onder "frutblaos" een aanhangsel van de dikke darm van het varken, dat als speeltuig gebruikt werd door de jeugd. Het was een stukje darm van 15 tot 20 cm, aan de onderkant dichtgegroeid en van boven, waar het was afgesneden, open. Het werd volgens Lowie van Dorrus Misters tussen duim en wijsvinger van de linkerhand genomen, opgeblazen, met de rechterhand een paar slagen omgedraaid zodat de lucht niet kon ontsnappen en vervolgens met de duim van de rechterhand van onder ingeduwd, waardoor een soort onwelvoeglijk geluid ontstond. En laten we daar vandaag maar mee eindigen! Waar onze onschuldige "taalplastiek" al niet toe voert! Tja, "van 't een komt 't aander!" Wat ook de bedoeling is! (Tilburgse taalplastiek 5 Nieuwe Tilburgse Courant dinsdag 7 maart 1950)

Cees Robben:  9 (blz. 35) gif mn mar de frutblaos

Detail uit een voordracht onder de titel 'Opstel van het varken'; datum onbekend . Ingezonden door Ton van den Hout.

 

Detail uit een schilderij van Vincenzo Campi (1580) - varkensslachters en kind dat de frutblaos opblaost

 

Schilderij van Carl Bloch - De slachter op het erf - 1887. Op prenten en foto's van de varkensslacht zien we vaak kinderen. Dat komt omdat ze hoopten de varkensblaas, de frutblaos, te bemachtigen. Zo'n blaas kon opgeblazen worden en als speelgoed dienen, maar je kon er ook een foetelpot (foekepot, rommelpot) mee maken (zie onder). Opmerkelijk is dat op dit schilderij de blazen ook zijn afgebeeld. Ze hangen te drogen; pas daarna kan ermee gespeeld worden.

 

frutboel

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: warboel, rommeltje

WBD III.4.4:312 'frutboel' = warboel

 

frutte

werkwoord, zwak

prutsen, prullen

Hij zaat on zene lzzie te frutte tt ie kept was.

Kees en Bart - dialoog in Tilburg Post 1922-193? - 'Ze stonden te frutten meej 't apparaat'; 'ene sigarenfrutter'

Pierre van Beek -- Daarnaast kennen we "iets in elkaar frutten". Dat is iets slordig maken. Men treft het woord ook nog aan in "ballenfrutters", de scheldnaam voor de bewoners van het nabije Goirle, welke betiteling zij te wijten schijnen te hebben aan het feit, dat men (de jeugd?) er vroeger zelf ballen in elkaar knutselde. (Tilburgse taalplastiek 4 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 25 februari 1950)

WBD III.1.4:362 'frutten' = prutsen

WBD III.4.4:310 'gefrut' = in de war

frutte - frutte - gefrut

Stadsnieuws: 'Braaje, ds nt zolang meej en draojke frutte dtter en trui van komt' (111107)

Goem. FRUTSELEN - fritsele - knoeien, onbeduidend klein werk verrichten.

Cornelis Verhoeven:  FRUTTEN onov.ww - frutselen, prutsen, zich met onbelangrijk werk en kleine voorwerpen bezighouden, in een laag tempo en met twijfelachtige resultaten; soms ook 'frotten', z.a.

 

fruttelorem

bijwoord

niks waard, onbeduidend

Cees Robben Al wek onderhaande neem/ Is fout en fruttelorem... (19710122)

 

fruttenbl

zelfstandig naamwoord

fiasco, mislukking,

Tis wir fruttenbol meej et weer. - Het is weer waardeloos weer.

 

fruut, vruut

zelfstandig naamwoord

Henk van Rijen: neus, toet

K. de Beer - Tilburgs Bijnamenboek (2000) - Dirk Fruut (Van der Aa) 21

Jan Naaijkens - D's Biks - 1992 --
fruut zelfstandig naamwoord - snuit; ook: kusje

 

fruute

werkwoord, zwak

wroeten

Henk van Rijen: wroeten, overal met je neus in zitten

 

fundemnt

zelfstandig naamwoord

fundament, achterwerk

De Wijs --  (Gehoord bij de gym-les van mn jongste dochter) - Ze sprong hog geng mar nt gedeukt op dr fundament (17-10-1966)


Naar het begin van de pagina

Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal

CuBra Home