INHOUD WTT
HOME

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal wordt mede mogelijk gemaakt door

Het Tilburgs Alfabet (Van aajkes tòt zaandkèùl) werd geschreven door Jace van de Ven.

Klik hier voor de letters die niet tot de officiële spelling behoren:

C

Q

X

Y

A

B

D

E

F

G

H

I

J

K
L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

 

Van maadeke tot muwke

Volledig herziene versie - 23 juni 2020

maadeke

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm

maagdje

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maadekes - bruidjes, maagden, maagdjes

 

maag

1e + 3e pers. enkelvoud tegenwoordige tijd van 'meuge'; via 'mag' met vocaalrekking 

- Voorbeeld Sterenborg; Maag ze meej mèn meej?

- Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - Moeder maa'k britsen? (aardappelen tot brei maken)

- Cees Robben; Prent van de week 1964-02-28 - En dan maag ie meej...

 

maagdeke
zelfstandig naamwoord, verkleinwoord van ‘maagd’
maagdje; klein meisje dat bij roomse rituelen als huwelijk en processies het symbool is van reinheid.
- Cees Robben; Prent van de week 1965-11-12 - Fleej-week-from môôk-ôôk maagdeke zèèn...


maagt

zelfstandig naamwoord

macht; grote hoeveelheid; lichaamskracht

- Miep Mandos-van de Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden (manuscript) - gezegde - Òn et dörp de praacht, mar hier de maacht... (gezegde van Goirkenaren: het geld was op 't Goirke te vinden.)

- Kees en Bart; ca. 1925, in Tilburgsche Post - En hil maacht stroojbiljette...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Der laage ne maacht kastannies...

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.2:183 - macht - lichaamskracht

- WBD III.4.4:260 - macht - grote hoeveelheid

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - macht - vrouwelijk; (fysieke) kracht, mannelijk; grote hoeveelheid

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - maacht - kracht, grote hoeveelheid

- WNT - macht - 13) groote hoeveelheid, menigte

 

maagteg

bijvoeglijk naamwoord, bijwoord

machtig

- Dialectenquête 1887 Willems - machtig; zwaar (van voedsel gezegd)

- Grôot diktee van de Tilburgse taol, 2006 - Van die maachteg grôote kèrkkôore...

Aanvullende bronnen

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - machtig (van voedsel)

- WBD III.2.3 – machtig - gezegd van voedsel. Waardering voor Tilburg door WBD: frequent.

 

maaj

zelfstandig naamwoord

mei

- Dialectenquête Willems 1876 - in de Maai

- Cees Robben; Prent van de week 1954-05-08 - Den irste zondag van de maai/ dan trokken wij dur stad en haai/ mee de meziek naor Meuleschot/ naor Lôôn of Beek....

- Cees Robben; Prent van de week 1960-05-20 - Ter bèèvert in de maond van maai...

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek aflevering 159, 04-09-1972; Tot de oud-Tilburgse exclamaties, die men echter nog maar zelden te horen krijgt, behoort: "Jao zeuve (zeven), zeuve, mee de Maai (Mei) aacht!" Ze betekent: Ja, dat geloof ik wel, je kunt me nog meer vertellen! Of: Ben je bedonderd!

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980; uit: Wir volop kleur - Hoera, et is wir de maond van Maai/ ons kan niks mir gebeure/ èn hil wèèreld lèèft wir op/ et barst wir van de kleure...

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980; uit: Nie zôo wèèd - Den irste zondag van de Maai/ dan gonge we te voet/ nòr de Sint Jan toe in Den Bosch/ meej ene grôote stoet... 

- Ad van den Boom, ‘De wèèvers van Tilburg’, circa 2005 – In de Maaj mee vrouw en kender/ Gonge ze op bèèvert nor St. Job/ Dan wir nor huis mee unne stok/ Van flötjeshout, unne schar in top…

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Rèègent et in maaj, dan is april al lang vurbij...

- Piet van Beers (Spoeje doemmeniemer; 2009) - t Ôog moet ok wè hèbbe: 'n Kriezaant, dè is ’n nòjaorsblom/ die wòrt geplaant in Maaj...

- Henriëtte Vunderink (Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007) - Ast Maaj was möoge we meej ons moeder/ nor de Hasselse kepèl...

Aanvullende bronnen

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  1) mei, de bloeimaand; 2) meitak

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - maaj – Mei

 

Dossier maaj

Toch maai...

Heurde smerges vruug in de geut

musse meej veul lewaai

vèèchte èn speule meej mekaar

dan witte: Tis wir maai.'

 

As oewe zoon zen haore kamt

meej meer zörg vur zen schaai

oew dòchter in de spiegel kèkt

dan witte: Tis wir maai.'

 

As oew vrouw alle matte klòpt

rondbuunt mee veul bezwaai

èn daorbij zingt vals as en kraai

dan witte: Tis wir maai.'

 

Ast rèègent, haogelt, störmt èn waait

gin weer vur bos òf haai

agge rèèrt in oewen ooverjas

dan witte: 'Tòch…..ist maai.'

LECHIM

Lechim - Gedicht van de week uit de Tilburgse Koerier (1957-1982)

 

 

 

maajbluumke - mezuutje - meizoentje - bellis perennis

 

maajbluumke, maajblömke

meibloempje

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm

Aanvullende bron

- WBD III.4.3:291 - maajbluumke - madeliefje (bellis perennis), ook genoemd: 'meizoentje', 'meizoetje' of paosblom of waajbluumke mezuutje

 

Schilderij van William Bougereau - Daisies - (1896)

 

maajbôom

zelfstandig naamwoord

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maajbôom - meiboom, mastboom die in mei uitloopt

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.3:98 - maajbôom - den; ook genoemd: dèn, dènnenbôom, maast, mastenboom, spar, gròffe maast, hèksemaast of waajbôom

- WBD III.3.2:311 - maajbôom - tak op huizen in aanbouw

 

 

maaje

werkwoord, zwak

maaien

maaje - maajde - gemaajd (geen vocaalkrimping)

- Interview echtpaar Staps 1978; transcriptie Hans Hessels 2015 - Èn dan spande ons moeder diejen eezel èùt èn dan spande ze em in dè aander kèrke.  Èn dan lisser de zeis op, op dè kèrke èn dan gong ons moeder gras maaje…mèn moeder. Want die kos… ons moeder kos beeter maaje as mèn vaader!

Aanvullende bronnen

- WBD – maaien (v.e. paard) - onder het stappen de hoeven naar buiten bewegen

- WBD III.2.1:415 – maaien - idem, ook 'afmaaien'

- Dialectenquête Willems 1876 - zoaien en moaie

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Et hôoj is nòg gruun; tis pas gemaajd...

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - geen umlaut (blz. 91/92)

 

maajmònd

zelfstandig naamwoord

meimaand

- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-04 - Prent van de Hasseltse kapel, die traditioneel in de aan Maria gewijde meimaand druk bezocht wordt.

- Interview Van den Aker 1978; transcriptie Hans Hessels 2014 - Hasselse kapèl ôok. Daor gingde sondagsmèèreges, sondags, sondags nògal dikkels nòr toe. Mar jè, dès èlke keer in de maajmònde mar, hè! 

Klik hier om dit bestand te beluisteren

 

maajs

1 bijvoeglijk naamwoord

van mei

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maajse mèrt - markt half  mei, waar ook boerenvolk geworven werd voor het nieuwe huurjaar

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maajse scheut - groeipijn

2 zelfstandig werkwoord

maïs

 

maajscheut

zelfstandig naamwoord

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 en volgende 'perbeersels' -  groeipijn

 

maajsteek

zelfstandig naamwoord

aantasting door wormen; wörmsteek

- WBD III.2.3:160 – maaisteek – wormstekig

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - maaisteek - wormsteek in appelen of peren – Dieën appel is vol maaisteken...

 

maajtak

zelfstandig naamwoord

- WBD III.4.3:116 - maajtak - groene berkentak

 

Ill.: Naumann - fringilla coelebs - vink - maajvink (2e van boven)

 

maajvink

zelfstandig naamwoord

vink

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - vink (fringilla coelebs)

 

Tekening: Cees Robben – uit ‘3 jaar voetbal concentratie’ van A.P.M. v.d. Ven jr., 1946

 

maand, mèndje

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm

mand, korf

 

Mandenmaker - detail van een centsprent met beroepen

 

Mandenmaker - Caspar Luyken

 

- Dialectenquête Willems 1876 - Ze droeg 'n maand op den rug

- Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue ‘Vruuger en naa’, 1926 - Kriesje Kleevers die midden op den weg z'n maanden aon 't vlechten was.

- Willem van Mook, voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue ‘Vruuger en naa’, 1926 - Toen zaat nog midden op den weg/ Kriest  Kleevers mee z’n  maanden.

- Cees Robben; Prent van de week 1964-09-04 - Vat die maand waas op...

Aanvullende bronnen   

- WBD (III.2.1:135) - mand, kabas, korf - marktkorf

- WBD (III.3.2:247) - maand - duivenmand

- WBD (III.2.1:137) - draagmand - rugkorf

uitdrukkingen:

- Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift 1916 - Tis ’nen moord in ’en maand... - een te verwaarlozen zaak

- Cees Robben; Prent van de week 1986-05-23 - En daor is gin maand over gestölpt of... [daar hebben ze niet lang over hoeven nadenken]

- Cees Robben; Prent van de week 1962-09-21 - Meej d’aauw kiepen de maand in... [een vrouw die vrijgezel blijft]

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Daor is gin maand oover gestölpt... - daar is niets aan verloren

- Mandos - Brabantse Spreekwoorden 2003 -  De mand in den hof hèbben hange... (geciteerd uit Nieuwsblad van het Zuiden 1978) - De mand in den hof hebben hangen. De mand in de tuin hebben hangen. 1. Op korte termijn een kind verwachten. (Komt uit de bijenhouderij: je hangt een korf in de tuin als je een bijenzwerm verwacht.) Tilburg (NB) 1978

maank

bijvoeglijk naamwoord

mank

- WBD III.1.2:380 - mank – kreupel

- WBD III.4.4:286 - mankement - iets onbelangrijks

 

maans

bijvoeglijk naamwoord

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Vat die maand waas op, Fraans, ge zèt maans genog... (1964-08-17)

- Cees Robben; Prent van de week 1964-09-04 - Vat die maand waas op ge zèèd maans genog ...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mans

 

maansmeens

zelfstandig naamwoord

letterlijk: mansmens

man, mannen

- Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens SVD; De nuuwe dokter; feuilleton in 4 afl. in NTC 1940-01-27/1940-02-17) - Uit alle hoeken en kaante kwamen de maansmeense toegeloopen om den braand te blusschen...

- Jan Jaansen; pseudoniem van Piet Heerkens SVD; Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afl. in de NTC 1939-02-25/1939-04-18) - Nen maansmeensch alleen is niks gedaon op den duur...!

 

maantel

zelfstandig naamwoord

mantel

 - Piet Heerkens; uit: De Mus, ‘Mijn deuntje’, 1939 - Toen viet et uit z'ne maantelplooi,'n fluit en sloeg aon ’t fluiten...

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Mee dieje maantel heb ik ginnen aord, die doe’k zo nooi aon, ’t stao wel vlug as ge hard lopt en ik vein’t wel schôôn mar ik vein’t nie zo leuk... (1967-07-09) (interessant mode-praatje)

- Cees Robben; Prent van de week 1968-01-19 - ‘k Heb ginne aord meej deeze maantel...

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.3:40 - manteltje - jasje v.h. mantelpak

- WBD III.1.3:36 - kraagmantel - kraagmantel

- WBD III.1.3:35 - mantel, damesmantel - damesmantel

- WBD III.1.3:71 - mantelpakje - mantelpak

 

maars
zelfstandig naamwoord
mars
- Cees Robben; Prent van de week  1956-12-15 - Gin luis in de maars... [geen cent te makken hebben]


 

 

maast

zelfstandig naamwoord

mast (van een boot), mastbos

- Voorbeeld Sterenborg - 2012 - In het Tilburgs vooral gebruikt om dennen en sparren aan te duiden, alsmede de bossen die zij vormen; dennenbos(sen); met 'den' wordt vooral bedoeld de grove den, pinus sylvestris, ofwel pijnboom.

- Cees Robben; Prent van de week 1960-07-08 - Hanneken die huizen in de maast.
- Cees Robben; Prent van de week 1969-09-09 - Ons dörpke leej rontom in maast en haai gevangen

- Piet van Beers ‘t Èlfde buukske, 2010 – Gin katte: nòr ’t park of de maast...

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.3:96 - maast - dennenbos (bos bestaande uit naaldbomen), ook genoemd: mastbossen, mastenbos, bussel, bussels

- WBD III.4.3:98 - maast - den, ook genoemd: dèn, dènnenbôom, mastenboom, spar, groffe maast, hèksemaast, waajbôom of maajbôom

- WBD III.4.3:107 - maast, fèène maast, mastenbôom - spar

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  mast; zelfstandig naamwoord - mast 1) den; hierbij onderscheidt men 'fene maast' en 'grouve maast'; 2) mastbos respectievelijk mastbossen.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899  – mast; zelfstandig naamwoord – den (Frans sapin) - fijne, grove, zwarte mast

- Jan Naaijkens; Dès Biks, Hilvarenbeek 1993 – maast; zelfstandig naamwoord  - mast, den, dennebos

Samenstellingen

maastappel - mastappel

- Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in Groot Tilburg 1941; CuBra - 'k Heb mee al de manne nog al wè maastappel geraopt...

- Stadsnieuws -  We gingen in de maast maastappels raope vur de kachel òn te maoke... (2000-09-05)

- Elie van Schilt; uit: ‘Ut stonk mar toch mis ik de stank van vruuger’; Cubra, ca. 2000) - Kwaamde aachter in ut schop, dan rookte de konijnen, ut konijnenvoeier, de maastappels die er lagen as aanmaok vur de wenter...

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 - In de zomer moese we meej om maastappels te gaon raope in et bos. Alléén meej schôon weer, et mocht dan nie regenen. Regende et, dan waren de maastappels dicht en wiere de zakken veuls te zwaor...

maastebôom - grove den

maastedòl, maastedöllekes - mastappels, mastappeltjes

maasteknippel - tak van de boom (knippel = knuppel)

 - Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in Groot Tilburg 1941; CuBra - En aaf en toe is mee innen maaste knippel in  ’t vuur kunt peuteren...

maaste pinne - mastappel

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 - Hil onzen hof laag dan vol van die maaste pinnen...

maastetèkske - takje van de boom

 - Naarus; pseudoniem van Bernard de Pont; in Groot Tilburg 1941; CuBra - Neggerans ter waereld kunde zoo fèn pèpkes rooken en aonsteke mee in gloeiend maaste tekske...

 

maat

werkwoord, persoonsvorm

mat

verleden tijd van 'meete'

 

maaw

zelfstandig naamwoord

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mouw

 

maawe

werkwoord, zwak  

zeuren, miauwen, zaniken

maawe - maawde - gemaawd

- Sterenborg - Meens, maauwt nie zó! - Man zeur niet zo!

- Cees Robben; Prent van de week 1957-06-31 - Wè maauwde van unne haauw-maauw.. maauwer...

- Cees Robben; Prent van de week 1958-07-05 - Wè zôdder over maauwe...

- Dialectenquête Willems 1876 - De katte in Tilburg blève maauwe...

- Piet Heerkens - Uit ‘Hannes Kaokel, van Baokel’

En Hannes Kaokel toog op pad
van 't domme dörpke Baokel
naor Boekel mee de vette koei,
alleenig, Hannes Kaokel;
de taanden hield ie op mekaar
en ie waar heel vaast besloten
om wijselijk te zwijgen, want
't is waor: die groote tooten,
die praoters en die maawers, al
die raoteleers en zwetsers
dè zijn de ware kooplui nie,
ik mot ze nie, die kletsers!

Uit ‘Vertesselkes’, 1941

- Henriëtte Vunderink - Uit ‘Kzal van oe blèève haawe’ (2007)

‘Tilbörg’

Ik hèb toch iets meej Tilbörg èn dè is gin schaand.
Ik kan er zélf soms ok wèl oover maawe.
Toch zal ik aaltij van der blèèven haawe.
Et is vur mèn:
de schonste stad vant laand.

- Piet van Beers

‘Beeterweeters’

‘n Vòlkstöntje, dè is niks,’
zeej Kees van Ballegooie.
‘Ge kunt nôot òp vekaansie gaon
tis zaaje òf ogste òf rooje,’

‘Èn bovendien moete oewe tèùn
ok vrij van onkrèùd haawe,
doede dè nie, dan leej 't bestuur
wir on oewe kòp te maawe.’

Wè ik prebeer jullie dèùdeluk te maoke
Is: Dè hij die ´t klèèn nie eert.
ok nie moet zaonikke èn maauwe
want grôote dinge is ie dan nie "wèèr’.

 - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg) – Uit ‘Kosset den brèùne eigeluk wel trekken?’ Deel 1, Tilburg 2006

Zwemmen han we ons èège geleerd. Asset goei weer waar, ’s woensdagsmiddags, vroegen we un dubbeltje aon ons moeder om nor et zwembad te meuge. We moese er dikkels lang om maauwe, mar dan docht ze, ben ik wir efkes van die druktemaokers verlost en kan ik
beter meej men wèèrk opschieten.
Nao veul maauwe van onze kaant kocht ze ene keer un pötje zjem. In èene keer waar dè pötje leeg, kunde begrèèpe. Zij begreep dè dus nie, kaod desse waar…

- Lechim

De kènder sliepen zuutjesaon
De moeders gingen maauwen
Omdè de vadder te veul dronk
En niemer op wó haauwen.
Uit: ‘ Vruuger’

Toen 'k vroeg ‘Hoe stao'get mee m'n pak?’
Begos ons Sjaan te snaauwe
Ze zee ‘'t Is aaltij wè mee jouw
Gij mot óók aaltij maauwe.’
Uit: ‘Naor de kèrmis’

Ons Sjaan die meegekeeke ha'
Begos sebiet te maauwe
Ze zee: ‘t Is d'n hoogste tèèd
Mee rôoke op te haauwe.’
Uit: 'Ge zut niks mit meuge'

‘Tilburg hee himmol gin kultuur’
Heurde daogeluks maauwe
Loat ons dè bietje dètter is
Dörom asteblief haauwe!
Uit: ‘ Haaw vaast, die bilde’

D'n Heuvel gaot 'r op veuruit
't Verkeer hee wir gewonnen
Mar aaltij heur de maauwen van:
‘Wè zèn ze naauw begonnen?’


Uit: ‘Stoplichten’; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, uit De Tilburgse Koerier

Overige bronnen:

- WBD III.3.1:258 - mauwen – zeuren

- WBD III.3.1:283 - mauwen - (tijd) verbeuzelen; 294 -  zaniken

- WBD III.2.1:500 - mauwen -  miauwen (stemgeluid van de kat)

- WBD III.1.4:256 – mauwen - kreunen; 271 - mauwen (aanhoudend klagen)

- Cornelis Verhoeven, Herinneringen aan mijn moedertaal - MAUWEN (maawe), onovergankelijk werkwoord  - miauwen als een kat, zeuren, eindeloos doorpraten over kleinigheden.

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland deel 2 Vocabularium, 1958 - - ma.we(n)- mouwen (in de zin van hevig waaien)

 

maawerd, maawer

zelfstandig naamwoord

zeurpiet, iemand die kletspraat verkoopt

- Piet Heerkens; uit ‘Vertesselkes’, ‘Hannes Kaokel, van Baokel’, 1944

...want 't is waor: die groote tooten,

die praoters en die maawers, al

die raoteleers en zwetsers

dè zijn de ware kooplui nie,

ik mot ze nie, die kletsers!

 - Cees Robben; Prent van de week 1957-06-31 - Wè maauwde van unne haauw-maauw.. maauwer...

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 en volgende 'perbeersels' -  zeurpiet; ook: maawkónt

- Stadsnieuws -  We zèède tòch ene maawerd, tis bij jou nôot goed òf et dugd nie... (2009-03-08) - Wat ben je toch een zeurpiet, het is bij jou nooit goed.

 

maawmeut

zelfstandig naamwoord

kletser

- Informant Toine Raaijmakers - leuteraar(ster)

- WTT 2019 - variant op 'aawmeut'.

 

maawmuur

zelfstandig naamwoord

Tilburgse variant op de klaagmuur. Monumentaal werk bij het Paleis raadhuis in het centrum, in 2012 gerealiseerd door Miranda Poel e.a. De muur bestaat uit stalen letters: WIE GEEN FOUTEN MAAKT/ MAAKT MEESTAL NIETS. In de muur zijn twee brievenbussen aangebracht waarin klachten gepost kunnen worden, een daarvan speciaal om te maawen bij de gemeente.

 

 

 

Foto's: CuBra 2018.

 

madam

zelfstandig naamwoord 

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - madam - steun onder karren en wagens

 

madòrrie

potverdorie

bastaardvloek (de etymologie is niet duidelijk) 

 - Weekblad van Tilburg (1867-10-05); een roestpraatje - Madorrie! ’t is al laot, ons klukske sleu daor tien...

 

maf

bijvoeglijk naamwoord 

gek

kaajmaf - hartstikke gek

- WBD III.1.1:17 - maf - pafferig dik

- WBD III.4.4:30 - maf weer - drukkend, benauwd weer

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - maf - 1) pafferig; enen dikke maffe kaerel 2) (van het weer gezegd...) broeierig, zwoel

- WNT - maf  - slap, krachteloos, mat, flauw (in een aantal gewesten)

 

mafkees

zelfstandig naamwoord 

gek

- Enquête over ‘Je favoriete Tilburgse woord’ op Facebookpagina ‘Je bent een echte Tilburger als...’ maart 2013 -

Aanvullende bronnen

- J. Berns e.a.; Brabantse spot- en schertswoorden, Nijmegen 1975 - - mafkoei - dik, log wijf

- WNT IX 87 – maf - slap, krachteloos, flauw, zowel van personen als zaken; etymologie onbekend; het element 'log' kan men met 'maf' in verband brengen.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - maf - iemand die maf, traag en vadsig is; mafkoei - dik, log wijf; mafzak.- traag en vadsig mensch

 

maggeriene

zelfstandig naamwoord

margarine

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - De goei booter ha al irder et veld moete rèùme. Nao den oorlog waar et vort maggeriene, de goei booter waar allêen nog mar vur rèèke meense en vur den export, zi onze pa...

 

maggezèèn

zelfstandig naamwoord 

magazijn

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - maggezijn - magazijn

 

majenèès

zelfstandig naamwoord 

mayonaise, mayonnaise

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann;  Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - majenèès maoke ze van ... (zin 123, blz. 101)

 

majesjesee

zelfstandig naamwoord

marechaussee, veldwachter

- Interview echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - ...we waare ònt waoterhoenekes vange èn toen kwaame de majesjesees!

 

makketijen
bijwoord
soms; somtijds; ook: semènketije, en daaruit verkort
- Cees Robben – Dè doek zôô mar makketijen... (1967-10-13)

 

malder

zelfstandig naamwoord

merel

- Piet Heerkens; uit ‘De Kinkenduut’; ‘Oproep’, 1941 - ...spreuwe, malders...

- Piet Heerkens; uit ‘De Kinkenduut’; ‘Naachtegaol’, 1941 - ...lijsters, malders, wielewaole...

 

Kindermallemolen van Janvier.

 

Prentbriefkaart ter promotie van de 'Jaozeetie' (zie dat lemma). Afbeeldingen:  facebook.com/dejaozeetie, 2019.

 

mallemeule

zelfstandig naamwoord

mallemolen

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - …Jaaa…ene mallemeule èn enen hoogaatie èn ene ootooskòtters èn zôo … Klik hier om dit bestand te beluisteren

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - De stôommallemeules lôope vort op illetriek...

- Piet van Beers; uit ‘Spoeje doemmeniemer’ 2009; ‘Bokstènt’ - Der is naa nòst de mallemeules/ ok wir ' n bokstènt opgericht...

- Stadsnieuws - Agge de kwaast deraf trokt, môogde in de mallemeule nòg ene keer vur niks (2010-12-03)

Aanvullende bronnen

- WNT - mallemolen – draaimolen

- Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - 't Kan mijn nie schiïïe, wie de mallemolen draait, als ik er mar in zit. Het kan mij niet schelen wie de mallemolen draait, als ik er maar in zit. Het geeft niet wat er gebeurt, als de spreker maar profijt heeft van dit gebeuren. Opgetekend: Tilburg 1971

 

mallemoerstaol

zelfstandig naamwoord

moedertaal

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); uit ‘Groot Tilburg’, 1941; CuBra - …de’k zoo wir is in bietje m’n mallemoersstaol heb kunnen praote...

- WTT, 2012 – mallemoer

- EWN; M. Philippa e.a. (2003-2009) - Van oorsprong heeft 'mallemoer'  een ongunstige betekenis: een 'malle', dus 'rare' moeder (moer). Te denken valt aan uitdrukkingen als 'geen mallemoer' (niets) of 'naar zijn mallemoer' (kapot, onbruikbaar).  Deze ongunstige connotatie is blijkbaar vervallen in de tekst van Naarus. Mallemoerstaal betekent hier in positieve zin 'moedertaal', namelijk het Tilburgs dialect.

 

malleur, meleur

zelfstandig naamwoord 

ongeluk(je), tegenspoed (van het Franse ‘malheur’)

- G. Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2004 - Dè gaaf wèl wè malleure mar tòch ok veul leut, hurre...

Aanvullende bronnen

- Miep Mandos-van de Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden (manuscript) - Dè zèn maleure, dòr moete vur bidde...

- Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936– malheur (malé:r) - zeer gewoon naast 'ongeluk'

 

mals

bijvoeglijk naamwoord 

mals

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Dè waar wè wij noemden un malse mèèd en verrèkkes knap...

Aanvullende bronnen

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 146, Nieuwsblad van het Zuiden, 13-01-1972. - Zo mals als het wijf van Frans Staps (...). Wie er mee bedoeld werd, weten we niet...

 

man

zelfstandig naamwoord 

man

- Voorbeeld Sterenborg - in de vorm: 'gin man' - geen mens, niemand

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Èn as ze naa nòg es ene keer nor mèn zon löstere, mar der löstert gin man nòr mèn...

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Goed, ik stao daor dus te wòchte diejen dag, mar ik zie gin man...

Aanvullende bronnen

- Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - Zijn er drie mannen en een vrouw, dan is de vrouw een slaaf, zijn er drie vrouwen en een man, dan is de man een graaf. Opgetekend Tilburg 1967, zegsman J. Sicking.

- WBD III.3.1:326 - grote man – vooraanstaande mens

 

mangelknêûp

zelfstandig naamwoord 

mangelknoop

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - knoop van zink omwikkeld met linnen [om te voorkomen dat] die tijdens het mangelen stuk gaat; WTT.]

 

mangelpeej

zelfstandig naamwoord 

voederbiet; koolraap

ook 'knòlraop', 'knòlleraop', 'knòllekes'

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 105, Nieuwsblad van het Zuiden, 16-07-1970 - Mag iemand "voortaan alles hebben behalve mangelpeejen", dan is hij door de dokter volkomen gezond verklaard. Behoeft derhalve geen dieet meer te houden. De aardigheid zit in die uitzondering van mangelpeejen (voederbieten).  

Aanvullende bronnen

- WBD I:1415 – mangelpeej - voederbieten

- WBD III.2.3:107 – mangelpee - koolraap

- - Hans Heestermans, Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen; 8 dln.; Roosendaal 1988-1994 - - mangelpeej

- WNT - mangelwortel - een soort van beetwortel (veevoeder)

 

manjuu

bastaardvloek (juu komt van het Franse ‘dieu’; god)

- KRATS; Schets uit ‘het Tilburgsche leven’; Nieuwe Tilburgsche Courant (1926-05-28); uit ‘Mos... mos... mosselen…’ - …manju, Antje, kek den diejen is, w'en branie!

 

manketije

bijwoord

soms

- Pierre van Beek ; Tilburgs folklore; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1958-07-18 - ...hij doet 't zo manketijen - somwijlen, soms

 

manne

zelfstandig naamwoord, altijd meervoud

- Voorbeeld Sterenborg - klèèn manne - de kleine kinderen (niet noodzakelijk alleen jongens)

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 -  Et waar aaltij un hééle eer om de kerskes te meuge ötblaoze, veur die klèèn manne bij ons.

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Laoter, hil veul laoter, toen we zelf in de klèèn manne zaate, nôot iemand van de femilie van wirskaante nie, gezien of geheurd meej: ‘Redde gullie et wel?

►klèènmanne

 

manneezje

zelfstandig naamwoord

manege: installatie waarmee de dorsmachine door een paard in beweging wordt gebracht

- Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Omdè onze vadder ha zon klèèn mesjientje meej zonne manneezje eraon. Daor die pèrd derop zôo, ginne schubber òf niks eraon èn dè was gemakker as meej dieje vleegel! Meej de vleegel hèb ik ok nòg gedòrse, meej den dòrsvleegel!

 

mannefetuure

zelfstandig naamwoord, meervoud van 'mannefetuur'

manufacturen

- Interview heer Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Bij Fons van Lôon daor ginget nògal. Dè was in de Heuvelstraot èn de was en maggezèèn van mannefetuure... Klik hier voor audiofragment

 

manskèèrel

zelfstandig naamwoord 

mannelijk persoon

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, ca. 1925  - dartig vrouwen en manskerels

- WBD III.1.1:2 - manskerel - man

aanvullende bronnen

- Grôot diktee van de Tilburgse taol, 2006 - ...vur de miste manskèèrels van diejen aawer

- J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - in manskerel ligt meer tautologie dan in vrouwmensch.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - manskèrel - manspersoon

- WNT - manskerel - uitdrukking voor manspersoon

 

mansmaot, -mòtje

zelfstandig naamwoord 

herenmaat (kleding)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maansmaot

 

maog, mògske

zelfstandig naamwoord en verkleinwoord

maag

- Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg (1945-03-23) - Omdè innen gemiddelden meensch ’n mogske heej van innen decimeter dursnee, moet ik mee munnen kolossalen maog ok mar zien aon te tobbe…

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 110, Nieuwsblad van het Zuiden, 03-10-1970 - "Een kat gaat nooit met een lege maag van huis!" is het beeld, dat in onze streek wordt opgevoerd als men van oordeel is, dat er eerst gegeten moet worden alvorens men verder iets onderneemt. Of de kat de haar hier toegedichte eigenschap ook inderdaad bezit?

Aanvullende bronnen

- WBD III.2.3  - In de maog staon... - gezegd van stevig, zwaar voedsel.

- WBD III.1.2:318 - vuile maag - indigestie

 

maogdekespies

zelfstandig naamwoord

samenstelling uit maagd, maagdje en pis

- Hans Hessels; opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus, 2019 – slappe, kleurloze drank. Voor de volledige lijst Klik hier

 

maoger

bijvoeglijk naamwoord

mager

- comparatief: maogerder, superlatief: maogerst

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Bad Baozel, feuilleton in 8 afleveringen in NTC 31-12-1938 – 18-2-1939 -  Daorbij was ze zoo maoger as 'nen musterd...

- Cees Robben; Prent van de week 1967-08-11 - maoger geremt – mager geraamte

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.1:22 - mager - mager

- WBD - maoger, schraol of schier - mager, gezegd van een kalf

 

maogpènt

zelfstandig naamwoord

maagpijn

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter; feuilleton in 3 afleveringen in de NTC, 1939-04-22 -- 1939-05-08 - 't Bleef de eerste daogen druk en 't waar net, of ineens alle jonge dochters verkouwen ware geworren of maogpent kregen...

- Cees Robben; Prent van de week 1981-03-20 – ...ge zult er gin maogpent van krèège...

 

maogsap

zelfstandig naamwoord

maagsap

- Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-01-26 - Ge kunt beter 'n paor knoezelbuskes minder hebbe dan dè de èspinne aon oe neus hange,of dè oe maogsap bevriest...

 

maoj

zelfstandig naamwoord 

made, maden

- Pierre van Beek; Typische zegswijzen, aflevering 5; NTC, 1959-08-25 - Moe als ’n maai... 

- Cees Robben; Prent van de week 1959-08-01 - Hij viste meej piere/ meej pluimen en maoije...

- Cees Robben; Prent van de week 1968-10-11 - hengelaar op weg naar visstek: - Hedde maoikes..? Antwoord: Jao, mar 'k gao toch...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Wèn kaoj maoj - Wat een slechte maden

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 - Wij kréége pillekes tegen de maoje...

 

maoke

werkwoord, zwak

maken

- maoke - mòkte - gemòkt, met vocaalkrimping; ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij mòkt

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maok et naa èfkes - toe nou!

- Voorbeeld Sterenborg - Hij mòkt er nie veul van! - Hij brengt er niet veel van terecht!

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - ruziemokster

- Cees Robben; Prent van de week 1960-09-16 - Ik maoket zellef niemir meej...

- Cees Robben; Prent van de week 1985-05-10 - Mèn mesien maoket gelèèk, mevrouw...

- Piet van Beers; ‘t Èlfde buukske, 2010; Karnavalslezing, 2004 - Mokt dègge 't goed mòkt./ Mòkt dègge' t goed stelt./ Mòkt dègge goed zèèt vur oe èège

Aanvullende bronnen

- Miep Mandos-van de Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden (manuscript) - Zó get mòkt, zó hèddet... - Zoals je het doet, zo krijg je het...

- WBD - ònzèt maoke - de eerste voor ploegen (in De Hasselt)

- Dialectenquête 1887 Willems - Mok de gloaze is vol! - vul de glazen

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Die deur is van beukenhout gemakt.

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Dè maoke ze meej den dôojer van een aaj

- WBD III.4.4:318 – maken - repareren

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - maoke - maken

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - maoke

 

maol

zelfstandig naamwoord  

maal, maaltijd

- WBD - koe die voor de eerste keer drachtig is, ook 'vèèrs' genoemd

- WBD - kalfmaol - jonge koe, ook genoemd: 'vèèrs', 'vaors', 'vijrs' of

'kalfvèèrs'

- WBD - afgekalfde maal - een maal die voordat ze naar de markt gebracht wordt, reeds kalft

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - , deel 2, Vocabularium, 1958 - mo'.l,  moo'l, maal - tweejarig kalf dat, aangestierd, nog moet kalven

- WNT – maal - naam voor eene koe van l 1/2 of 2 jaar, die nog niet heeft gekalfd.

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - – maol - tweejarig kalf

 

maole

werkwoord, zwak

malen

- WBD III.4.4:206 – malen - verpulveren

- Dialectenquête 1887 Willems - maole - maolde - gemaole

 

maol haawe

werkwoord, sterk

een maaltijd aanrichten

- Pierre van Beek (onder pseudoniem Kubke Kladder); uit 't klokhuis van Brabant, aflevering 9; NTC, 30-02-22 - 's Middags om twee uur hebben we in 't Guldhuis bij Merieke Kuijpers in "'t Engeltje" groot maol gehawen.

 

maon, mòntje

zelfstandig naamwoord en verkleinwoord

maan

Aanvullende bronnen

- WBD - halve maon - half-cirkelvormig raam, vaak toegepast in stalruimten

 

maone

werkwoord, zwak

manen

- Dialectenquête 1887 Willems - maone - mònde – gemònd, ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij mònt

 

maone

zelfstandig naamwoord, meervoud van maon

manen

- WBD - manen (van een paard), ook genoemd ‘moone’

- WBD - maonstaopel, maonstòppel, (Hasseltse term) mònstaopel – manenstrang; gewelfde bovenkant van de paardenek, die met manen begroeid is

 

maonôog

zelfstandig naamwoord 

- WBD – maanblindheid; oogaandoening bij een paard (Hasseltse term), elders 'blèsôog' genoemd

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - maanoog - oog met een witte plek erop, van paarden gezegd

- WNT - maanblind - gezegd van paarden die zeker terugkeerend gebrek aan de oogen hebben dat vaak op blindheid uitloopt

 

maonstaopel

zelfstandig naamwoord 

- WBD - manenstrang - gewelfde bovenkant van de paardenek begroeid met manen, ook genoemd 'maonstòppel' of (Hasseltse term) 'mònstaopel'

 

Maontje
eigennaam, verkleind uit ‘Maon’ (‘Maan’ van Emmanuel)
- Cees Robben; Prent van de week 1970-11-20 - Peer van Dun en Maontje Môône...  

 

maontòp

zelfstandig naamwoord 

bosje haar dat tussen de oren naar voren hangt, ook 'blès' genoemd

 

maosnòld

zelfstandig naamwoord 

maasnaald

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - maasnaald - eene naald om te mazen

 

maot, mòtje

zelfstandig naamwoord 

1 maat, werkgezel, collega

- Voorbeeld Sterenborg - Moete meej oewe maot meej? - Moet je met je collega mee?

- M - moat

- Cees Robben; Prent van de week 1979-09-14 - Gij beslèècht men wel, maotje....

- Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels, 2014 - Mar toen zèg ik ok teege men andere maote, we waare toen meej zeuve man die daor bè mekaare waare, ik zèg…

Klik hier om dit bestand te beluisteren

- WBD III.3.1:228 – maat -  gezel, makker, vriend(in)

2 maateenheid

- Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003 -  Da’s ginne maat, da's 'ne liter. Dat is geen maat, dat is een liter. Kaartterm. Als iemand bij het kaarten een goede maat blijkt te hebben gekregen. Woordspeling. (Een maatje = 0,1 liter.) Opgetekend Tilburg 1967, zegsman J. Sicking.- Informant Frans Raaijmakers  - Alles meej maote, zi de klirmaoker, en hij sloeg zen vrouw meej d'el.

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 103, Nieuwsblad van het Zuiden, 10-06-1970 – Wordt er van een man gezegd, dat hij "danst op heur maot", dan hebben we te maken met een man, die geheel en al door zijn vrouw gedirigeerd en geregeerd wordt. Dus een pantoffelheld.

- WBD (II:1384) - maot - maat, hoedenmeter

- Cees Robben; Prent van de week 1959-09-05 - Wè dist ’n schrepel maotje..  [De prent gaat over Peerke Donders, die inderdaad zeer mager was.]

 

Sticker van de Tilburgse carnavalsvereniging Maotje Mir. De naam heeft zowel de betekenis 'meer vrienden' als 'grotere kledingmaat'. Foto CuBra 2020.

 

maotschappij

zelfstandig naamwoord 

maatschappij

- Kees en Bart; in Tilburgsche Post, circa 1925 – maotschappij of 'mòtschappij'?

 

maozele

zelfstandig naamwoord, meervoud

mazelen

- WBD III.1.2:369 - mazere - mazelen

- M-I - maozele - besmettelijke virusziekte die gepaard gaat met koorts en huidverschijnselen.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mazelen - de blauw mazelen

 

mar

voegwoord, bijwoord van modaliteit

maar

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - maar  - in het noorden der Kempen ‘mar’ en ‘mer’

voegwoord

- Ge zaagt me wèl mar ge zit niks teege me...

bijwoord van modaliteit

- Cees Robben – Gaoget op de mert mar vraogen! (1954-03-06)

- Cees Robben – En zuuke mar... (1954-04-17)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hòmmet mar zat... - Hadden we het maar in voldoende hoeveelheid...

 

mardel

zelfstandig naamwoord

merel

- H.A. Sterneberg s.j.; Een Busselke Braobaansch, uit ‘Vurreej’, 1932 - De mardel maag de vink verslaon...

 

margonie

zelfstandig naamwoord

mahonie, mahoniehout

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); uit ‘Groot Tilburg’, 1941; CuBra - ’t Is van fèn gepolijst margonie mee vurnaome deftige tierelantijne er aon...

 

Marienus, Jantje

eigennaam, zelfstandig naamwoord

Marinus, Jantje

ook als eponiem: jantjemarienes

- WTT – jantjemarienes zèèn – strontzat zijn

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 64, Nieuwsblad van het Zuiden, 26-09-1968 - Specifiek Tilburgs is de uitdrukking: "Hij is hardstikke Jantje Marinus", die nog velen als zeer bekend in de oren zal klinken. Het betekent - de oningewijde raadt het nooit! - hij is... dood. Jantje Marinus was exploitant van een zeer bekend café, dat graag door middenstanders werd bezocht. Het stond achter de Heikese kerk aan het smalle steegje naast de eveneens verdwenen winkel van Bronsgeest, welk karakteristiek straatje uitmondde in de niet meer bestaande Prins Hendrikstraat bij het Willemsplein. Waarom "dood" nu uitgerekend aan de naam van Jantje Marinus is verbonden, mag - wie het weet - ons komen vertellen.

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 104, Nieuwsblad van het Zuiden, 02-07-1970 - Een oude Tilburger, die van vroeger zat te verhalen, toverde onbewust een sprekend beeld te voorschijn toen hij vertelde, dat Jantje Marinus voor zes cent een borrel schonk "waar ge mee twee ogen in kondt kijken". Niet te vragen hoe groot die borrel wel was. En ook niet hoe lang geleden. Dat kan alleen maar vóór de eerste wereldoorlog geweest zijn. "Jantje Marinus" was in die dagen en ook nog wel later een nu afgebroken middenstandscafé op de hoek van het straatje van Bronsgeest naar het Piusplein, achter de Heikese kerk

- Stadsnieuws - Ik sloeg die wèps hartstikke jantjemarienes - Ik sloeg die wesp hartstikke dood (2007-12-16).

 

Markoen

eigennaam, heiligennaam

Markoen, Sint

- Mandos - Brabantse Spreekwoorden 2003 - Sinte Marcoen veul eten en weinig doen. Met Sint Marcoen veel eten en weinig doen. (Met Sint Marcoen ging men ter bedevaart naar Dorst bij Breda waar de heilige vereerd werd. Hij werd aangeroepen om genezing te verkrijgen van eczeem en andere ziekten o.a. het koningszeer = kropzweren, een soort geelzucht die de koningen van Frankrijk en Engeland genezen konden. Opgetekend: Tilburg-Dorst 1990.

Aanvullende bronnen

- WNT - markoen – uitdrukking: ...(van) het sinte Markoen hebben - het koningszeer hebben (in geheel Vlaamsch België gewoon).

- G.H. Dexters; Brabantsche folklore, jaargang 1932 - Sint-Markoen en 't Sint-Markoenzeer - Te Weert en de Neerglabbeek mogen de Sint-Markoenlijders geen varkenskop eten. Men hoort er vaak zeggen: ‘Die of die mag van den kop niet eten!’

 

 

markoot

zelfstandig naamwoord

 

Ill. Naumann - gallinula chloropus

 

klein, zwart eendje met rode bek

- Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift, 1916 - marcoot - klein zwart eendje met rooden bek

- WBD III.4.1:233 - markoot - waterhoen (gallinula chloropus); ook genoemd: 'waterkipke', 'schieteendje', 'witgatje', 'witkontje

 

Schilderij van M. Monnot (detail) - 'Koperen marmiet'

 

marmiet

zelfstandig naamwoord 

koperen ketel

- WBD III.2.1:192 - marmiet – waterketel, ook 'moor' genoemd

 

marre
werkwoord, zwak
‘maar’ zeggen, tegensputteren
- Cees Robben; Prent van de week 1982-09-03 - Toe vuruit, en nie gemard...
- Cees Robben; Prent van de week 1983-09-23 - Niks te jao-marre...
►gemard
 

marris

samentrekking

maar eens

- Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-05-18 - Asme dè vast marris wiesse!

 

marsepèèn, marsjepèèn

zelfstandig naamwoord

marsepein

- Piet Heerkens; De Kinkenduut ‘Mijn irste broek, 1941 - Speklaosie, marsjepijn, te veul om op te eten...

- Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - Ge moogt oewe schoen zètte, èn de vòllegede mèèrege waare de peeje ènt aaw brôod wèg, èn laager en spikmènneke in, òf en marsepèène vèèrekespotje, òf ene kinkenduut van gevulde seklaa.

 

marsjesee, majesjesee, masjesee, masseseej

zelfstandig naamwoord 

marechaussee

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - masjesee

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - marsjesee (frequent)

Aanvullende bronnen

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - marechaussee

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - masseseej

 

martelaarès

zelfstandig naamwoord 

martelares

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 180, Nieuwsblad van het Zuiden, 02-10-1970 – Het Rijke Roomse Leven heeft ook zijn sporen nagelaten in de taal van de spraakmakende gemeente. "Beter een martelares dan zondares" herinnert aan de 'troost' voor de nabestaanden als een moeder in het kraambed stierf.

 

maseur

zelfstandig naamwoord 

schoonzus, uit Frans ‘ma soeur’, mijn zuster

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - maseur – schoonzuster

 

masjenèès

zelfstandig naamwoord

mayonaise

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Daor han ze vruuger extra grôote friekendèlle èn agge in 't wiekent kwaamt krêegder gratis dubbel masjenèès op...

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dus zörg ik vur goeie spòrtvoeding, friet meej extra veul masjenèès... 

 

masjienaol

bijvoeglijk naamwoord, bijwoord

machinaal

- WBD II:941 - masjienaole wèèver, masjienaolwèèver – fabriekswever

- WBD II:949 - masjienaol, masjienaal wèève - machinaal weven, fabrieksweven

 

mastappel

zelfstandig naamwoord, zowel enkel- als meervoud

dennenappel, dennenappels

- WBD III.4.3:101 - mastappel - dennenappel; ook genoemd ‘mastappeltje’, ‘appel’, ‘mastendol’, ‘mastendolleke - meervoud. maastappel

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - maastappel - denneappel

►mast, mastendòl

 

mastendòl

zelfstandig naamwoord

dennenappel

- WBD III.4.3:102 - mastendòl, mastendòlleke - mastappel of mastappeltje

►mast

 

Mastepieperke - Regulus regulus - goudhaantje

 

mastepieperke

zelfstandig naamwoord 

goudhaantje

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - goudhaantje (regulus regulus); ook 'maasttieterke'

Aanvullende bron

- WBD III.4.1:71 - mastpieperke - goudhaantje, ook 'masttieterke'

 

mats

zelfstandig naamwoord

stamp, stamppot

- Nicolaas Daamen; Tilburgs dialect, handschrift, 1916 - savoije mats, oranje mats, en verder alle gematste stamp - groenten met aardappelen

- WBD III.2.3:119 vermeldt geen 'mats'

- WTT - Ed Schilders  2012 - Mogelijk afgeleid van het werkwoord 'matsen'; zie WNT lemma 'matsen' (on line). En dan in de betekenis van 'metselen'. Vergelijk: het fijnmaken van het gerecht: prakken.

 

matser, matskòp

zelfstandig naamwoord 

glazige aardappel

- WTT - Ed Schilders -2012 - zie 'mats'; mogelijk dus een aardappel die door ouderdom vooral geschikt is om te 'matsen', te prakken, stamppot van te maken.

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - matskoppen van aaw errepuls mee lawaaisaus

 

matteklòpper

zelfstandig naamwoord

mattenklopper; hier: de stang waaraan de te kloppen mat werd opgehangen

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 - Oôk rekstokken, aon de mattenklopper. Wij noemden dè dwarsèèzer tussen twee paole zôo, omdè ons moeder der aaltij de matten overgooide, om ze öt te kloppen...

 

matteriejaol

zelfstandig naamwoord 

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998– matteriejaol - materiaal, gereedschap

 

matterrie

zelfstandig naamwoord  

etter

- Nicolaas Daamen  (Tilburgs dialect, handschrift 1916) - Zo zuiver as 'n oog vol materrie. Zo zuiver als een oog vol etter; geciteerd in Mandos, Brabantse Spreekwoorden 2003 -  Spreekwoordelijke vergelijking. Niet zuiver.

Aanvullende bronnen

- WNT IX:310 – materie - 4b) In 't bijzonder, als euphemismus voor ziektestof , etter enzovoorts

- A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - materie, matere - etter (diverse dialecten)

 

me

persoonlijk voornaamwoord

we, wij

ontstaan door samensmelting van -n + w-; gòn we; gòmme, zo ook ‘zumme’, ‘hèmme’, ’kosseme’

- Voorbeeld Sterenborg - Gòmme, òf zumme nòg blèève? Dè doeme nie...

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - - me (zonder nadruk); achter de stam van het werkwoord geplaatst: ‘hemme’, ‘gomme’, ‘zumme’, ‘hamme’

Aanvullende bronnen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - me (toonloos); wordt altijd gebruikt voor: wij, we

 

mèdje

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

meisje

verkleinde vorm van 'mèèd', met vocaalkrimping

- Voorbeeld Sterenborg - en schôon mèdje - een knap meisje

- Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1944-12-08 - Mar apprepo, Karel, witte gij nie 'n goei medje vur me te zitte?

- Cees Robben; Prent van de week 1966-04-01 - ...krek passeerde daor ’n medje...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - en köös mèdje - een mooi meisje

Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996. – mèdje

Aanvullende bronnen

- WBD III.2.2:47 - meidje - jonge vrouw; ook 'jonge meid '

- WBD III.2.2:84 - meidje - meisje met wie een jongen verkering heeft

 

medòllie

zelfstandig naamwoord 

medaille (uit Frans met vocaalreductie en ronding)

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - medollie (frequent), medaollieke

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); NTC; ’n Staandbild in Baozel’, feuilleton in 4 afleveringen (1939-05-20 - 1939-06-17) - Die krijgt nog 'n bende medollies op z'n vistje hangen...

- Interview met de heer De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Daor kunde nòg zien, daor stao en medòllie... Dèk daor êen, êen medòllie van gehad hèb, van de spoorwègstaoking

KLIK HIER om de audiobestanden van dit interview te beluisteren )

- Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000, blz. 96 - Toon medòllie - had veel medailles

- Buuk - pladòllie - samentrekking van 'plaquette' en 'medaille'; wordt in Tilburgse carnavalskringen uitgereikt als herinnering aan deelnemers aan een bepaald evenement.

Aanvullende bronnen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - madalie - medaille, medalie

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - medollie - medaille

 

mèèd, mèdje, mèske, mèède

zelstandig naamwoord

meid, meisje, dienstmeid, dienstbode

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); NTC; uit  ‘t Klokhuis van Brabant, aflevering 5 , 1929-11-14 en 07 - Keeke,  'n dochter van Nol van Willeke de Goey, die bij Sjef Koolen vur meid wont, kwaam net toen ik de liste kan vatte, buite geschoten.

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); NTC; uit ‘t Klokhuis van Brabant, aflevering 9, 1930-02-22 - Ik hè zoowè hil den aovond mee Keekes van Nol van Willeke de Goey gedaanst, ge wit wel die bij Sjef Koolen vur meid wont...

- Cees Robben; Prent van de week 1981-10-02 - Ik was vruuger gewoon mar mèèd... Mar ik hielup in ’t huishaauwe net zôô veul as twee hullepe na vort hellepe...

- Cees Robben; Prent van de week 1967-06-16 - ’n stult van ’n mèèd...

- Cees Robben; Prent van de week 1986-11-07 - ’n schôôn mèèd...

Aanvullende bronnen

- Miep Mandos-van de Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden (manuscript) - Ene gèldbèùl, en flès sneevel èn en jónge mèèd kunde nôot allêen laote.

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - De mèèd zi dèttie gelèèk ha... - De dienstbode zei dat hij gelijk had...

- WBD III.2.2:47 - jonge meid - jonge vrouw (72 meid – dochter)

 

Sticker van een Tilburgse carnavalsvereniging. Maart 2-19. Foto CuBra.

 

meej

voorzetsel

met, mee

- Voorbeeld Sterenborg - Ik speul nie meej meej hullie. - Ik speel niet mee met hen.

- Cees Robben; Prent van de week 20-07-1979 - En as 'n vrouw uitschaait mee kraome, haauwt ze mee d'r kender saome...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Töskoome meej niks... - Zonder iets thuiskomen...

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - 1. bijwoord - soms, nu en dan; 2. op hetzelfde ogenblik

- Henriëtte Vunderink; Grôot dikteej van de Tilbörgse taol; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Schrèèfde Tilbörg meej o èn puntjes/ of alleen mar meej en u?/ èn moet meej naa meej en j/ of moet et zonder? soodejuu!

Aanvullende bronnen

- B, Willems 1876 - 'n nij rêtuig mid 'n aauw pêrd er veur; brooikes mi kes; mi hert en ziel

- B, Willems 1876 - Hij liep mid’n gewêr... - Hij liep met een geweer.

- B, Willems 1876 - Mit den bêssem kère

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Dè maoke ze meej den dôojer van en aaj.

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - - 1. voorzetsel – met - mee iemand mee, mee 'ne riek; 2. bijwoord – meteen, in korte tijd - ze waren er mee, zoo 's mee

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant; blz. 145, 1937 - meej

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - in sommige samenstellingen: in ’t voordeel; meehebben, meekrijgen, meevallen, meewillen; iemand in iet mee zijn - gelijk geven

- Michels; Stoffen uit de 16e en 17e eeuw; blz. 292 - mee als voorzetsel (...) In Brabant is dit het gebruikelijke woord, ofschoon niet overal in dezelfde klankvorm. Zie Weijnen, Dialectgrenzen, blz. 113/114.

bijwoord

meteen

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dus ik viet meej de tillefoon èn ik bèl Jaones op.

 

meejdè

voegwoord

meteen, nadat

- Voorbeeld Sterenborg - Meejdèk em zaag, wies ik et. - Op het moment dat ik hem zag, wist ik het. Ook met weglating van ‘dè’: Meej kem zaag, wies ik et.

Aanvullende bronnen

- De Jager; Taalkundige handleiding - met dat - zoodra; te gelijk als in Genesis.XXXII.2: Ende Jacob seijde, met dat hijse sach...

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - metdat - aangezien, mitsdien, omdat (vergelijk uit het Frans ‘vu que’, ‘puisque’, ‘parce que’)

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - meedat - (uitspraak ‘mettat’) ‘me(t)dat’

- WNT IX:619 In voegwoordelijke uitdrukkingen met 'dat', wordt het voegwoord 'dat' soms weggelaten - Met ze was beschonken...

 

meejèndan

bijwoord

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 en volgende 'perbeersels' -  nu en dan

- Stadsnieuws - Ik drink èègelek nôot, mar zo meejèndan meude wèles van oe gelêûf valle.  (2007-01-21)

 

meekaanies

bijvoeglijk naamwoord, bijwoord  

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mechanisch

 

meekanniek

zelfstandig naamwoord 

letterlijk: mechaniek

figuurlijk:

- Stadsnieuws - Kusse meude gerust, mar van et meekanniek moete afblèève. (2015-11-06)

 

mèèl

zelfstandig naamwoord  

meel

mijl

- Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000, blz. 75 - Piet mèèl - Piet Swaans

Aanvullende bronnen

- WBD mèèlzolder - zolder boven de oven; opslagruimte voor het meel (WBD moutmèèl – moutmeel; het mout na het 'schroden' in de brouwerij)

- WBD III.4.4:205 – meel - poeder

- WBD III.2.3:237 – meel - idem

Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996. – mèèl, naast meel

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mèèl - meel

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mèèl - slijpsteen, meel

 

mèèleg

bijvoeglijk naamwoord 

melig, droog door overrijpheid

- WBD III.3.3:158 – meelachtig, melig (ook 'meilecht')

 

mèèlemòp

zelfstandig naamwoord

marie-koekje, droog koekje; zie ook ‘möpke’

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Ik hegget gelèk: plek-brooikes, smèrlappen en mèle moppen. (1963-06-15)

- Cees Robben; Prent van de week 1963-06-28 - mèèlemoppe

- Hein Quinten; Tilburgse spreuken, ca. 1990 - Hil mun taande zeek kwèêd! ‘k sop zelfs munne mêèlemop!

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 en volgende 'perbeersels' - Kómde óp de mèèlemòppe? (tegen onaangekondigde bezoeker)

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Allêen bij den irste bak krêegde un kuukske, mistal ene mèèle mop...

- Cees - Ze waar zô terug meej un ronde trommel meej mèèle moppen.

- Piet van Beers; 't Èlfde buukske, 2010, uit ‘Euwig sund’ - Toch, koome der ieder jaor al minder/ kènder op oewe stoep./ Om te zinge vur ene mèèle mop/ èn 'n hèndje vol meej snoep.

- Enquête over ‘Je favoriete Tilburgse woord’ op Facebookpagina ‘Je bent een echte Tilburger als...’ - maart 2013

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mèèlmoppe

 

meelije

zelfstandig naamwoord 

medelijden

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - meelije

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meejelèèje

Aanvullende bronnen

- WBD 000.1.4:282 – medelijden - idem

 

meelôope

werkwoord, sterk

meelopen

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 84, Nieuwsblad van het Zuiden, 14-08-1969 – Hebben onze mensen weinig vertrouwen in een of andere onderneming zonder deze daarbij bij voorbaat als onmogelijk te willen kwalificeren, dan kunnen zij uiting aan hun scepticisme geven met: "Ja, als het lukt dan kalft nog wel een os!" Je weet immers nooit hoe een koe een haas vangt. De optimistische ondernemer zou hem daarop in zijn eigen taaltje van repliek kunnen dienen met "Proberen is 't naaste (eerste voor de hand liggend), nie geschoten is altij mis". Onze scepticus

behoeft dan nog niet met de mondvol tanden te staan. Volhardend in zijn twijfel aan succes kan hij nog altijd uit de voeten met de ironische sfeer. "Jao zeker, as alles meelôôpt hebben we optocht!"

 

mèèlpèèr

zelfstandig naamwoord

meelpeer, droge, meelachtige peer

- Cees Robben; Prent van de week 1985-09-27 - Ik heb mèèlpèère, suikerpèère, juutepèère en klapse... en dan hek nog Gôôlse vringpèère, mar die zen enkelt goed vur de stoof...

- Enquête over ‘Je favoriete Tilburgse woord’ op Facebookpagina ‘Je bent een echte Tilburger als...’ - maart 2013

- Hans Hessels; opgetekend uit zijn familiekringen Hessels en Marinus, 2019 - letterlijk melige peer, figuurlijk ‘halve zachte’ - Voor de volledige lijst  Klik hier

Aanvulende bronnen:

- WNT – meelpeer - droge, meelachtige peer, zonder sap

 

mèèlwörm

zelfstandig naamwoord  

meelworm (Tenebrio molitor). De meelworm is de larve van de meeltor (Tenebrio molitor), een 14-16 mm lange tor met pikzwarte bovenkant en roodbruine onderzijde, die in bakkerij, molens, pakhuizen e.d. wordt gevonden. Meer bekend dan de tor is zijn larve, de meelworm, die rolrond is met glanzende huid en voorkomt in meel, afval en mest. De meelworm vormt geliefd voedsel voor vogels, hagedissen en vissen en wordt daartoe wel gekweekt.

 

Tenebrio molitor - Wikipedia

 

- Nicolaas Daamen  (Tilburgs dialect, handschrift 1916) - Baos melwurm, asg'em op z'ne kop trapt, is ie dood. – Geciteerd in: Mandos - Brabantse Spreekwoorden 2003: Zo'n baas heeft niet veel gezag. De meelworm is een in oud meel voorkomende larve van de meeltor.

Aanvullende bronnen

- WBD III 4.2:192 – meelworm - larve van de meeltor; frequent in Tilburg.


Larven van de meeltor - Wikipedia

 

mèèlzak

zelfstandig naamwoord  

meelzak

- Van Beek; NTC; uit ‘Tilburgs folklore’, 1958-07-18 - Maar hij heeft onder de meelzak gelopen. -  't Is voor hem niet zonder gevolgen gebleven.

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 154, Nieuwsblad van het Zuiden, 15-04-1972 – Wie "onder de meelzak heeft gelopen", heeft de gevolgen van een bepaalde daad ondervonden. In letterlijke betekenis demonstreren die gevolgen zich doordat de kleren met meel besmet raken.

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Stikte in ene mèèlzak, dan komde gepoejerd in den heemel!

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Den dieje heej veul onder de mèèlzak gelôope!

 

mèèlzolder

zelfstandig naamwoord 

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 mèèlzulder

Aanvullende bronnen

- WBD - opslagruimte voor het meel

- WBD - zolder boven de oven

 

mèèmere

werkwoord, zwak 

mijmeren

mèèmere - mèèmerde – gemèèmerd

 

mèèn, mèn, men

bezittelijk voornaamwoord

mijn, m'n

zelfstandig naamwoord

het mijne, mijn eigendom

- Cees Robben; Prent van de week 1970-10-23 - Wek naa vort ’t mèèn noem...

 

mèène

werkwoord, zwak

menen, bedoelen

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - Dè mainen ze nie; dè was meinens

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - Meenschen die meinen dè...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - K-mèèn! Un mèndje is nòg gin körref! - Alles wat je meent, hoeft nog niet waar te zijn.

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - meinen – menen

Aanvullende bronnen

- Dialectenquête 1887 Willems - mèène - mènde – gemènd; ook in tegenwoordige tijd vocaalkrimping: gij/hij mènt

- Dialectenquête, Willems 1876 - mêne (ê als in frans ‘même’)

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meinen - meenen

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal  - menen (mèène)  - 1. van mening zijn: ik mèèn toch ammal - toch heb ik nog altijd de mening; 2. ernstig bedoelen, geen grapjes maken: dè mènde nie - dat bedoel je niet serieus; ik zeg 't zo ès ik 't mèèn; 3. van plan zijn, op het punt staan: ik mènde nor törp te gaon.

- J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - meinen voor meenen. Zeer veel werd oudtijds ‘ei’ gebruikt in werkwoorden die thans de verdubbelde ‘e’ hebben.

- WBD III.1.4:56 - menen - vermoeden

- WBD III.1.4:48 – menen - bevinden

 

mèènes

bijvoeglijk naamwoord 

serieus bedoeld, menens

- Voorbeeld Sterenborg - 't is mèènes - serieus bedoeld

Aanvullende bronnen

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - meinens - menens, mening, bedoeling - Dä's de mänes!

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . meinens - verbogen vorm van 'meinen'; t is meinens - t is gemeend

- WBD III.1.4:73 – menens - ernstig

 

meens, mees, meese, meense

zelfstandig naamwoord

mens

1. mens, de mensen

Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996.- meens (i-umlaut met rekking); meensen èn pòtlôojer

- Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1944-12-08 - Lómme irst is uitpraote. Het heele vraogstuk is nie half zoo gecompliceerd as de meensche wel denke. 't Is gewoonweg: de meensche zien ut nie, of ze willen ut nie zien!

- Cees Robben; Prent van de week 1960-07-01 - Jan Dokus waar unne goeie meens
- Cees Robben; Prent van de week 1964-11-27 - Mar het mar ginne bangen... Ik ben ginne onte meens...
- Cees Robben; Prent van de week 1969-03-28 - Ge het abuus, meens...
- Cees Robben; Prent van de week 1955-06-18 - Unne Haaikaantse meens liep wè hers en wè geens

- Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - Meensen van jaore geleje...
- Cees Robben; Prent van de week 1964-12-18 - Vur fèèn meensen en motrèègen moette oppaase Tirris..
- Cees Robben; Prent van de week 1977-01-28 - Hoe beter ik de meense leer kenne... Hoe meer ik van munne hond gao haauwe..
- Cees Robben; Prent van de week 1981-12-24 - Meej Kerstmis zen de meensen goed...

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - As vruuger ne meens dôod was, dan stond dieje meens, die stond in hèùs in en kiest. Èn dan stond ie vur et raom èn dan kosse de meense van bèùten et raom, koste, koste gij nòr den dôoje stòn te kèèke! KLIK HIER om het bestand te beluisteren

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); NTC; uit ’t Klokhuis van Brabant, aflevering 7, 1929-11-30 - As we bij ons naa ok eenmaol trottoirs hebben dan hoop ik nog één ding en dè is, dè ze 'n bietje fesoenlijker zullen zèn as die in Tilburg; (...) die Tilburgsche trottoirs dè lekt wel snert. Ge kunt ze 't bist vergelijken mee fijn meenschen en motrègen. 'n Aorige vergelijking hè? En toch goed want ze nemen oe er allebaai tusschen en ge zijt nat vur dè ge er erreg in hed!

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); NTC; uit ‘t Klokhuis van Brabant, aflevering  2, 1929-10-16 - Bartje beheurt tot de kalme meenskes, zooas er veul op 'n dorp lèven die Zondags vlak nô de liste Mis 'nen stevigen borrel vatten...

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Meensen èn pòtlôojer, schrèève doen ze allebaaj!

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Zenèège gin meens gelèèk vuule... - Zich heel beroerd voelen.

- Elie van Schilt; uit ‘Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes’; CuBra, circa 2000) - Un glas bier, was te duur vur erm meessen en die wonden er toen veul in Tilburg.

- Elie van Schilt; uit ‘Un paor momentjes vur wet ouw monumentjes’; CuBra, circa 2000) - Tilburgse meessen die al meer as veftig jaor in Canada of Australië wonen laoten daor de meesen die kaorten zien en zeggen dan nog fréét: "Kek des onze waotertoren"...

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 2, Tilburg 2007 - Aander meense kender opvoeden en zegge hoe dè moes, daor waar ze goed in…

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 – meenschdom

Aanvullende bronnen

- Mandos - Brabantse Spreekwoorden 2003 - Ik zit liever onder de bomen dan onder de mensen (opgetekend in Tilburg 1976)

- WBD III.3.1:28 - oude mensen - ouden van dagen, ook 'ouden, bejaarden'

- WBD III.3.1:313 - mensen - volk (gemeenschap van bewoners)

- Dialectenquête, Willems 1876 - meensch

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mins - mens; dieje mins, dè mins (respectievelijk mannelijk en vrouwelijk)

- C.J. Verhoeven, Haorese woorde, spreuke en gezegdes; Almere 2007 - miense - mensen

2. echtgenoot, man

- Voorbeeld Sterenborg - mènne meens - mijn man, mijn echtgenoot (met nadruk)

- Cees Robben; Prent van de week 1976-01-16 - (vrouw spreekt:) mene meens is tòch zoo bevattelijk...

- Cees Robben; Prent van de week ongedateerd - Mar 't biste huwelijk des aaltij nog dè tussen 'n blende vrouw en unne dôove meens... [In: Tilburgs Prentebuukske, deel VII, 2002]

- Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Munne meens praot ’s naachts in zunne slaop...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - heure meens laote zien - haar vrijer voorstellen

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – mins- l) mens; 2) manspersoon, man

Aanvullende bronnen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mens - man, echtgenoot; gee(n) mens(ch) - niemand

- K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - mensch - Een man en wel een getrouwd man. Een getrouwde vrouw van haren man sprekende zal doorgaansch met den meierijschen tongval zeggen, mene mensch of mansmensch.

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - type 'mens' - echtgenoot (kaart 32 en blz.168)

- WBD III.1.4:65 - goede mens - goedzak

3. echtgenote, vrouw

- WTT – hèt meens – het mens (altijd een vrouw)

- WTT – dè meens - dat mens, die vrouw

Aanvullende bronnen

- Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936– (het) mensch - mins; verkleinde vorm: minske

- WBD III.3.1:27 - oud mens - oude vrouw

- WBD III.1.2:5 – mens - vrouw; vrouwmens - vrouw

- WBD III.2.2:88 - mens - echtgenote

 

meensepraot

zelfstandig naamwoord

mensenpraat

- Van Delft - NTC; Van Vroeger Dagen, aflevering 108, 1929-04-06 - O, ze zeggen zooveul, mèr op meensepraotjes kunde gin staot maoken.

 

meenseschaaw

bijvoeglijk naamwoord

mensenschuw

- Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - En hier rèècht teegenoover êenen, hè... Daor dè hèùs daor. Dòr wonde, die was meenseschouw. Witte gij dè nòg? Jaon Mommers! Die kwaam nôojt bèùte dieje meens. Nôojt, die zaagde nôojt, nôojt van zen leeve kwaam die bèùte! Nôojt, die was meenseschouw, zin ze!

 (Interview met Heikanters - Transcriptie door Hans Hessels)

 

Prentbriefkaart ter gelegenheid van de kermistentoonstelling 'Jaozeetie', Tilburg 2018.

 

meepesaant

bijwoord, voegwoord

uit het Frans: en passant - in het voorbijgaan

veel nuanceverschillen in de betekenis: terloops, tegelijkertijd, in het voorbijgaan, zodra, onmiddellijk, op hetzelfde moment, ondertussen

- Informant Frans Raaijmakers  - direct, onmiddellijk, zodra, ondertussen

- Informant Frans Raaijmakers  - Ik riep en ie kwaam meepesaant - onmiddellijk

- Voorbeeld Sterenborg - Dan gaode meepesaant nòr de mèrt. - Dan ga je terloops naar de markt.

- Voorbeeld Sterenborg - Mar meepesaant! - Maar ondertussen!

- Enquête over ‘Je favoriete Tilburgse woord’ op Facebookpagina ‘Je bent een echte Tilburger als...’, maart 2013

Aanvullende bronnen

- J.J. Salverda de Grave, De Franse woorden in het Nederlands; 1967 -  blz. 91, 179 - en passant

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - en passant, intussen; meepesaant - in één moeite door: ja ja, mèr meepesaant (of: mee imperesaant) - ja, maar intussen... (uiting van achterdocht).

- Enquête over ‘Je favoriete Tilburgse woord’ op Facebookpagina ‘Je bent een echte Tilburger als...’ maart 2013 -

 

 

andere varianten, uitspraken en spellingen:

in passant

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - in passant (frequent)

Aanvullende bronnen

- WNT XII:668 - en passant - vernederlandst tot ‘in passant’

impassaant

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - impassaant - ondertusschen

in pesaant

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941 (CuBra) - 'k Gonk in pesaant mar nor huis…

impesaant

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – impesant, in passant, en passant

impersant

- Tony Ansems; Olliede gullie de jullieje ok?; Tilburgse Liekes American Style, cd 2008 - Van heel die hitte/ Lopte kaans, impersaant/ Det oewe motor vast komt zitten...

Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - impersant - ondertussen

mee in pesaant

- Naarus; Brieven van een oud Tilburger, circa 1940 (CuBra) - ...en mee in pesaant wier dieën zieken vinger dan is flink aon dè nuske afgevreve.

Aanvullende bronnen

- Informant Th. Witters; Helmond - mee-impesaant

meejpesaant

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Kunde meejpesaant meej 'n pilske vatte. Dè zô ik doen, in ieders geval.

meepassant

- Cees Robben; Prent van de week 1956-02-24 - ...en vat meepassaant ’n tas koffie Fons!

meepesaamt

- Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 20 april 1945-04-20 - En meepesaamt zoveul goei beloftes van de candidaten! Kom mar aaf!

meepesaant

- Cees Robben – (werkster tegen ongeduldige vrouw...) Ik kan na immel nie luien en meepesaant den tooren nog vasthaauwe ôôk... (1982-10-15)

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); knipsel uit de Tilburgse Koerier, circa 1970 - Die (de tandarts) vatte 'n hèèl gròòte tang/ 'k Ging meepesaant aon’t kwèken.

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit: De tour?..Besjoer..., ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Mar wij, we stòn hier meepesaant/ vur hil de wèèreld gewôon vur schaand. 

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - De Piushaove dèttis, dè hèbbe ze toen nòdderaand ok meejpesaant tegelèèk oope gemòkt daor, hè! Dè kenaol, dè is durgetrokke van, jè, van, van, van Den Bosch aaf… Klik hier om dit bestand te beluisteren
- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Doe meepesaant es en kaffetuuleke om dè buukske... - een kaftje om dat boekje

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Meepesaant ie zaat, zaat ie al rond te schööme... - Hij zat nog niet of hij schooide al...

- Nel Timmermans; APK; CuBra, 200? - Den èùtslag krèègde meepesaant, van die assistènte...

- Stadsnieuws - As ge tòch nòr de kèlder gaot, brèngt dan meepesaant en paor flèskes bier meej. (2003-07)

Aanvullende bronnen

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - meepesant - tegelijkertijd, in een moeite

meepersaant

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Deel 1, Tilburg 2006 - Han ze ginne heilige veur enne naom, dan verzonnen ze der ter plekke, éne bij. Dè waar dan meepersaant oewe patrôonhèlige...

mepessaant

- Cees Robben; Prent van de week 1981-04-17 - Ge het mepessaant toch ’n weltje oe verzet gehad...

 

Scène uit de Tilburgse Revue 'Hemel en Aarde' (1989). De deelnemers moeten het woord raden dat de assistente op het bord heeft geschreven zonder klinkers. De ABN-sprekers staan voor met 26-0 tegen de Tilburgers. De ABN-sprekers geven als antwoord: 'imposant'. En verliezen.

 

meepraoter

zelfstandig naamwoord

meeprater (figuurlijk)

- Pierre van Beek; NTC; Dialect en spreekwijzen, 1959-01-10 - 'n meepraoter is 'n sikje, 'n kinbaardje.

 

mèèrege

bijwoord

morgen

- Voorbeeld Sterenborg - smèèreges - ’s morgens

- Kees en Bart; in Tilburgsche Post, circa 1925 - toe merregenmiddag; alle mèèreges zaat ie thèùs - elke morgen...

- Cees Robben; Prent van de week 1964-01-31 - Ik wor mèèrege vèèf jaor...

- Cees Robben; Prent van de week 1973-06-29 - As’t dan mèèrege wir net is as vandaog...

- Cees Robben; Prent van de week 1971-01-22 - Ak mèèrege iets nuus begien...

- Cees Robben; Prent van de week 1974-02-08 - ‘k Mot mèèrege vruug op, Suus..

- Cees Robben; Prent van de week 1965-09-03 - Ochèèrum ons vèèreke... ’t mot mèèrege stèèreve..

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Holt mèèregen es en mèèrgpèpke!

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - mä.r(e)ge(n); zelfstandig naamwoord - morgen, ochtend; bijwoord  - morgen

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 -  Mèèrege kómt er wir nen dag waor de mèùze nie òn gezeete hèbbe...

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 -  Er wòrt van èèges mèèrege...

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.4:122; - morgen, morgend - ochtend

- Dialectenquête 1887 Willems - mèrrege

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 -  mèrege - morgen

- Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936- morgen; bijwoord - mè:rege

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - mergen (uitspraak märregn); bijwoord - morgen

mèèrege, van de

zelfstandig naamwoord in tweede naamval
vanochtend, hedenochtend
- Cees Robben – (een ‘aanzegger’ spreekt:) - Merie heeget laote schiete.../ Van de mèèrege om vèèf uure/ Heese d’r gat dichtgeneepe.. (1964-06-05)
- Cees Robben; Prent van de week
1964-06-05 - Van de mèèrege om vèèf uure
 

mèèregeziekte

zelfstandig naamwoord

ochtendziekte

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Dettie veul laast hee van de merregeziekte is nie zô errig, mar hij rektet toe dettie naor bed gao. (1969-07-04)

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Hij hee veul laast van de merge-ziekte en des nie zo erg assie ’t mar nie rekt tot den aovond. (1966-02-24)

 

mèèrel

zelfstandig naamwoord

merel; Turdus merula

 

Ill.: Naumann - turdus merula

Luister naar het geluid van de merel

 

- Cees Robben; Prent van de week  - Zwarte mèèrel... Felle kèèrel... (1960-10-07)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mèèrel, mulder - merel (Turdus merula)

- Piet van Beers - Spoeje doemmeniemer; ‘As ge me zuukt’, 2009 - As ge smèèreges de mèèrels/ wir zen bist te keer heurt gaon/ Denk ik wèl es bij m’n èège/ “Ik gaor vandaog wir tegenaon.”

Aanvullende bronnen

- Mandos - Brabantse Spreekwoorden 2003 - De merel zie op den ekkepost. De merel zit op de paal van het hek. Weersvoorspelling. (Dat is een teken dat het goed weer blijft.) Zegsman J. Mandos sr., Tilburg 1950

- WBD III.4.1:80 - mulder, malder - meelder, molder, lijster, gieteling

- Dr. Jan Stroop, Sprekend een Westbrabander 1; Amsterdam 1979 - 2:57 - mèèrel

Piet Heerkens 2 gedichten over de mèèrel

 

mèèrg

zelfstandig naamwoord 

merg

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hòlt mèèregen es en mèèrgpèpke!

 

mèèrgpèèp

zelfstandig naamwoord 

mergpijp

- Cees Robben; Prent van de week  - mèèrig-pepkes (1961-12-21)

 

meerije

werkwoord, sterk

meerijden

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 106, Nieuwsblad van het Zuiden, 30-07-1970 - "Hij rijdt nogal eens mee" kon men te horen krijgen, welke uitspraak met een bedenkelijk gezicht gepaard placht te gaan. Zij hield dan ook niet zo'n goed nieuws in. Zij duidde er op, dat de betrokkene regelmatig naar het ziekenhuis in de stad ging, hetzij voor zichzelf of voor bezoek aan een opgenomen familielid. Zo kreeg "meerijen" of "er in zitten" (in de tram) tenslotte de waarde van veel tegenslag hebben.

 

 

meerkat

zelfstandig naamwoord 

- WBD III.4.2:101 - meerkat - modderkruiper (Misgurnus fossilis), ook 'weeraal' genoemd

 

meeroeje

werkwoord, zwak

meeroeien

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - hij zal nie lang meeroeje - hij zal het niet lang volhouden

 

mèèrpel, mèrpel

zelfstandig naamwoord 

glazen knikker

- Nicolaas Daamen Handschrift, 1916 - mairbel - wit marmeren knikker

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Wen schôon mèrpelke, kwok et zôo êen hò...

Aanvullende bronnen

- WBD (III.3.2:96) - mèèrpel, stuiter, proem - grote knokker

- Hans Heestermans, Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen; 8 dln.; Roosendaal 1988-1994 - murpel, murbel, marbel, marber, (I:8, 24)

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - marrebol, marrenbol. merrebol, merrenbol, marmbol, marbol, marbel, mirps, merbel - marmeren of glazen bolletje waar kinderen mee spelen.

- Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936– marmer – uit Frans ‘marbre’

- WNT - marmer - 3) een voorwerp van marmer, b) een marmeren ook wel ivoren of glazen knikker; in deze toepassing komen voor: marmel (zelden marmer), marbel, merbel, ook marrebol, marbol en marboel, ook marmbol; marm is als eene wijziging van marmbol te beschouwen. Andere vormen zijn molber, molper en mulver.

- A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - marbel, molleber, mulver, murmel, murpel, mervel, mervelär - knikker

 

mèèrt, mèrt

zelfstandig naamwoord  

maart

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Mèrt ist nòg te kaaw om te katsele. - In maart is het nog te koud om te kaatsen.

Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996 - maart

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - märt - maart

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mèèrt - maart

- WNT – maart - meert

 

mèèrvölle

zelfstandig naamwoord

merrieveulen

- WBD - vrouwelijk jong van een paard, ook genoemd 'mèrreveuleke'

- WBD - vullemèèr - dragende merrie, ook genoemd 'völmèrrie'

- WNT - merrieveulen - vrouwelijk veulen

 

mees

zelfstandig naamwoord

mens
- Cees Robben; Prent van de week  1958-08-23 - Wè gin mees normaol behappen kan...
► meens

 

mêes

zelfstandig naamwoord 

mees, kleine zangvogel

 

meesjoefele

werkwoord, zwak

stilaan meelopen

- meesjoefele - sjoefelde meej- meegesjoefeld

 

meespeule

werkwoord, zwak

meespelen

- meespeule - spulde meej – meegespuld, ook vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij spult meej

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meespelen, meespeulen - aan een spel deelnemen

 

meet

zelfstandig naamwoord 

1. eindstreep, aankomststreep (bijvoorbeeld bij wielrennen)

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - startpunt, begin, van meet af aan ►mitje

Aanvullende bronnen

- WBD (III.3.2:24) - meet, schreef, streep - meet

2. meter, peettante

- WBD III.2.2:90 - meet, meetje - meter (bij doop); ook genoemd: peet, peetje of petetante

3. pand van een weideperceel

- WBD - gedeelte van een perceel weiland, dat zich bevindt tussen afwateringssloten; Hasseltse term

 

mèèt

zelfstandig naamwoord 

1.  mijt

- WBD III 4.2:235 – mijt (Tilburg), wemel (zeldzaam in noorden van Tilburg), kalander, klander (Tilburg); De mijten (Acari) vormen een zeer uitgebreide familie van kleine spinachtige diertjes, die veelal schadelijk zijn. Sommige leven parasitair op andere organismes en voeden zich aan hun gastheer, anderen leven van producten van de mens, zoals meel en kaas.

2. grote hoeveelheid

- WBD III.4.4:260 – mijt - grote hoeveelheid

 

meete

werkwoord, sterk

meten

- WBD II:665 - meete - meten (m.b.t. leer)

- Dialectenquête 1887 Willems - meete - maat – gemeete; vocaalkrimping in tegenwoordige tijd: gij/hij mit

- C.J. Verhoeven, Haorese woorde, spreuke en gezegdes; Almere 2007 - mèète - meten

 

meeter

zelfstandig naamwoord

meter

- Frans Hessels (1931-2006); uitspraken opgetekend door zoon Hans Hessels, 2020 - Als je een beetje in de weg loopt in een kleine ruimte: - gao tòch es wèg van dieje vierkaante meeter! Volledige bron: KLIK HIER

 

meetrasnat

zelfstandig naamwoord 

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - kookvocht van aardappels; werd vroeger bewaard om op vrijdag te dienen om de botersaus te binden

- WTT - Ed Schilders  2012 - Mogelijk is het deel 'tras' overgebleven uit 'patras', aardappel.

- WTT - Ed Schilders  2017 - Als het voorgaande juist is, kan 'meetrasnat' in feite een samentrekking van 'mee' en de samenstelling 'patrasnat' zijn. Wat eten we vandaag? We eten 'aardappelen met aardappelsaus', 'èèrepel mee trasnat'.

 

meeval

zelfstandig naamwoord

wat de verwachting overtreft; geluk, meevaller

- Voorbeeld Sterenborg - Dès ammòl meeval!

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek; NTC; uit ‘t Klokhuis van Brabant, aflevering 3, 1929-10-23) - Den boer hee dees jaor wir 'ns meeval gehad.

Aanvullende bronnen

- WBD III.3.1:133 – meeval, meevaller, bof, voordeeltje, tref - meevaller

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meeval - goeden uitval; Ik heb met die zaak meeval gehad - in plaats van te verliezen, win ik er nog wat aan.

 

meevuure
werkwoord, zwak
meevoeren
- Cees Robben; Prent van de week 1964-03-13 - Wegge ruurt/ Degge meevuurt... [Wat je aanraakt, dat moet je nemen]
 

mekaanst

bijwoord

bijna, bijkans, bekaan(s)t

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 – ‘t schilt mekaanst de helft...

- WBD - mekaanst (frequent)

 

mekaor(e), mekaar(e), bekaare

voornaamwoord

elkaar

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Toen ik ut uîtmekaar had, wies ik wel hoe ut in mekaar zaat. (1966-02-24)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mekaare, bekaare

- Cees Robben; Prent van de week  - As ge mekaare mar begrèpt... (1958-07-05)
- Cees Robben; Prent van de week  - Daor zaate twee döfkes/ hil dicht bij mekaar... (1959-08-22)

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Mar toen zèg ik ok teege men andere maote, we waare toen meej zeuve man die daor bè mekaare waare... Ik zèg: “As göllie nouw wilt blèève wèrreke”, ik zèg: “...dan moete vort binne blèève”, ik zèg: “...want ze brènge oe naor hèùs! Vendaog òf mèèrege krèège we nòg en pak slaog erbij!” Klik hier om dit bestand te beluisteren

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – mekaar; ook de vorm ‘mekare(n)’ komt voor. 

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.4:310 - door elkaar - ongeordend; ook ‘door mekaar’

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mekaore

- C.J. Verhoeven, Haorese woorde, spreuke en gezegdes; Almere 2007 - mekare

- Dialectenquête, Willems 1876 - bij mekaor - bijeen

- Dialectenquête, Willems 1876 - in mekare slaon - ineenslaan

- Dialectenquête, Willems 1876 - óp mekare plèkke - opeenplakken

- Dialectenquête, Willems 1876 - Ze hebbe mi mekoar gevochte!

 

mekeere

werkwoord, zwak

mankeren, haperen

mekeere - mekeerde - gemekeerd

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - ...daor mekeert niks aon

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Daor zal nie aon mankeere... (1963-10-23)
- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Doe de groete thûîs! - Dè zal nie mankeere! (1970-09-23)

Aanvullende bronnen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - mankeeren - letten, deren, hinderen, eenige ongesteldheid of lichamelijk gebrek hebben

 

mèkke

werkwoord, zwak

mèkke - mèkte - gemèkt

- WBD - geluid voortbrengen; gezegd van een geit

 

meleur, malleur

zelfstandig naamwoord  

ongeluk, pech

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 152, NTC – Dat zijn meleuren en daar moet je voor bidden! - troostwoord tot iemand die pech heeft; uit het frans ‘malheur’, met vocaalreductie

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); uit ‘t Klokhuis van Brabant, aflevering 4, NTC 1929-11-02 - Naa snapte wel, dè den deeze of de geene per ongeluk wel 'ns zis borrels vat as ie wit dè-‘t-ie er mar vijf hebben kan; dè zen meleuren en daor motte vur bidden.

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - malheur (kaartspelersterm)

 

meljoen

zelfstandig naamwoord, telwoord

miljoen

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meljoen

 

mèlk, mèllek

zelfstandig naamwoord 

melk

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mèlk van de blaaw koej – taptemelk; sterk afgeroomde melk

- Nel Timmermans; Wètter ammòl òn de deur komt; CuBra, 200? - Dè noemde ze losse melk, èn mistal laag er zon bietje en blauwig waos op dieje melk, dan was ie òngelèngd meej waoter.

Aanvullende bronnen

- Mandos - Brabantse Spreekwoorden 2003 - De melk is gegisseld (opgetekend Tilburg 1940) [De melk is met water verdund.]

- WBD III.4.3:39 - mèlk - sap in planten; ook ‘vòcht’ ►zie mölk 3

 

Schilderij (detail) van Adolphe Charles Marais - 1856

 

mèllekboerehondehaor

zelfstandig naamwoord, spotwoord

haar van een mens dat lijkt op het haar van de hond die voor de hondenkar van de melkboer gespannen was

- Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - mellukboerhondehaor

- Tony Ansems; As unnen boer op ’t laand lopt; cd Gatvermiedenhoet, 2010 - Hij krabt in zijn melkboere honden haor... 

 

mèlleke

werkwoord, sterk

melken, zeuren

- Voorbeeld Sterenborg - Lig nie zo te mèlke! – Zeur, zanik niet zo!

- Informant Frans Raaijmakers  - Die moeste meej de nòld mèlleke, die moeste meej de nèptang mèlleke - een moeilijk te melken koe

- Cees Robben; Prent van de week  - Ge moet de gèèt gòn mèlleke!

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - Ge hèt gelèèk dègge nen òs kopt: die hoefde nie te mèlleke!

- Pierre Van Beek; Typisch Tilburgs, aflevering 11, NTC 1958-01-10 - Van iemand, die zich niet lichtvaardig laat beetnemen, zegt men, dat men hem ‘niet in een mendje melkt’.

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann;  Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - mèlleke - molk - gemolleke

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – verleden tijd ‘mälkte’ en ‘molk’ - melken

Aanvullende bronnen

- Dialectenquête 1887 Willems - mèlleke - molk - gemolleke

- WBD III.3.1:181:294 - melken – speculeren, zaniken

 

mèlleker

zelfstandig naamwoord 

- WBD III.1.4:60 – melker - kieskeurig persoon

 

mèlkmik

zelfstandig naamwoord 

met melk bereid wittebrood

voor het verschil, in het Tilburgs, tussen:  ►mik en ►brôod

ròggebrôod

- Voorbeeld Sterenborg - De aanduiding melkbrood mag uitsluitend worden gebezigd voor tarwebroodsoorten (witbrood, bruinbrood) ‘waaraan melkbestanddelen in hun natuurlijke verhouding zijn toegevoegd, zodat het melkvetgehalte ten minste 1,5% van de droge stof bedraagt.’ (Koninklijk besluit van 4 juni 1998)


Nieuwe Tilburgsche Courant 29-10-1927

 

mèlktaande

zelfstandig naamwoord, meervoud

melktanden

- WBD - melkgebit van een kalf

 

mèlton
zelfstandig naamwoord

stofnaam (textiel)

- Henk van Rijswijk; Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool, 1 september 1950 tot en met juli 1954 - Melton: sterk gevolde lichte wollen stof, niet geruwd, soms licht geschoren met een viltlaag aan beide zijden. Gebruikt voor mantelpakjes, jassen en mantels. Geweven in platbinding, keper of visgraat.

(Herinneringen aan zijn opleiding aan de Hogere Textielschool - 1 september 1950 tot en met juli 1954), Klik hier voor het artikel op CuBra van Van Rijswijk

- J.T. Bonthond; Woordenboek voor de manufacturier, 1947 – Melton: Kamgaren bukskin in dubbelkeper geweven, veelal in donkere tinten geverfd. De stof is iets geruwd en voelt zacht aan. Zwaardere kwaliteiten worden vaak als versterkte of dubbelweefsels geweven.

 

mèm

zelfstandig naamwoord 

mem, tepel

- Informant Frans Raaijmakers  - òn dirste mèm ligge - een wit voetje hebben

- V - Van den irsten dag aaf hèk bij men schôonmoeder òn d'irste mèm geleege...

Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mèm - borst, speen; on d'aachterste mèm ligge - achtergesteld worden, op de laatste plaats komen

- WBD III.1.1:116 – memmen - borsten van een vrouw

- WBD III.1.1:118 – mem

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899  – mem (in de Kempen ook mäm), moederborst; aan de mem liggen... 

- Kiliaen - mamme, memme

 

mèn, mèèn, men

bezittelijk  voornaamwoord

mijn, die van mij. de. het mijne

- Voorbeeld Sterenborg - Mèn boek; dès van mèn.

- Cees Robben; Prent van de week  1954-04-17 - van mèn kiep...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - de mèn, de mènne; mijn vrouw, mijn man

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann;  Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - mene tön, menen ooverbuurman, menen ond, menen buurman

Aanvullende bronnen

- WBD III.2.2:88 - de mijne; echtgenoot

- WTT - Ed Schilders  2020 – Zie A.A. Weijnen, Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937, voor een kaart van vormen met ‘n’, en pagina 122.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mijn; te St-Antonius ook ‘men’ (heldere ‘e’) - Dat is mennen boek....

►mene

 

mènde

verleden tijd van ‘mèène’

meende (je, ge)

tegenwoordige tijd van 'mèène', vragend

meen je, bedoel je

- Cees Robben; Prent van de week 1955-10-15 – De weffere mende?

 

mèndje

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm van ‘maand’

mandje, ook ‘meninkje’

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 135, Het Nieuwsblad van het Zuiden, 28-10-1971; Verkondigt iemand een mening, waarbij de toehoorder van oordeel is, dat de man er maar een slag naar slaat en het best eens mis zou kunnen hebben, dan kan die toehoorder zijn scepticisme uitdrukken met: "Mèndjes zijn geen körfkes". We hebben hier een aardige woordspeling met uitbuiting van een dialectische klankovereenkomst. Er worden hier "mandjes" en korfjes tegenover elkaar gesteld. Een kleine mand is o.a. in het Tilburgs een "mèndje". Het in de uitdrukking opgenomen "mèndje" heeft eigenlijk niets met een kleine mand te maken. Het is afkomstig van "mening", in gewestelijke taal klinkend als "mèèning". Hiervan wordt dan het verkleinwoord "mèndje" (met enige vrijheid!) geconstrueerd. In dit verband wijzen wij ook op het allitererende (aan het begin rijmende): "Gissen doet missen".

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Dan gingde Driekôonenge zinge... Dan ginge ze de straoten aaf èn dan hadde zon mèndje bij... Zon körrefke, èn dan krêede ooveral en paor ... òf en snoepke èn zôo. Klik hier om dit bestand te beluisteren

Aanvullende bronnen

- Dialectenquête, Willems 1876 - Ze droagt aaier in ’t mêndje... - Ze is zwanger...

- WBD - kalvermèndje - muilkorf voor een kalf

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 -  – mèndje

 

mene
bezittelijk voornaamwoord

meestal geschreven als ‘munne’
mijn, de mijne, van mij
- Cees Robben; Prent van de week  - Wè bonst munne knar... (1954-04-24)
- Cees Robben; Prent van de week  - Vogels fluiten op munne buiten/ schône weskes... (1954-06-12)
- Cees Robben; Prent van de week  - [Vraag van een vriend aan een zieke...] Hoe is ter meej bruur?... Nog aaltij deuzig war... En zinkes in munne kop... (1960-02-12)
- Cees Robben; Prent van de week  - ’t Körsje kraokt in munne mond... (1960-06-24)
- Cees Robben; Prent van de week  - Munne rooie kôôl groeit de buurt in.. (1964-09-18)
 

menèège

voornaamwoord, samentrekking

mijn eigen, me, mezelf, zelf

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dè moet ik tóch vur menèège weete. 

 

meneezie

zelfstandig naamwoord

manege 

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meneezie

Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - meneejzie 

 

mèngbier

zelfstandig naamwoord 

- WBD – versnijbier; bier dat men gebruikt in een brouwerij om te versnijden, te mengen met een ander brouwsel

 

menier

zelfstandig naamwoord 

manier

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - menier; óp die menier

- Lauran Toorians; Blauwke; CuBra, 200? - Mar 't was gin menier van doen...

 

menister

zelfstandig naamwoord 

minister

- Dialectenquête, Willems 1876 - Naauw hemme we wir nije menisters - Nu hebben we weer nieuwe ministers.

 

mènnegt(e)

zelfstandig naamwoord

menigte, grote hoeveelheid

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Ik kôôp fleskes veur 5 cent en verkôôp ze veur 3 cent en verdien toch…. deur de mennigte (1963-10-23)

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.4:255 – dur de mennigt - menigte, troep

bijvoeglijk naamwoord

menig(e), heel veel

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - mennigte keer

Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mènnigte

- J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – mennig; wordt hier, even gelijk op meer plaatsen, in de volkstaal gezegd voor ‘menig’

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - menigte – Da’ zal u menigte frangs kosten! (in de Kempen)

 

mènneke

zelfstandig naamwoord

mannetje

verkleinde vorm van ‘man’, met umlaut

1. kleine man, jongen, koosnaam voor volwassen man.

- Voorbeeld Sterenborg - Kom mar gaa, mènneke... - Kom maar gauw, jongen...

- Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, Tilburg 1984 - Menneke gao toch slaopen...

Tekening: Cees Robben – uit ‘3 jaar voetbal concentratie’ van A.P.M. v.d. Ven jr., 1946

 

- Jan Triborgh (pseudoniem van John Majoie); serie van 4 artikelen uit NTC over de feestelijkheden vanaf 27 oktober 1954 ter herdenking van de tiende bevrijdingsdag van Tilburg – “Kènde gij mèn?” Waarop de ander direct reageert: “Jè, ik kèn jouw hil goed mènneke!” En de eerste weer ad-remt: “Dan deugde gij òk nie!”

- Cees Robben; Prent van de week  - Waor leej m’n schaors, troeleke..? Op d’n naoricht... menneke... (1958-01-18)

- Grôot Diktee van de Tilburgse Taol 6 - ...èn dan klèèn mènnekes vur de vrouwestèmme. 

Aanvullende bronnen

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - et mènneke lópt bèrrevoets

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - manneke(n); in de Kempen ook: männeke(n) en menneke(n)

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 -  mènneke

2. van de mannelijke soort

- Cees Robben; Prent van de week  - ’n menneke... of wel ’n wefke (1957-05-25)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zôo ut mènneke, zôo ut gespènneke. - De vakman herkent men aan zijn gereedschap.

- Stadsnieuws, 2009-06-03 - Meej zon pak aon zèède wèl et mènneke. - Met zo'n kostuum aan kun je wel voor den dag komen.

3. deurwaarder

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998– mènnekes - belastinggaarders die in pension gedaan werden bij mensen die belastingschuld hadden; ter vereffening hiervan.

- Pierre van Beek; Typisch Tilburgse uitdrukkingen, aflevering ?, NTC 1959-08-29 - Bij een moelgevecht klonk het: ‘Bij ons hebben de Mennekes nooit op de vloer gezeten lek bij jullie’. Dit stamt uit de dagen, dat het nogal eens voorkwam, dat bij beslaglegging door de deurwaarder alles in huis werd verzegeld en twee heren daar dan dag en nacht de wacht hielden, die men nog bovendien te eten moest geven ook. (Die twee wakers waren ‘de Mennekes’.)

- Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000 - de mènnekes - zonen Mutsaerts-van Waesberghe

4. zangvogel

- WBD III.4.1:24 - mannetje (ook manneke) - mènneke - mannelijke zangvogel

5. vis

- WBD III.4.2:70 – mannetje - mannelijke vis

6. hond

- WBD III.2.1:476 - mannelijke hond

7. kalf

- WBD - mannelijk kalf

8. schaap

- WBD - ha mènneke-; ha jónge, schaopke, woojke, wòjke - vleiwoorden voor het schaap

9. meikever

- WBD III 4.2:162 - meikever met witachtige rug

Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor een meikever die met meel bestoven lijkt te zijn.

mulder – Tilburg
mulderke – Tilburg
molenaar – Tilburg
bakker – frequent in Tilburg
bakkerke – Tilburg
kapucientje – Tilburg, Goirle
manneke – frequent in Tilburg
wijfje, wijfke – frequent in Tilburg

- Piet Brock; Vuurstintjes ketsen, 1996 - Mölders/ Ge he’t z’in soorten:/ ‘nen bèkker of kappesien,/ ‘n mènneke of ‘n wèfke,/ dè kunde hil goed zien.

lantèèremènneke

 

Meer over meikevers in het WTT...

► bèkker ► bèkkerke ► hègmölder ► kappesien 2 ► kappesientje ► konningske

► meikever-document mölder 2 ► tèlle

 

mènnekeskneuter

zelfstandig naamwoord

mannetjesputter

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mennekus knueter - een flinke man, krachtig en uit één stuk

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 81, Nieuwsblad van het Zuiden, 06-06-1969 – Wordt een mens gekwalificeerd als "mennekeskneuter", dan hebben we te maken met het ABN-equivalent van "mannetjesputter", waarmee een grote sterke man of vrouw wordt getypeerd.

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - harde werker

 

mènsie maoke

aan de slag gaan, aanstalten maken, serieus gaan werken

uitdrukking 

de oorsprong van ‘mènsie’ is het Oudfranse ‘mention’ voor melding, gewag

- WTT - Ed Schilders  2012 - Hoewel in het taalgebruik ‘mènsie’ en ‘apprènsie’ synoniem gebruikt zijn in uitdrukkingen met ‘maken’ voor bijvoorbeeld ‘aanstalten maken’, is ‘mènsie’ geen verkorting van ‘apprènsie’. In de betekenis ‘melding’, ‘gewag maken’ komt de uitdrukking al voor bij Kiliaen

► apprènsie

- Cees Robben; Prent van de week  - Zeg maokt is mensie, zee m’n vrouw... (1955-07-16)

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 -  werk maken van iets, acht geven, gewag maken, complimenten maken, serieus doorwerken

Aanvullende bronnen

- WNT - mentie - in de uitdrukking ‘mentie maken’ - melding, gewag van iets maken; dezelfde uitdrukking komt ook in Zuid-Nederland voor in den zin van ‘aanstalten maken’.

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – mänsi, mentie; alleen voorkomend in de uitdrukking ‘mänsie maoken op iejt’ - werk, drukte, komplimenten maken.

- MNW - mentie - melding, gewag

- C. Kiliaan - Etymologicvm Tevtonicae Linguae (editie F. Claes s.j.); Den Haag 1972 - mentie, mentio, memoria; mentie maecken, memorare, facere mentionen

- L.L. de Bo, Westvlaamsch idioticon; Gent 1892 - mensie, mentie.

 

mènt

meent

tegenwoordige tijd van ‘mèène’, met vocaalkrimping

- Voorbeeld Sterenborg - gij, hij, zij, et mènt

 

mènteneere

werkwoord, zwak

in stand houden; van Frans ‘maintenir’

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - in stand houden, zich doen gelden

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mènteneere - in ere houden, handhaven

- WNT - mainteneeren - iemand onderhouden, van het noodige voorzien; vroeger in ruimere toepassing dan thans.

 

menuut, menuutje

zelfstandig naamwoord 

minuut, minuutje

- Cees Robben; Prent van de week  ongedateerde bron - Dè veraandert meej de menuut...

Aanvullende bron

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Hij kómt nôot en menuut te laot!

 

meraokel

zelfstandig naamwoord 

wonder, mirakel

- Voorbeeld Sterenborg - Tis gin meraokel dèttie wir zat is. - Het is geen wonder dat hij weer dronken is.

- Cees Robben; Prent van de week  - Tis gewoonwèg en meraokel!

- Cees Robben; Prent van de week  - ...dè klinkklaor en smeujig meraokel (1957-09-21)

Aanvullende bronnen

- WBD III.3.3:344 - meraokel – mirakel

- WNT - mirakel - bovennatuurlijk feit

 

meraokels

miraculeus, mirakels, buitengewoon, wonderlijk

bijwoord

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit ‘Vurjaor‘, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Tis ieder jaor wir en meraokel/ dègge dè wir belèève meut.

- Cees Robben; Prent van de week  - Ge trèft er meraokels goej weer óp...

- Cees Robben; Prent van de week, obgedateerd knipsel  - Dè hèdde meraokels goed gedaon!

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  bijwoord - mirakels, buitengewoon, zeer

Aanvullende bron

- WNT - mirakelsch - hetzelfde als het vreemde woord miraculeus

 

Merieke van-hèmke-raokt-m'n-gatje-nie...

milde spotnaam voor deftige dame

- Cees Robben; Prent van de week  - Merieke van-hemke-raokt-m'n-gatje-nie... (1962-03-02) Jan-stap-nètjes

 

mèrketon

zelfstandig naamwoord 

grote gele perzik; uit Frans ‘mirlicoton’

- Leo Heerkens; uit ‘De knaorrie’ (Piet Heerkens); ‘Vruuger en naa’, 1949 - Vruuger, och man, 't geluk hong veur 't grijpe,/ zijjig en zoft as 'ne merkaton/ mar naa; oei-oei, wa kan 't er nijpe,/ na ben ik al blij mee 'n klein bietje zon.

Aanvullende bronnen

- WBD III.2.3:171 - merkaton

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 -  – mèrketòn

- WNT – merketon - In Zuid-Nederland de naam van eene soort van groote gele perzik, waarvoor men in het Fransch de namen vindt: mirecouton, mirelecoton, millicoton, mericoton, merlicoton, berlicoton.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - merkaton - groote gele perzik die rijp is op 't einde van de herfst

 

mèrkèùs

zelfstandig naamwoord 

modderkruiper, weeraal

De etymologie van de Tilburgse naam is onbekend.

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - merkuis – visch, weeraal

- WNT - modderkruiper (Misgurnus fossilis) Uit de familie der karpers, zoo genoemd omdat hij onrustig wordt en aan de oppervlakte komt bij naderend onweer.

 

 

WNT: modderkruiper (Misgurnus fossilis) uit de familie der karpers, zoo genoemd omdat hij onrustig wordt en aan de oppervlakte komt bij naderend onweer

 

Ill.: Naumann - garrulus glandarius

 

mèrkòl, mòrkòlf

zelfstandig naamwoord

Vlaamse gaai, meerkol, markol, broekekster, schreeuwekster

- Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110, NTC 1929-04-20 - Als wij des zomers vogeltjes gaan zoeken dan ‘gaon we veugeltjes zuuken’ en we vinden veugeltjes op aijkens en mee naokte jong van bremkwetjes, piedieven, kweiken, schrijvers, kakeluutjes, blaauwkupkes, merkoven, koolmees...

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.1:147 – markol, merkol, mjarkol, morkol, mòrkòlf - gaai (Garrulus glandarius); ook: broekhannek, hannekbroek, hannebroek, roeter, broekekster

- meerkol - daarnaast andere namen voor verschillende vogels: 1. in beteekenis gelijk aan meerkoet (‘kol’ doet denken aan het Fries); 2. Vlaamsche gaai, Corvus glandarius, vanouds ‘marcolf’, zie aldaar

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mèrkol

- K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - markolf

- Kiliaen - Maer-kolf.

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mèrkol

- A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - maarkolle (Achterhoek, Veluwe); contaminatie van ‘maarkolf’ en ‘meerkol’ (meerkoet)

 

mèrmerêere

werkwoord, zwak

mompelen; uit het Frans ‘murmurer’

- Lechim (peudoniem van Michel van de Ven); uit Nie waoge... nie winne..., ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Zôo mèrmereerde ôome Tiest/ teege al die 't wôn heure,/ Hij krêeg wèl hier èn daor gelèèk/ mar mist de wènd van veure.

 

mèrrebel

zelfstandig naamwoord

glazen knikker; uit Frans ‘marbre’

► mèèrpel

- Dialectenquête 1887 Willems - marmer

 

mèrrie

zelfstandig naamwoord

vrouwelijk paard

- WBD - vrouwelijk paard, ook genoemd ‘mirrie’

Samengestelde woorden met ‘mèrrie’:

- WBD - fòkmèrrie, fòkmèèr - fokmerrie

- WBD - mèèrvölle, mèrreveuleke - vrouwelijk jong van een paard

- WBD - völmèrrie - dragende merrie, ook genoemd ‘vullemèèr’

 

mèrsie 

bedankt, dankjewel; uit Frans ‘merci’

tussenwerpsel

Wordt algemeen gebruikt in plaats van het Nederlandse ‘dankjewel’.

 

mèrt, mèèrt

zelfstandig naamwoord, eigennaam

de maand maart

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Ene dreuge mèrt is gèld wérd, ast in april mar rèègene wil.

- Stadsnieuws, 2008-03-30 -  Ene drêûge mèrt is gèld wèrt, ast in april mar rèègene wil.

Aanvullende bronnen

- WNT - maart, meert

- C.J. Verhoeven, Haorese woorde, spreuke en gezegdes; Almere 2007 - mèrt - maart of markt

 

mèrt

zelfstandig naamwoord

1. markt

- Voorbeeld Sterenborg - de vrèddagse mèrt - de vrijdagse markt

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mert

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - mert

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, eerste reeks,  aflevering 13, Nieuwe Tilburgsche Courant 1950-05-11 - Komt men ‘als Jan met kraaien naor de mert’ of ‘mee vijgen nao Paosen’ dan is men met zijn voorstel te laat.

- Cees Robben; Prent van de week  - Gaoget op de mert mar vraogen. (1954-03-06)
- Cees Robben; Prent van de week  - rond de Mert (1959-02-07); de Oude Markt

- Piet Heerkens; uit ‘Vertesselkes; ‘Hannes Kaokel, van Baokel’, 1944 - Zeg Hannes, mergen is 't Boekelsche mert,/ ik kan zo wijd nie loope;/ gij gaot dus mergenvruug daorheen/ een van ons koei' verkoopen!

- Mandos - Brabantse Spreekwoorden 2003 - Daags nao de mert komen, net as Jan mee z'n eksters. Daags na de markt komen, zoals Jan met zijn eksters. Spreekwoordelijke vergelijking. Komen als mosterd na de maaltijd: te laat komen. Varianten: ipv Jan: Hannes, Thomas: ipv eksters: kieviten [‘kievitís hier een ‘draagmars]; opgetekend in Tilburg 1970

- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Asse daor en koej nie verkòcht hòn, dan ginge ze nòr de Bosse mèrt, die Tilburgse boere… KLIK HIER om dit bestand te beluisteren.

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - dirste mèrt - de eerste markt van het jaar (vroeger in maart)

- Gerard Steijns; Grôot Dikteej van de Tilburgse Taol, 2000 - Lopt bevobbeld saoterdags mar es oover de mert.

- Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer, 2009 - 'k gao int vervolg mar nor de mèrt toe/ vur blomme, gruunte èn vur frèùt.

- Stadsnieuws, 2008-05-28 - Ons moeder ging aatij nor de vrèddagse mèrt om vis te kôope.

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dan ging ik smèèreges de straoten aaf om de zak van Max òp te haole. Èn die di'k dan wir verkôope òp de mèrt.

Aanvullende bronnen

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – märt – 1. markt, marktplein; 2. marktprijs, prijs

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - mer(k)t, mart; in de Kempen ook ‘mät’

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mèrt - markt, maand maart

- WNT - markt, merkt, mart

- WBD III.3.1:327 – markt, dorpsplein

- WBD III.3.1:329 – marktveld, marktplein

- WBD III.3.1:86 – markt, jaarmarkt

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - Ge kunt hier aajer krèègen óp de mèrt...

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, blz. 13, 1937 - mèrt

Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

 

in de uitdrukking ‘dur de mèrt’: gemiddeld, meestal
- Cees Robben; Prent van de week  - Dur de mert zeggen wellie.. ’t is wir naatje... (1958-03-15)
- Cees Robben; Prent van de week  - Dur de mert... (1956-07-21)
- Cees Robben; Prent van de week  - Des dur de mert nie pluis... (1966-04-29)

2. stront

uit Frans ‘merde’ (verkort)

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mert - ik heb er mert aan (str...)  [stront]

- WTT 2012 - Ik heb er lak aan...

 

mèrte

werkwoord, zwak

markten, naar de markt gaan; op de markt aanbieden

mèrte - mèrtte - gemèrt

afleiding van ‘mèrt’ (markt)

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 91, 5-12-1969; "Een goei paard wordt niet gemert" heeft zowel een letterlijke als een figuurlijke betekenis. Iedere boer weet, dat een goed paard niet op de markt komt. Dit heeft in zijn eigen omgeving wel een zodanige reputatie, dat zo'n dier gemakkelijk onderhands verkocht wordt. Als we dit volksgezegde zouden willen moderniseren, dan behoeven we maar het woord "paard" door "auto" te vervangen. In overdrachtelijke zin gebruikt, wordt met het "paard" een "meisje" bedoeld. Een te goeder naam en faam bekend staand meisje komt gewoonlijk vanzelf wel aan een vrijer. Zij behoeft in ieder geval niet de jongens achter na te lopen.

- Cees Robben; Prent van de week  - Mietje Mutsers was aon ’t merten (1962-04-13)

- J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – markten; wordt hier in het gemeen gebruikt voor ‘ter markt gaan’, zoo wel om te koopen als om te verkoopen.

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – markten; de markt bezoeken om te (ver)kopen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - merten

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mèrte

 

mèrtmister

zelfstandig naamwoord

marktmeester

- Kees en Bart;  Tilburgsche Post, circa 1925 - mèrtmister

 

mertuntje

zelfstandig naamwoord

sleutelbloem

 

meertuintje - sleutelbloem - primula officinalis

helmkruid - scrophularia nodosa

 

- Informant Piet Mutsaers - sleutelbloem; marteunisje

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - meertuintje (Primula vere)

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit ‘Et begien van de kèndervekaansie’, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - De bos pèèrse petuunekes/ die giestere nòg schôon stond/ leej naa as ene toddenhôop/ verrèègend òp de grond.

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998– mèrtuntje - gewoon sleutelbloempje (Primula officinalis)

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.3:259 - mèrtuntje - sleutelbloem (Primula veris)

- WBD III.2.1:445 – meteuntje - petunia (Petunia hybrida)

- WBD III.2.1:447 – mateuntje - primula (Primula vulgaris), ook genoemd 'sleutelbloem'

- A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - mertuntje

- J.J. Salverda de Grave; De Franse woorden in het Nederlands; Groningen 1967 -  meteuntje, beteunie, betonie

- H. Heukels, Woordenboek der Nederlandsche volksnamen van planten (1907), herdruk 1987 - 1907, 199 - metuintje – gewone sleutelbloem (Primula officinalis Jacq.); een woord dat (...) een doorzichtige vervorming is van ‘betonia’.

 

meschient

bijwoord

misschien, met paragogische -t

- Voorbeeld Sterenborg - Meschient kómt óns oomaa en zóndag. - Misschien komt grootmoeder zondag.

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925- meschiend (frequent), misschiend, mischiend

- Jos Naaijkens; ‘Mèn voljèère’; CuBra - Ge hègget meschient al deur.

- Tillie B. (pseudoniem van Nicole de Jong); uit een column van haar website ‘Tilburgs Taolbuuroo’, 2012 - Meschient wòrtie wèl et nuuwe gruune hart van onze stad waor we meej zen alle wir frêet op kunne zèèn.

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Messchient kunde zèllef iets verzinne. 

Aanvullende bron

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - misschiens, misschienst

 

mesien
zelfstandig naamwoord
machine
- Cees Robben; Prent van de week  - Mèn mesien maoket gelèèk, mevrouw (1985-05-10)
 

mesjèster

zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord

ribfluweel, ribfluwelen stof

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - en mesjèsterse broek - ribfluwelen broek van machester

- Piet van Beers; With Love; ‘Baos in eige huis/tuin’, 1982-1987 - Ik vat 'n Aauw Mesjester broek/ en doe m'n leerzen aon,/ 'n fleske kaauwe slappe thee/ en ik zeg Salluu we gaon.

- Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; ‘De buurvrouw vertèlt’, 2009 - Waor is m'n aaw mesjèsterbroek...

- Stadsnieuws, 2008-07-13 - En mesjèsterse broek verslètte nie zo gemak

- Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus, 2009 - Ze stonke nòr smoutolie, dè wèl, mar ze mòkten ok laoke èn ze mòkte flenèl. Èn rips, èn baaj, èn ok mesjèster.

Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mesjèster

 

mesjèt

zelfstandig naamwoord

manchet

- WBD III.1.3:139 – manchetknoop

 

mesjien, mesjientje

zelfstandig naamwoord

machine

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - mechienen (meervoud), 't mesjien (frequent), 't vliegmesjien, vliegmechienen

- Leo Heerkens; uit ‘De kinkenduut’, Piet Heerkens; ‘t Mesjien’, 1940 - Haaw ik van ou, raar stuk spektaokel?/ stemt die meziek van ou me tevree?/ Och, gij stampt en gij doet mar, mesjien,/ en spek mar goed dik mijn portemenee.

- Lechim (pseudoniem van  Michel van de Ven); uit ‘Moederdag’, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - De moederkes van teegesworrig/ douwe der wasgoed int mesjien.

- Interview Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 – As ge nou en mesjien moest wasse, want die had tweej mesjiene vur gehaktmesjiene, heej... Aachter hatttie et staon vur de Joode èn veur gewoon zogezeej, we zulle mar zègge jan-en-alleman, de kattelieke èn, èn dinge... Klik hier voor audiofragment

Samenstellingen uit WBD voor Tilburg:

- WBD II:600 - óntklitmesjien - ontklitmachine in de leerindustrie

- WBD II:608 - vlêesmesjien - vleesmachine, om huiden te ontvlezen

- WBD II:614 - schaofmesjien - schaafmachine in de leerindustrie

- WBD II:649 - ötzètmesjien(ne) - uitzetmachine in de leerindustrie

- WBD II:652 - slichtmesjien - stolmachine in de leerindustrie

- WBD II:655 - falsmesjien - falzmachine voor het egaliseren van leer

- WBD II:663 - glaansstôotmesjien - glansstootmachine om leer te glanzen

- WBD II:665 - meetmesjien - meetmachine in de leerindustrie

- WBD II:972 - döts mesien (of: dötsmesien) - schaftmachine

- WBD III.2.1:336 - machientje – petroleumstelletje

Aanvullende bronnen

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - ...teegewórreg'spinne ze allêeneg mar meej mesjienes...

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - machien

 

mesjienebooter

zelfstandig naamwoord

boter die niet door de boer thuis gemaakt wordt, maar op de zuivelfabriek

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - 'mesjienbooter' - kunstboter, margarine

 

mèske

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm

meisje, verloofde, dochtertje

- Nicolaas Daamen  (Tilburgs dialect, handschrift 1916) - "Ik zai gevreeê", zin 't meske, en ze war mar ééns gekust, op het lelleke van d'r oor. Geciteerd in: Mandos, Brabantse Spreekwoorden 2003 en daar als volgt toegelicht: "Ik ben gevrijd", zei het meisje, en ze was maar eenmaal gekust, op haar oorlelletje. Zeispreuk.

- Nicolaas Daamen  (Tilburgs dialect, handschrift 1916) - Soep zonder selderie en bonen zonder spek en 'n mèske zonder vreijer, dè't is toch al te gek. Geciteerd in: Mandos, Brabantse Spreekwoorden 2003.

 - Willem van Mook; voorwoord in programmaboekje van de Korvelse revue ‘Vruuger en naa’, 1926 - Ik zie nog alles vur me staon,/ De stadslui mee d'r meskes.

- Miep Mandos-van de Pol; Aantekeningen Brabantse spreekwoorden (manuscript) - Brabants Heem 38:204 - Flèùtende mèskes èn brullende koej zèn zèlde goej.

- Cees Robben; Prent van de week  - Ze zagen nog gin meske staon... (1960-03-04)
- Cees Robben; Prent van de week  - M’n meske lispelt... (1966-10-14)
- Cees Robben; Prent van de week  - Ik kan mar nie aon ’n meske komen, vadder... (1977-01-07)
- Cees Robben; Prent van de week  - Ik heb vur m’n 18de nog nôôt ’n meske gekust... (1980-11-07)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Ons mèskes hèn goej lulle. - Onze meisjes hebben gemakkelijk praten.

- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Ze zètte ze aaltij ònt wèèrek veul, de mèskes, die waare de duupe. Want agge dan mèskes hèt, war, die en jaor òf neege zèn èn ge hèt en grôot höshaawe, war, dan moese ze veul meejwèrke. KLIK HIER om het interview te beluisteren

Aanvullende bronnen

- Dialectenquête, Willems 1876 - veul mèskes; 'n meske as mulk en bloed - eene blozende deern

- Dialectenquête, Willems 1876 - meske - meisje, meiske

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - ...der mèske is nòr et bós gegaon - ...haar dochtertje is naar het bos gegaan

- J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – ‘mesken’ hoort men hier doorgaans voor ‘meisken’, ‘meisje’. In Zuid-Braband zegt men veel, zelfs onder lieden van den beschaafden stand, ‘maske’ en ‘maeske’.

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mèske 

Kaart 96 uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

 

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - mäske(n)

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mèske

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - meske

- WBD III.2.2.:19 – meiske, meid

- WBD III.2.2.:73 - meske - dochter

 

mèskesmèrt

zelfstandig naamwoord, bijnaam, volkstoponiem

'meisjesmarkt'; speciaal de Heuvelstraat, waar jongens meisjes plachten te flaneren en contact zochten

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); uit ‘t Klokhuis van Brabant, aflevering 5, NTC 1929-11-14 en 07 – ’t Gebeurt ôk wel is ‘nen ennigte keer, dè 'k 'sondagsaovends - as ik gin zin om te kaorten hè - evetjes mee m'n fiets op en neer rij. Ik zet m’n fiets on ‘t station en dan maok ik ‘n blökske van den Heuvel over de “mèskes-mert” - dè is toch de Heuvelstraot is nie? - dur de Nuuwlandstraot en over de Spoorlaon terug.

 

mèskesmèrte

werkwoord, zwak

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Heuvelstraatje pikken (waar de jeugd elkaar ontmoette)

 

metaol

zelfstandig naamwoord 

metaal

 

mètje

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord van ‘mat’

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - matje

 

mètselèèr

zelfstandig naamwoord  

metselaar

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 – metselair, metselaer

Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996 - ...onze mètselèèr is zo vèt as en vèèreke..

Aanvullende bronnen

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant; kaart 84, 1937 - mètselèèr

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - ...ónze mètselèèr is zó vèt as en vèèreke...

 

-meu

zelfstandig naamwoord  

- WNT – meu (zie moei); eerst is ‘moei’ een naam voor de tante die zuster is van de moeder, doch het is daarna ook toegepast op de zuster van de vader, ten slotte op de vrouw van den oom.

- Cees Robben; Prent van de week  - zi toen ons Maajke-meu

 

meude

werkwoord, persoonsvorm, samentrekking met het onderwerp

mag je, mag u

Tweede persoon enkelvoud of meervoud van meuge; jij mag, jullie mogen

- Voorbeeld Sterenborg - Dè meude nie doen!

- Voorbeeld Sterenborg - Meude göllie meej?

- Cees Robben; Prent van de week  - En dörrom meude hier naa staon. (1959-09-12)

- Cees Robben; Prent van de week  - .. en liege meude nôôt... (1964-12-31)

- Cees Robben; Prent van de week  - Dè meude gerust, Miena... (1984-04-06)

 

meuge

werkwoord, sterk

mogen

meuge - môog – gemeugd of gemooge

tegenwoordige tijd enkelvoud ‘ik/hij maag’, ‘gij meut’

- Voorbeeld Sterenborg - Dè moes nie meuge! - Dat moest niet mogen!

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann; Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 -  - meuge - mócht – gemeuge; ik/hij mag, gij meugt

- Informant Bernard van Dijk - móch en niet môog

- Dialectenquête, Willems 1876 - meuge

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 2, NTC 1938-10-08 - ..want ie zaat al aon z'n vierde borreltje, en meer dan vier moog ie er nie nemen van z'n vrouw...

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek / Uit het klokhuis van Brabant, aflevering 10, NTC 1950-04-08; - Het kan in het huwelijk echter ook wel eens anders uitpakken, zodat er voortdurend "gekeven" en geruzied wordt over allerlei kleinigheden. In zo'n geval stond de volksmond klaar met: "Van mekaar meugen (mogen) ze nie en bij mekaar (elkander) deugen ze nie"...

- Cees Robben; Prent van de week  - ...dè lèève môôg... (1959-08-22)

- Cees Robben; Prent van de week  - Fleej-week-from môôk-ôôk maagdeke zèèn.. (1965-11-12)

- Stadsnieuws - Akket gevraoge ha, hakket nie gemeuge. (2009-11-25)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Gè meut nie meej - jij mag niet mee

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Et is aaltij zôo en et zal nôot aanders worre, wegge nie meugt lèkt, lekkerder, schônder en leuker.

- Henriëtte Vunderink; Jong zèèn, uit ‘Tis de moejte wèrd’, 2011 - Dingen doen diege èègelek nie meugt.

Samentrekkingen met het onderwerp

- WTT – maa’k? - mag ik?

- Pierre van Beek; Tilburgse Typen, aflevering 13, 1958-03-28 - Dè meugde nie... - Dat mag niet...

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; ... in (een) wèkje geleeë zaag ik op ’t bordje van de Tilburgsche Cursus, hil meewaorig afgedrukt staon: ‘Niks meude mir’. De Tilburgsche Cursus was een cartooneske rubriek in Groot Tilburg. Het plaatje was steeds hetzelfde: een professor bij een schoolbord. Op het schoolbord stond een treffende Tilburgse uitspraak geschreven.

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Mie, meume meew meej? - Mie, mogen we met je mee?

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - meens, meumer op? - meneer, mogen wij erop? (bijvoorbeeld achter op een kar)

Aanvullende bronnen

- J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 - meugen voor mogen - Dit is geenszins eene verbasterde uitspraak; want, dat men oudtijds zoowel ‘meugen’ als ‘mogen’ zeide, getuigt nog heden ten dage tegen ‘heug en meug’...

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meugen - mogen; meugen van - verlof hebben van

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - meujge

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - meuge

- WNT - mogen, gewestelijk ‘meugen’

- WBD III.3.1:230 - mogen, gaarne mogen, lijden, goed kunnen zetten; staan op iemand - iemand graag mogen

 

meugelek

bijvoeglijk naamwoord, bijwoord

mogelijk

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant; kaart 62, 1937 - meu(j)gelek

Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

 

Aanvullende bron

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . MEUGELIJK en MEUGENTLIJK bvw, bw. - mogelijk, Fr. possible, peut-être

 

meugelekhei, -hèd

zelfstandig naamwoord 

mogelijkheid

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 – meugelijkhei

- Voorbeeld Sterenborg - meej gin meugelekhèd - onmogelijk

 

mèùk-

voorvoegsel

pruts-

de etymologie is onduidelijk

- Cees Robben; Prent van de week  - Nog aaltij mieke-muik-wèèrik... - Nog steeds prutswerk...

Aanvullende bron

- WNT - meuken - muiken (beide vormen hebben een overvloed aan betekenissen)

 

mèùke

werkwoord, zwak

rijpen

- WBD III.2.1:375 - meuken - fruit in een donkere, koele, soms geheime bergplaats leggen om het rijp te laten worden

 

mèùkele

werkwoord, zwak

aanrommelen, prutsen, onhandig bezig zijn

mèùkele - mèùkelde – gemèùkeld (steeds lange èù)

- Informant Frans Raaijmakers  - Zit nie zó te mèùkele! Houw tòch óp meej oe gemèùkel!

- Cees Robben; Prent van de week  - Ze muikelt en koetert in ’t rond... (1970-01-02)

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit ‘Sneuw‘, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Mar ge mèùkelt mar wè aon... 

- Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 – t’is unne taotolf die zit te miemökele...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zèède onderhaand tèène meej dè möökele? - Ben je stilaan uitgestunteld?

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.2:18 - muikelen - mompelend heen en weer draaien; ook: koeteren

- WBD III.1.2:96 – muikelen – morsen; ook: dabben

- WBD III.1.4:372 – meukelen - verkeerd handelen

- WBD III.4.4: 89 – muikelen - geluid van naderend onweer

- WBD III.4.4:321 - bemuikelen - bevuilen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meekelen - Veel geweld doen om aardappelen of iets anders met spade of riek in den grond te krijgen. Langzaam vorderen aan iets: Ge moet u wa'meer spoeien, ge meekelt den eenen tijd aan den anderen.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - mörkelen, mörken - pruttelen, knorren, zijne ontevredenheid laten blijken

- A. de Jager; Woordenboek der frequentatieven in het Nederlandsch, Gouda 1875 – muichelen; frequentatief van ‘muiken’, dat naar zijn oorsprong betekent: iets ter sluik of heimelijk verrichten.

 

mèùkelwèfke

zelfstandig naamwoord 

vies, onooglijk vrouwtje

 

mèùkend, meukende

bijvoeglijk naamwoord  

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - möökende kaort - kaarten die tijdens het spel nog goed moeten worden

 

mèùl, möltje

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord 

muil

- WBD III.4.2:32 - muil - bek; ook genoemd: bakkes, bek, kweek

- WBD III.1.3:245 - muil - muiltje

 

Tekening: Cees Robben – uit ‘3 jaar voetbal concentratie’ van A.P.M. v.d. Ven jr., 1946

 

meule

zelfstandig naamwoord  

molen

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 151, 1972-03-23; - “Als het waait, draaien alle meulens". Daarmee wordt aangegeven, dat men met geluk wèl kan varen, aldus onze zegsman. Het lijkt ons echter niet uitgesloten, dat we hier te maken hebben met een sceptische opmerking, waarmee men door het voorwaardelijke "als" belachelijk wordt gemaakt. Zo in de geest van die andere uitdrukking: "Als ons kat een koei was, dan konde (kon je) ze melken". We hebben ook daarvan wel eens de scherpere variatie gehoord: "en dan konde gij ze nog nie melken."

Aanvullende bronnen

- Dialectenquête, Willems 1876 - ...den mulderszoon is op den meule

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - meulen; figuurlijk: de tanden, het gebit

- - Hans Heestermans, Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen; 8 dln.; Roosendaal 1988-1994 - IV:22 - meule

- WNT - molen, daarnaast meulen

Samengestelde woorden met ‘meule’

- WBD - vurmeule– voorploeg; het losse, tweewielige voorste deel van de ploeg (Hasselt)

- WBD - dur de meule draaje - worstvlees en -vet kleinmaken, ook genoemd ‘durdraaje’

- WBD - óntkiemingsmeule – moutpoetsmachine; apparaat waarmee het geëeste graan van kiemen en onzuiverheden werd ontdaan in de brouwerij

- WBD - schrootmeule - moutmolen (in de brouwerij)

- WBD - standerdmeule – standerdmolen

- WBD II:994 - schèèrmeule, haspelmeule - scheerraam, grote haspel; ook: schèrraom, schirraom of schèrkrôon genoemd

- WBD II:l027 – wèndneule, wéntmujl – windmolen, windmeulen

- WBD II:2814 - meujle - voorstel van een samengestelde kar

 figuurlijk ‘mond’

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Die wèèven, derre meulen stond ginne ôgenblik stil...

 

Meulenènd
toponiem
Het Moleneind - gebied in de Heikant
- Cees Robben; Prent van de week  - ’t Was ieveraans in ’t Meule-end... (1956-06-09)
 

Meuleschòt
toponiem
Molenschot - buurtschap bij Tilburg, tegenwoordig (2020) onderdeel van gemeente Gilze-Rijen.
- Cees Robben; Prent van de week  - Den irste zondag van de maai/ dan trokken wij dur stad en haai/ mee de meziek naor Meuleschot/ naor Lôôn of Beek.... (1954-05-08)
 

meulepèèrd

zelfstandig naamwoord 

struise vrouw; letterlijk: molenpaard

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Dus ik zèg, ‘Tieske, as gij meej dè meulepèrd wilt traawe, zèllef wete.’

- Enquête over ‘Je favoriete Tilburgse woord’ op Facebookpagina ‘Je bent een echte Tilburger als...’, maart 2013

Aanvullende bronnen

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - meulepèèrd - molenpaard; vrouw van lompe, grote gestalte

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - meulepèrd - molenpaard; grof gebouwde vrouw

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 -  molenpaard - 1.paard dat de molen in beweging houdt; 2. zwoeger; 3. grof gebouwde vrouw.

- J. Berns e.a.; Brabantse spot- en schertswoorden, Nijmegen 1975 -meulen(n)pèèrd; struisch, stevig vrouwmensch

- WNT - van toepassing op eene vrouw van lompe, groote gestalte

 

meulestèller

zelfstandig naamwoord 

assortimentsteller

- WBD II:938 - meulestèller – assortimentsteller

- Anoniem; Tilburgs folklore; ‘n Kaoi rikkemedaosie’, NTC 1959-11-19 - De meulesteller was unne neetoor/ die Nillus wel 'n bietje zocht,/ Om dettie bij hum, gin sigaore/ of 'n rulleke pruimtebak kocht.
► voor de volledige tekst zie rikkemendaosie.htm
 

meulevèt

zelfstandig naamwoord 

molenvet

- WBD II:938 - meulevèt - afval uit assortiment

 

mêûrt, meurt

werkwoord, persoonsvorm van meure

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann;  Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - stinkt; 2e + 3e persoon enkelvoud

Aanvullende bron

- WNT – moor, ook nog bekend in den vorm moer; onstaan uit veengrond, moeras. Alleen in Zuid-Nederland

- WNT - moren - door de modder loopen, er in wroeten; vergelijk muieren

 

 

mèùs, möske

zelfstandig naamwoord en het verkleinwoord

muis, muis van de hand, muisje

   

Illustraties: Rolf Janssen

 

- Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000 - de mèùs - frater Euphratius, frater Hungero

- Henriëtte Vunderink; Et möske; uit ‘Tis de moejte wèrd’, 2011 - Der zaat en möske in mene tèùn,/ zon klèèn grèès spitseg ding.

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 98, Nieuwsblad van het Zuiden, 09-03-1970 – "Twee vrouwen in één huis zijn as twee katten mee één muis". Dat "akkedeert" niet. Die maken ruzie. "Akkederen" komt van het Franse "accorder", dat is: overeenstemmen.

Aanvullende bronnen

- Dialectenquête, Willems 1876 - muizen en roate (meestal: muis en roate) (ui = eu van Meuse)

-Miep Mandos-v.d.Pol - Aantekeningen Brabantse spreekwoorden (manuscript, getranscribeerd door Wil Sterenborg) - En mèùs heej meer dan êen hölleke... - Het is altijd gemakkelijk over meer dan één mogelijkheid te kunnen beschikken...

- WBD III.2.1:497 - mèùs of mèùskat - muizenvanger

- WBD III.1.1:151 – muis - muis van de hand

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - muis, kat (die bijzonder goed muist)

 

meut

werkwoord, persoonsvorm

mag, mogen

2e persoon enkelvoud + meervoud van ‘meuge’ met weglaten van de ‘g’

- Voorbeeld Sterenborg - Gij meut nie meej.

- Voorbeeld Sterenborg - Tilbörg, dègge zôo meut blèève!

- Cees Robben; Prent van de week 1975-05-16 - Bruurke, gij meut die krintjes nie uit de mik pölleke...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Ge meut er nie òn dènke... - Je moet er niet aan denken...

 

meute

werkwoord, zwak

kletsen, ouwehoeren

meute – meutte - gemeut

- Informant Piet Mutsaers - aawbètte, aawmeute

Aanvullende bronnen

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - meuten - kletsen; gewoonlijk in verbinding met ‘ouw-‘, vergelijk ‘ouwehoeren’. Wie het doet, is een ‘meut’ of ‘ouwmeut’, waarschijnlijk van ‘moet’ of ‘meuj’; tante (zuster van moeder)

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - meute

zelfstandig naamwoord

gemeut

geklets, geouwehoer

 - Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Agge meej un half oor meej lösterde nao der gemeut waarde subiet hillemaol op de hôogte  meej wetter in de buurt spêûlde.

 

 

Naar het begin van de pagina

Inhoud Woordenboek Tilburgse Taal

CuBra Home

meutel

zelfstandig naamwoord

houtworm

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 – meutel

- Stadsnieuws 2007-06-17 - Dè kasje zok niemir in hèùs zètte, dè lopt wèg op de meutel...

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.2:l98 - meutel – houtworm; ook genoemd houtwormpje, mot

- WBD III.2.1:459 - meutel – houtmeel; ook genoemd mòlm, òlm, vermòlmd hout

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - meujtel 

 

meutele

werkwoord, zwak

wrikken, spartelen

meutele - meutelde – gemeuteld

ötmeutele

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Eigendiglijk staode daor mar ’n bietje te meutele... (1963-02-10)
- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Wè ge doet motte goed doen, spèkers mee koppe slaon, mar gij ligt te meutele! (1966-10-17)

- Cees Robben; Prent van de week  - Hedde wir in de Laai te ligge te meutele, dab-klutje... (1979-05-04)

- Stadsnieuws, 2009-07-15 -  Hij zaat meej zene vinger in en götje van de baank te meutele - te peuteren

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.2:4 - meutelen - in beweging komen, beginnen

- WBD III.4.4:89 - meutelen - geluid van naderend onweer

- A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - meutele, meutere - zeuren, pruttelen, peuteren, bouwvallig worden

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - muitelen, meutelen – 1. door de houtworm aangestoken zijn; 2. pruttelen, mopperen.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meutelen, meuteren – peuteren; Ge zit altijd in oe’ tanden te meutelen; kleine brokjes afpikken, afpeuteren; Ik heb den heelen dag gemeuterd; werken, allerlei werk verrichten

- Hans Heestermans, Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen; 8 dln.; Roosendaal 1988-1994 - IV:46 + VII:78 - meutele

- WNT - meutelen, meuteren – l. pruttelen, zeuren; 2. in Brabant: aan iets peuteren, zeurig werk doen

 

meuw, muwke

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

meeuw, meeuwtje

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann, Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer; Tilburg 1996 - möw – meuw

Aanvullende bron

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - meeuw

 

mèùze

werkwoord, zwak

muizen

- WBD III.2.1:506 - mèùze – muizen; ook jaoge genoemd

 

mèùzekeutel

zelfstandig naamwoord

muizekeutel

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 104, Nieuwsblad van het Zuiden, 02-07-1970 – Zei-gezegde: "Dat is ander koren", zei de mulder en hij beet in een muizekeutel.

meuzelke

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

- WBD III.2.3:127 – meuzeltje - klein stukje vlees of kaas

 

mèùzemeelis

zelfstandig naamwoord, samenstelling van muizen en melis

- Pierre van Beek – Tilburgse Taalplastiek, aflevering 57, Nieuwsblad van het Zuiden, 01-06-1968 – De uitdrukking "'t Is muizen melis", die ons wordt toegezonden, hebben we nooit eerder gehoord. Volgens onze zegsman betekent ze, dat er armoe heerst: "Erremoei is troef". Muizen treden daarbij wel op, want we zeggen in zo'n geval, dat "de muizen dóód vur de kast ligge(n)". Nou dan is het wel erg. Maar we overdrijven nogal graag. In het Bargoens (dieventaal) betekent "melis" zak of buik. Verder werd er vroeger een mindere kwaliteit broodsuiker mee aangeduid.

mèùzetèèrf

zelfstandig naamwoord

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 – muizentarwe; vergif voor muizen

 

meziek

zelfstandig naamwoord

muziek, ook: de harmonie (onzijdig)

- Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, Tilburg 1984 - schôndere meziek

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 – ‘t muziek

- Korvelse Revue ‘Vruuger en naa’; advertentie, 1926 - Toneelspul, zang, meziek en daans

- Cees Robben; Prent van de week  - Den irste zondag van de maai/ dan trokken wij dur stad en haai/ mee de meziek naor Meuleschot/ naor Lôôn of Beek.... (1954-05-08)

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - …in de aoola hier van, van et hèùs, dan was ok zon, zon hèrmenieke van die aaw manne die ok ammel bij de meziek gewist waare vruuger èn naa meej de aaw manne bij mekaare gebleeve zèn. Èn dan geeve ze hier òf daor zon, zon konsèrtje, hè… Et Hèrmenieke noeme ze derèège, hè… Dès leuk! Klik hier om dit bestand te beluisteren

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Mar nèt as vruuger van Orfeejus (Orpheus) ôok, die hadde en schôon, en bèùtegewoon goej harmenie èn die spulden in et Wilhelminapark. Ginge ze sondagsmiddags, spulde ze dan en meziekske, hè. Èn nèt as op den Heuvel op de kiejòsk ok al… Daor heej vruuger ok ene kiejòsk gestaon die muziek gaaf. Körvel presies inder! Klik hier om dit bestand te beluisteren

 

mezuutje

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

madeliefje, meizoetje

► maajbluumke

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mezuutje - dubbelbloemig weibloempje

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 – mèèjzuutje - madeliefje (Bellis perennis)

- H. Heukels, Woordenboek der Nederlandsche volksnamen van planten (1907 & 1987) - mezuutjes (Vlaamsche naam) - Bellis perennis L. - madeliefje

 

middag

zelfstandig naamwoord

middag

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - op de middag, in de middag

 

middageete

zelfstandig naamwoord

middageten

- WBD III.2.3 - warme maaltijd op de middag, meestal bestaande uit vlees of vis, aardappelen en groenten; frequent in Tilburg

 

midde

zelfstandig naamwoord

midden; in het Tilburgs niet onzijdig maar mannelijk

- Voorbeeld Sterenborg - dur de midde - middendoor, in tweeën, doormidden

- Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - As en vrouw, as en vrouw, as en vrouw ene klèène krêeg dan ginge ze em, meej drieje ginge ze em òngeeve! Èn dan môog ik in de midde lôope want et was ene klèène van mèn.KLIK HIER om de audiobestanden van dit interview te beluisteren

Aanvullende bronnen

- Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003 -  midden dur den hèrd gaon: verwaand zijn

 

middehaand

zelfstandig naamwoord  

- WBD - het middendeel van een paard, ook genoemd ‘middelhaand’' of ‘lèèf of ‘midderib’ (Hasselts)

 

middelek

bijwoord

onmiddellijk

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Toen dè febriek afgebraand is, hèbbe zem (Cees van Arendonk) middelek teege de grond òn gespoote… jè… jao… dès afgebraand daor… op de Körvelsewèg. KLIK HIER om dit bestand te beluisteren

 

middeleuws, middeluws

bijvoeglijk naamwoord

middeleeuws

 

middelgang
zelfstandig naamwoord
middengang, middenpad in een kerk
- Cees Robben; Prent van de week 1964-12-31 - ... in de baank vlak bij de middelgang

Aanvullende bron
- WBD III.3.3:23 – middelgang of breeje gang – middengang, middenpad; middelschip - middenschip

 

middelsèèn, middelsèène

Ill.: Tijs Dorenbosch

 

zelfstandig naamwoord

medicijn(en)

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - (Moeder met kinderwagen tegen moeder met kinderwagen...) Dan mok wir naor ’t consolatie bero en za’k wel wir aandere middelezijn krège (1963-10-23)

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun en de dames; NTC 1940-01-20 - Er is mar één middelcijn, zee oome Teun, ge moet ze (de vrouwen) van 't begien aaf onder oewen duim haawen...

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den jongen dokter; feuilleton in 3 afleveringen, NTC 1939-04-22 - 1939-05-08 - ...en hij (de huisarts) hee-t-er m’ne man deurgebraocht zonder appeteker en zonder middelcijne!

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Den Sik van Baozel; feuilleton in 8 afleveringen, NTC 1939-02-25 - 1939-04-18 - ...dè-d-is nog de beste middecijn!

- Cees Robben; Prent van de week 1964-02-28 - ...èn dan krèègt ie wir aandere middelesèèntjes...

- Cees Robben; Prent van de week 1982-07-30 - Vruuger zaag ik blauw van de snevel (...) en naa vort van de middelsèène...

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); Dè hai liever; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Ge klopt mar iedren dag en aai/ Zeejtie toen teege Miete,/ Èn daor motte as middesèin/ ene scheut kejak bij giete...

- Interview Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Daor din ze zogezeej in e… zèg et es gauw… in… ts.. ts.. ts… gòdvernondejuu… die gebrökte ze zogezeej vur e… vur middelsèène… vur têen èn taander gebrèùke...
- Interview Bertens, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Nou weet ik tòch gòdverdomme nie wèlk febriek dè dè was... Was dè bij den Organon?... Bij den Organon, jè!! Presies, daor wasset jè, daor wiere die ammel zogezeej vur middelsèène gebrökt.
 KLIK HIER voor audiofragment

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Èn dan… had ze zon blaos bezije op dieje mond zitte, dan was die... die middelsèène òn et wèrreke gewist òf zôo… KLIK HIER om dit bestand te beluisteren

- Stadsnieuws, 2010-04-07 - Vruuger zaag ik blauw van de sneevel, èn na vort van de middelesèène.

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.2:406 - medicijn - medicijn

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - medicijnen (in het bijzonder drankjes)

 

Cees Robben - Prent van de week 30-05-1986

middelstand - middelstaand

zelfstandig naamwoord 

middenstand

- Leo Goemans; Leuvens taaleigen; Brussel 1936- middenstand - midelstand

 

middelstander - middelstaander

zelfstandig naamwoord

middenstander

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Bij ons Taantida zaag et er ôk veul deftiger èùt dan bij ons, gin matten maar vaaste vloerbedekking. Ons Taantida waar dan ôk enne ‘middelstander’ volgens ons moeder.

 

midvêûr

zelfstandig naamwoord

middenvoor; in het voetbalelftal

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven; Tilburg heeget nôodeg; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - ...of midveur van Velocitas...

mie, Mie

zelfstandig naamwoord, eigennaam 

vrouw in het kaartspel; geit

- Voorbeeld Sterenborg - schuppemie - schoppenvrouw

- Voorbeeld Sterenborg - schuppemieje – bepaald kaartspel dat ermee eindigt dat een der spelers met schoppenvrouw blijft zitten

Aanvullende bronnen

- Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - ...et eróp hèbben as den bók op mieje (Kn'50.) - ...er zo belust op zijn als de bok op geiten

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - Mie (mi.i), Marie; verkleinde vorm Mieke; bij het kaartspel is de miej een benaming voor de vrouw

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mie - sullige vrouw

- WNT - mie - gemeenzame vorm voor Maria, Marie

 

mie-karèèm

zelfstandig naamwoord

halfvasten

- Frans Verbunt – halfvasten

Aanvullende bron

- WBD III.3.3:228 - mi-carême – halfvastenzondag;- van Frans ‘mi-carême’

 

mieke, Mieke

zelfstandig naamwoord, eigennaam

verkleinwoord van de naam ‘Mie’, geitje

- WBD - mieke, mieke mieke, gijt, gèt - roepwoorden voor de geit; mieke, mieneke mieneke - vleiwoorden voor de geit

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mieken; miekegeit - geit in de kindertaal

 

miekemèùk

treuzeltrien, droomster

zelfstandig naamwoord; de etymologie is niet vastgesteld

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Wè zèè de tòch un miekemöök! - Wat ben je toch een droomster! 

 

miekemèùkwèèrek
zelfstandig naamwoord      regelafstand
prutswerk
- Theo de Wijs; in een brief aan Cees Robben, 1970-01-10 – Dès mieke-muîk – werk (knoeiwerk). Ge gooit ut veur z’n kont.

- Cees Robben; Prent van de week 1977-09-09 - ’t Is wir mieke-muik-wèèrik, Wimke... Ge hetter wir meej oew pet naor gegooid...

- Cees Robben; Prent van de week 1986-07-25 – Nog aaltij mieke-muik-wèèrik, Wout... (...) en vuls te vlug vur z’n kont gegooid

 

mie ketoen, mieketoen

zelfstandig naamwoord

traditionele Tilburgse dans

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - boerendans

 

Muziek van de Mie Ketoen, zoals gespeeld door het Tilburgse duo straatmuzikanten Mie Fiedel en dere meens. Uit: Rolf Janssen, 'We hebben gezongen en niks gehad'; 1984

 

mielietèèr

zelfstandig naamwoord

zware geweven stof om uniformen van te vervaardigen

- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - ...mar as ge dan die goedere hòd, ik zal zègge mielietèèr, duffel, hil dè zwaore goed... Toen ginge ze vort de uuriene van de mènse, ginge ze ooveral ophaole die vroeger toen…zèèk noeme ze et, war. Dè ginge ze toen daor bij verplaatse om et boeltje nòg dicht te krijge.

 

mieljeu(w)

zelfstandig naamwoord

milieu

- Interview echtpaar Staps, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Mar naa zègge ze van mieljeuw èn hiegiejeene...

 

miemaaw

zelfstandig naamwoord

zeur

- Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, Tilburg 2004 - Nòr die miemaawe moete niemir löstere...

 

miemaawe

werkwoord, zwak

- Toine Raaijmakers - leuteren

 

miemèùkel

zelfstandig naamwoord

onhandig iemand, stoethaspel

 

mienejoo

naam van een schapenras

mogelijk bedoelt de spreker in het volgende audiofragment het schapenras merino

- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - De fijnste wolle die koome öt de Mienejoo schaap, öt Frankrijk èn Itaalieje… KLIK HIER om het interview te beluisteren

 

mieneke

zelfstandig naamwoord

troetelnaam voor een geitje  

letterlijk ‘mientje’   

- Cees Robben; Prent van de week 1961-09-29 - ’t mieneke van Jantje Ram/ Moes op gezette tijje/ Vur de vuruitgang naor ’t Laor.../ Want daor stond vruuger kaant en klaor/ Den bok... der kontereije...

 

mienoorès mieniem
eigennaam

Verwijzing naar de kloosterorde Ordo Fratrum Minorum Capucinorum, ofwel de in Tilburg zeer bekende kapucijnen, de minderbroeders capucijnen.
- Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - ...paoter Bernardus / minores miniem...

► kappesien

 

mientje

zelfstandig naamwoord, eigennaam, verkleinde vorm

meisje, rokje

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - ...’t is zoo’n mientje - onnoozel meisje; ...’t is mar 'n mientje - kleedje of mogelijk rokje

 

mier hèbbe

werkwoordelijke uitdrukking

ergens een hekel aan hebben

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Aan glad gebuunde zeil of perketvloeren hèk innen mier, as innen Israëlliet aon spek.

 

Mierd

zelfstandig naamwoord, eigennaam

Hooge of Lage Mierde

ook: de Mierde, Hôoge èn Lêege Mierd

 

miere

werkwoord, zwak

vervelend doen, klieren

miere - mierde – gemierd; lange ie handhaaft zich

- Voorbeeld Sterenborg - Lig nie te miere! - Verveel niet zo!

- A.J.A.C. van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 118; ‘Naar beschaafder spraak’; NTC 1929-06-08 - Iemand, die allerhande karweitjes uitvoert zonder dat men weet, wat het allemaal is, wordt toegevoegd: - Wè zèdde toch aon 't mieren?; De zieke stumper lag te mieren in z'n bed.    

- Cees Robben; Prent van de week 1986-05-23 - Gullie miert, maauwt en moppert

- Stadsnieuws, 2007-02-11 - Lig nie zo te miere, man, soodemieter aanders mar op!

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.4:271 – mieren - aanhoudend klagen

- WNT – jeuken, aan iets peuteren, peuterwerk doen; in Zuid-Nederland.: mikken, op iets turen, loeren.

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - miere - zeuren

 

miereaajkes
zelfstandig naamwoord, meervoud, verkleinwoord’
miereneitjes; vaak gebruikt als onderdeel van het voedsel voor zangvogels; in feite geen eitjes maar de reeds verpopte larve van de bosmier, het verzamelen ervan is tegenwoordig verboden.
- Cees Robben; Prent van de week 1986-01-17 - ’n half ons miereaaikes vur m’n veugeltjes...

 

miert

zelfstandig naamwoord

1. vogelmuur (Stellaria media)

vaak gebruikt als vogeltjesvoer in volière

 

 

- Daamen; Handschrift, 1916 - miert - plantje dat hier menigvuldig voorkomt

Aanvullende bron

- WBD III.4.3: 276 - De vogelmuur (Stellaria media) is een klein onkruidje, dat bijna het gehele jaar bloeit, op alle mogelijke plaatsen voorkomt en zeer algemeen is.

- WBD III.4.3:277 - miert (frequent in Kempen en in het midden van Tilburg)

2. watermuur (Myosoton aquaticum, ook Malachium aquaticum)

 

 

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - watermuur (Malachium aquaticum)

Aanvullende bron

- WBD III.4.3:277 - De watermuur (Myosoton aquaticum of Malachium aquaticum) heet in Tilburg miert. Het is verwant aan vogelmuur, maar groeit alleen op vochtige plaatsen.

3. gewone guichelheil (Anagallis arvensis)

 

 

- WBD III.4.3:315 - rôoje miert - guichelheil (Anagallis arvensis)

Het guichelheil (Anagallis arvensis) is een 5 tot 40 cm lage plant met liggende stengels dat tapijten vormt. De bladeren zijn eivormig en ongesteeld en groeien tegenoverstaand. De rode of vleeskleurige bloemen groeien in de bladoksels en hebben vijf kroonblaadjes. De bloemen zijn alleen bij zonnig weer in de voormiddag geopend. De bloeitijd duurt van mei tot september. Guichelheil groeit op bouwland, in moestuinen en grazige duinterreinen.
4. muurpeper (Sedum acre)

 


- WBD III.4.3:365 – mier; ook genoemd: vètkrèùd of peeperplantje

De muurpeper (Sedum acre) is een klein zodevormend vetplantje van 5 tot 15 cm groot. De stengels zijn kruipend en kort. De lichtgroene bladeren zijn kort en bolrond, staan dicht opeen en bedekken elkaar dakpansgewijs. De bloeiende stengels verschijnen in juni en juli en groeien rechtop; de stervormige bloemen zijn geel en hebben vijf kroonblaadjes.

5. sterremuur (Stellaria media cyrillo)

Zie 1

- H. Heukels, Woordenboek der Nederlandsche volksnamen van planten (1907 & 1987) - mier (Stellaria media cyrillo); muur, ten oosten van Tilburg

 

Mies Blaons, Mis Blansj
eigennaam, merknaam
Miss Blanche; merk van virginia sigaretten dat zeer populair was in de jaren vijftig en zestig
- Cees Robben; Prent van de week 1956-06-09 - Mies Blaons van ’t Meule-end... De prent gaat over een witte mol die door een kat werd gevangen. De witte mol werd opgezet en - volgens Robben - in een museum getoond.

 

mieter
verkorting van ‘soodemieter’; bastaardvloek
- Cees Robben; Prent van de week 1964-06-19 - As de mieter naor boven... want gij brengt er het brekspul in...

 

miezèère

1. zelfstandig naamwoord

ellende, droefenis, treurnis; uit Frans ‘misère’

- Piet Heerkens; De Mus; Kenderpraot, 1939 - Kenderpraot,/ ik heur 't zo geere!/ Babbelen uit 'ne kendermond/ maokt me los van veul mizeere... 

- Piet Heerkens; De Kinkenduut; Mijn irste broek, 1941 - ochheere, wè’n misère...

- Henriëtte Vunderink; k Zal van oe blèève haawe; Vruuger, 2007 - Mar wij as kènder wiese van/ gin zörregen èn miezèère...

- Henriëtte Vunderink; Tis de moejte wèrd; Jong zèèn, 2011 - Zij kènne nòg gin zörrege, gin miezèère.

2. werkwoord, zwak

term in het kaartspel rikken

- Tilburgse scheurkalender, 2007-08-28 - miezjèèr - Speelwijze waarbij de speler meent te kunnen voorkomen dat hij een slag haalt.

oope miezjèèr - idem, met de kaarten open op tafel

oope miezjèèr meej en pròtje - de tegenspelers mogen overleggen, dit laatste noemen natnekken ook wel ‘misère ouvert consultative’

- Voorbeeld Sterenborg - (ik) miezèèr;  ik speel en ga geen enkele slag halen; de speler heeft zeer lage kaarten. Als hij zelfverzekerd is, biedt de speler ‘oope miezèèr’, waarbij hij zijn kaarten op tafel legt; de drie tegenspelers mogen echter niet overleggen hoe zij hun kaarten gaan uitspelen om de bieder er alsnog ‘in te spelen’. De hoogste vorm van lage kaarten hebben, is het bod ‘oope miezèèr meej en pròtje’: de tegenspelers mogen overleggen.

- Cees Robben; Prent van de week 1971-01-02 - En opa riep/ Dan naa of nôôt... miesèère!!/ Heel hendig wier ’t spel gespuld,/ Hij zôtter eene haole...!!!  (De laatste regel uiteraard gezien vanuit opa’s tegenstanders)

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Meej aoze kunde nie maoze... - Met azen kun je geen ‘misere’ spelen...

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Af en toe wiert er éne kaod, omdè zenne maot der neffen braoide of omdettie meej de liste slag der nog in misèèrde


Cees Robben - Prent van de week - 2 januari 1971

 

Vrouke miezèère

Hoofdfiguur in een populair volksgedicht van Guido Gezelle. Vooral als voordracht bij feesten en partijen geliefd.

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Ik kos reedelek vurdraogen al zeg ik etzelf dus vroeg ik et woord vur ‘Vrouwke Misère’. Ik heb der sukses meej gehad, elke verjaordag as hullie taante Toos kwaam, waar et: ‘Lodewijk draogde gij Vrouwke Misère nog ens veur, dè vèèn ik zôo schôon. KLIK HIER voor de versie van Pater Piet Heerkens op CuBra

 

miezere

werkwoord, zwak

motregenen, miezelen

miezere - miezerde – gemiezerd (korte ie)

- Voorbeeld Sterenborg - Zót naa hil den dag blèève miezere! - Zou het nou de hele dag blijven motregenen!

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.4:65 – miezeren - lichtjes regenen

- WNT - miezelen - zacht, dun regenen; verwant met ‘mist’

 

miezereg

bijvoeglijk naamwoord

druilerig (van het weer)

- WBD III.4.4:39 - miezerig weer - wisselvallig weer

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - miezerig – 1. regenachtig, druilerig; 2. iezegrimmig - ...wa heesse toch e miezerig gezicht!

- WNT - miezerig - druilerig of ook slechtgehumeurd; stuursch. Het woord beteekent ook: onwelvarend, ziekelijk.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - miezer; miezerig - bedrukt, treurig, ziekelijk; hij zag er zoo miezer uit; ze kan zoo miezerig zien

 

miezezon

zelfstandig naamwoord

lichte jas; zowel in voorjaar als najaar draagbaar, echter ook voor dameskleding in gebruik

- WTT - Ed Schilders  2013 - Uit het Frans ‘demi-saison’ met weglating van de als lidwoord opgevatte eerste lettergreep; dat wil zeggen: bij ‘demi’ is het deel ‘de’' opgevat als het Nederlandse lidwoord ‘de’, alsof er stond: de ‘misaison’, uitgesproken ‘miesezon’ of ‘miezezon’

- Cees Robben; Prent van de week 1974-03-22 - Ik docht ik laot m’n koo-ver-kooke mar is uit en ik trek mee dees weer m’n miezezonneke mar is aon...

- Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 - Den pronten staand van geenekaant/ Die haauwe vaast mee haand en taand../ en draogen nog meej eere.../ d’n missieson.. d’n sjetten sok/ ‘t flenelleke.. d’n baaijen rok/ al is ‘t ôok nie te keere....

 

Cees Robben - Prent van de week 22-3-1974

 

- Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad; Tilburg Plus, 2009 - We droege gin boezeroen mir, mar missiezonnekes. Èn palletoo èn kooverkookes. Dè waar ammòl vur ooverdaags.

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.3:33 - demi-saison - lichte herenoverjas; ook: demi

 

Tilburgsche Courant - 26-10-1879

 

Demi-saison - advertentie uit Nieuwe Tilburgsche Courant 1895

► Dossier Miezezon / demi-saison

 

Het einde van de miezezon

Uit een artikel in de Nieuwe Tilburgsche Courant van 25-3-1936

 

mik

zelfstandig naamwoord

verkleinwoord: mikske

- WNT - Etymologisch zal ‘mik’ wel verwant zijn met het Franse miche’, doch men kent dit verband niet;

- WTT - Ed Schilders , 2012 - De etymologie is sindsdien duidelijker geworden. ‘Rey - Dictionnaire historique de la langue française’ geeft onder lemma ‘miche’: est issu (1172-1190) du latin populaire ‘micca’, forme renforcée de ‘mica’ “parcelle, miette”

1. witbrood

brood, tarwebrood, melkbrood, waterbrood - brood waarvan tarwebloem het voornaamste meelbestanddeel is en waarin zemelen met het blote oog niet waarneembaar zijn. (Koninklijk besluit 4 juni 1998)

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 108 , NvhZ, 13-08-1970 - Is een zaak of situatie zoals zij behoort te zijn, valt er geen omissie, gebrek of tegenspraak te ontdekken, dan kan de Tilburger voldaan constateren: "Het klopt als twaalf aaieren (eieren) mee 'nen mikken boterham". (Mik is wittebrood). Wij voor ons zijn op het eerste gezicht geneigd te denken, dat dit een nogal ongewone maaltijd betekent en dat het derhalve helemaal niet klopt. De gedachte zal hier derhalve wel uitgaan naar een stevige maaltijd. Als zodanig is het dan wel wéér in orde. Het is: "dikke mik!"

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - ...òch èèrm stèùversmikske, wè hèdde tóch wèèneg krèùm [...wat stel je toch weinig voor].

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - ...meej de Paose krèège me mik óp mik èn kèès dertusse

- A. Wibbelt; uit het feuilleton Ome Teun en de iemkers (NTC vanaf 07-09-1940, vertaald en naverteld door Piet Heerkens -  Den aawe Teurlings wiste de taoffel aaf mee 'nen slip van z'ne kiel, sloeg de kat naor den aanderen hoek van de kaomer en smeet et brood en de mik in de kaast.
- Voorbeeld Sterenborg - Hier zèn twee mikke; mar ik lus gin mik. - Hier zijn twee wittebroden; maar wittebrood lust ik niet.

- Voorbeeld Sterenborg - ene mikken botteram - een boterham van wittebrood

- Voorbeeld Sterenborg - dikke mik - dik in orde; dikke mik meej zuure zult - heel dik in orde

- Informant Toine Raaijmakers - Van brôod wòrde grôot, van mik wòrde dik

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); NTC, column 1930 - 1930 - Swels Toontje, na een pruim tabak uit Tiesten tabaksbuil achter zijn kaken te hebben gewerkt, de voornaamste gebeurtenissen uit zijn zwerversleven zat te vertellen, zorgde Kee voor de boterhams. Er verscheen op de tafel een halve boerenmik en ‘n stuk gekookte kinnebaksham, waar iemand ‘ne moord voor doen zou. Toontje genoot al zichtbaar van deze voorbereidselen alleen. Toen de goeie boerin nog een tas dampende koffie ingeschonken en mee ‘ne punt van d’ren blauwen schort ‘ne tip van de tafel schoongeveegd had, zei ze voldaan: “Ziezoo Toontje, ge kunt aan den slag,” en ze voegde er lachend bij: “as ge nie genog hed wittet mar te zeggen!”... Toontje was niet te lui om aan te vatten en ie begos z’n eigen goed te doen. Breeë sneeën as schoenzolen van maat achtenveertig rispte-n-ie van den mik.

- Piet Heerkens; D’n örgel; Van de luien bekker, 1938 - Daor was er eens 'nen boeremik,/ ‘nen boeremik mee krente/ van drie en dartig cente,/ en de mik waar lang en dik./ En de boeremik laag dik en lang,/ al donkerbruin van bove,/ te bakken in den ove,/ mee 'n kleurken op z'n wang.     

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960 - 1980 - ..zis man moes worre ötgezakt/ drie sneekes mik, vier dikke rogge/ meej en flitterke gehakt

- Lechim (pseudoniem v. Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960 - 1980 - Dan snee ze (moeder) irst de witte mik/ En ‘t kuntje daorvan dè krèèg ik / De smaok daorvan vergeet ik nôôt/ Nao alle daoge roggebrood.

- Lechim (pseudoniem v. Michel van de Ven); uit Moederdag, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960 - 1980 - Ik haol wir vorsgebakke mik/ Bij onzen ègen bekker/ Want toen die mee vekaansie/ Was ‘t nergeraans zó lekker.

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ik zô’t gaon missen, et eten van die grôte sneeje mik meej reuzel.

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ze lieten twee blikskes corned bief aachter en zonne vierkaante witte mik, bij ons waar et brôod aaltij langwerpig.

- Piet van Beers; CuBra, 2008 - Ik haaw nie zôo van mik./ Ge kunt er slèècht van poepe./ Mar….”wit” meej vèrse aardbeie/ daor kunde me vur roepe.

 

Schilderij van Gerrit Heda (detail) - Stilleven met witbrood - 17e eeuw

 

NTC - 11-2-1921

 

Aanvullende bronnen

- WBD III.2.3:186 – mik - wittebrood; ook ‘witte mik’ of ‘wit mikje’; brood van fijn gebuild tarwemeel waar alle zemelen uit verwijderd zijn

- WBD III.2.3:192 - ronde mik - rond wittebrood

- WBD III.2.3:188 - mik – tarwebrood                

- WBD III.2.3:193 - mik - langwerpig wittebrood

- J.H. Hoeufft; Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – mik - Deze soort van brood wordt hier veel gebakken, zoowel van tarwe als van rogge.

- K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw (woordenlijsten Verster, 1968) – mik - Een soort van brood uit bloem van roggemeel en zomtijds uit tarwemeel gebakken.

- WNT - mik - Thans in allerlei streken de naam voor brood van tarwe of van roggebloem (soms ook van grof meel)

►mikke vink

2. putgalg, vorkvormige vertakking

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 1; NTC, 1950-02-04 - Dat komt uit als spurrie met ’n mikske (…) Voor een niet-Tilburger is deze uitdrukking ongetwijfeld met duisternis omhangen. “Spurrie”, dat als voeder voor het vee door de boeren op de akker verbouwd wordt, kent men nog wel, maar met dat “mikske” wordt het al wat moeilijker. Dit is het verkleinwoord van “mik”. En hieronder verstaan wij in onze streken (behalve een wittebrood) ook een “gaffel”. “Gaffel” heeft ook de betekenis van hooivork maar die wordt hier niet bedoeld, al houdt ook deze benaming toch wel verband met onze “mik”. Een “mik” dan duidt een vorm aan van een Griekse ie, dus Y. Men treft deze o.a. veel aan in houtgewassen, daar waar takken of stammen zich in V-vorm splitsen. Nu schijnt het een eigenschap van spurrie te zijn, dat deze zich ook V-vormig vertakt. Als dit gebeurt, wordt voldaan aan een voorwaarde, waaraan spurrie behoort te voldoen. Dan is de zaak in orde. Dan “klopt” ze dus.

Aanvullende bronnen

- WBD – 1. putgalg; naast de put staande gaffelvormige paal met putzwengel; 2. deel van een boom waar de stam zich in tweeën splitst

- WBD III.4.3:53 - mik - splitsing van een stam; ook vork of gaffel genoemd

- WBD III.3.2:130 - mikske - stokje dat aan één kant in twee uiteinden uitloopt, waarmee kinderen vogelnestjes uithalen

►putmik

3. stuit, achterwerk, kont, kruis van het menselijk lichaam

- WBD III.1.1:135 - mik - kruis

- Stadsnieuws, 2007-03-04 -  Bij et voetballe wier ie ontiegelek teege zene mik geschupt.

4. voorgaande betekenissen samen

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - mik - 1. wittebrood; 2. plaats waar aan een boom een zijtak groeit; 3. kruis, plaats waar de benen beginnen: toe z’ne mik toe.

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - ene mik – 1. weg; 2. wittebrood

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - mik – 1. gaffelvormig hout (nen boom mè 'ne mik); 2. brood van tarwebloem, wit brood; 3. kruis der broek

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mik – 1. witbrood; 2. gaffelvormige boomtak; 3. plaats waar de dijen bij elkaar komen

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mik – 1. wittebrood; 2. gevorkte tak; 3. kruis

 

mikke vink

zelfstandig naamwoord

bepaald soort feestelijk brood

- A.J.A.C. van Delft; NTC, 1929-12-05 - Zoo hadde bevoorbild mikke vinken. Nou ziede die niemeer, net zo min as unne mik mee vinken. (…) Mikke vinken waren kleine broodjes op een stokje van brooddeeg gebakken met soms een paar oogjes van krenten er in en een kippeveertje als staartje. Die werden gestoken in een, liefst ronde, roggemik, die met Sinterklaas op tafel prijkte: dat was de mik mee vinken

 

milledie, milledieke

zelfstandig naamwoord

melodie

- Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, Tilburg 1984 - ...ik ken 'n milledieke

 

Milstraot

toponiem

Meelstraat

- Interview Van den Aker. 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Toen wonde wij nòg in de Milstraot (Meelstraat), zo lang is dè geleeje... Jè, ik hèb driejenvirteg jaor in etzèllefde hèùs gewond in de Ballingstraot… KLIK om dit bestand te beluisteren

 

min

bijvoeglijk naamwoord

klein, jong

- Interview Jolen, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Hil men lèève gerokt…siegaare… Jao, mar toenk nòg zo min was rokte ik nie veul siegaare... Het gebeurde òf zôo, mar siegrètte nie, die hèk nôot gerokt! KLIK HIER om naar de pagina met de audiobestanden van dit interview te gaan

 

minneke

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm

vrouwelijk jong van een geit; variant op ►mieneke

- WBD - minneke - vrouwelijk jong van een geit

- WBD - mieneke mieneke - vleiwoorden voor een geit

- WBD III.2.1:492 - minneke, minneke poes - benaming voor een kat, roepnaam van de kat

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - minneke, minnekepoes - naam dien men aan eene kat geeft

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - minneke - de min, de baker       

 

minnekes

bijvoeglijk naamwoord

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); 't Klokhuis van Brabant, aflevering 3; NTC, 1929-10-23 - ...'t stond er zoo minnekes bij

Aanvullende bron

- WBD III.1.1:25 - minnekes - zwak; ook ’min’

 

minnebroeder

zelfstandig naamwoord

minderbroeder (kloosterorde)

- Cees Robben; Prent van de week 1964-12-31 - Toen we nog vreeje waarde unne echte “minnebroeder”... Naa zèède vort unne kruisheer...

 

 

WTT - Ed Schilders  2012 - De uitdrukking (bij Robben) is een woordspel met de twee kloosterorden minderbroeders en kruisheren. Minderbroeders zijn franciscanen (Ordo Fratrum Minorum, O.F.M.), volgelingen van Franciscus van Assisi; naastenliefde kenmerkt hun streven. Kruisheren behoren tot de Orde van het Heilig Kruis (Latijn: Ordo Sanctae Crucis, OSC); de uitdrukking is uiteraard ook gebaseerd op de uitdrukking dat iets of iemand ‘een kruis’', een last, is; vergelijk ‘ieder huisje heeft zijn kruisje’.

- Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 111; NTC, 1929-04-27 - Zoolang ze vrijen, zijn het minnebroeders, doch getrouwd worden het kruisheeren.

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 15; Nieuwsblad van het Zuiden, 1964-10-21 - Ja, hoe gaat het eigenlijk met die mannen: “Zolang ze vrijen zijn het minnebroeders, getrouwd worden het kruisheren”.

aanvullende bronnen

- Noord en Zuid, jaargang 7, 1884,  pagina 148 - Zoo heet ook de minderbroeder (minoriet of Franciscaner monnik) in het Middenederlands nog minrebroeder, en zelfs nog bij Hooft, Henrik de Grote (uitgave 1626, bladzijde 146). Verkeerde opvatting van hett woord heeft de assimilatie van ‘nr’ tot ‘nn’ in de hand gewerkt en den vorm minnebroeder doen ontstaan.

Zie voogel voor een vergelijkbare uitdrukking

 

mir

bijwoord, telwoord

meer

ik krèèg niks mir

nieveraans mir te vèène

 

mis

zelfstandig naamwoord

1. mest

- Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110; NTC, 1929-04-20 - We hebben dan tegelijk veul mis voor ons eirepullaand, want huskemis deugt nie daorveur. Dè witte, war

- Weekblad van Tilburg; Een roestpraatje, 1867-10-05 - Veur 't mis.

Aanvullende bronnen

- WBD - mis, mist - mest, stalmest (in Hasselt)

- WBD - miskèùl - mestkuil, mestvaalt

- WBD - mis rije - mest naar de akker brengen (op Korvel)

- WBD - mis aftrèkke - mest van de kar trekken (in Hasselt)

- WBD - mishupke – mesthoopje; op de akker liggend hoopje mest (in Hasselt)

- WBD - mis brèèjke - mest verspreiden (in Hasselt)

- WBD III.4.1:54 - mis - vogelmest, ook ‘vogeltjespoep’ genoemd

- A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - mis, mes - mest

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - mis – mest; z’n mis hoo:g draoge - lange benen hebben.

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant. 1937 - mis (kaart 56); mis, mist (bladzijde 143)

 

Mesthaak, ca. 1870 - uit: Rijke oogst van schrale grond, tentoonstellingscatalogus Noordbrabants Museum, 1991

 

- WBD misstik - meststik

- WBD (Korvel:) mis rije - mest naar de akker brengen

- WBD (Hasselt:) mis aftrèkke - mest van de kar trekken

- WBD (Hasselt:) mishupke - mesthoopje (op de akker liggend hoopje mest)

- WBD (Hasselt:) mis brèèjke - mest verspreiden

- WBD III.4.1:54 mis - vogelmest, ook 'vogeltjespoep' genoemd

- A. Weijnen, Etymologisch dialectwoordenboek (1995) - mis, mes - mest (holl., utr., brab., oosten)

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - MIS v. - mest: z'n mis hoo:g draoge - lange benen hebben.

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant (1937) - mis (krt.56); mis + mist (blz.143)

Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

 

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mis, mes - mest

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mis - mest

2. mis (r.k. kerkdienst)

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek aflevering 104 , NvhZ, 02-07-1970 - Droeg iemand een broek, die in de ogen van de spraakmakende gemeente aan de te lange kant bevonden werd, dan dreef men daarmee een milde spot met de opmerking: "Hij gaat de liste (laatste) mis afzeggen". Die "laatste mis" gold de hoogmis, welke het langst placht te duren.

- Cees Robben; Prent van de week 1981-06-19 – (Priester...) Moet ik de Prefatie zingen, köster..? (Koster...) Nèè, paoter, ’t is vandaog ’n stille mis... We zingen aleen mar wè möpkes...

- Cees Robben; Prent van de week 1979-11-30 - Mee ’n miske beklonken.

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Et schiet nie op, et lèèkent wèl en mis meej drie heere...

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - De pestoor doe ok gin twee misse vur êen gèld!

- Grôot diktee van de Tilburgse taol 2006; èn dan nò de liste mis nòrt kefeej 

Aanvullende bron

- WBD III.3.3:117 - vruugmis, vissersmiske, liste mis, geleeze mis, stil miske, hôogmis, gezonge mis, zingende mis, Latijnse mis, sweekse mis, kèndermis, schoolmis, rouwmis, dôojemis  

3. mis, miske

zelfstandig naamwoord

mes, mesje

- Piet Heerkens; De Kinkenduut; Laaster, 1941 - vlijmend scherpe missen...

- Piet Heerkens; D’n örgel; Scheeresliep, 1938 - Missen en scheeresliep!/ Was er daor iemand die-t-er mijn riep?

- Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, Tilburg, 1984 - ...en ik wet m'n meske al op m’ne schoen’

- Cees Robben; Prent van de week 1960-06-24- En ’t mis gevat...

- Cees Robben; Prent van de week 1961-12-21- Legt oew mis en oew verket/ op oew bordje...
- Cees Robben; Prent van de week 1966-04-29 - Rits-rats.. dittie meej z’n mis...
- Cees Robben; Prent van de week 1967-03-17 - Den dokter (chirurg) moes twee keer z’n mis aonwitte...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - miske steeke (spel); een mes vanaf diverse lichaamsdelen in de grond werpen

- Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - Ge krêêgt men mis vur zeuve knikkers en êêne proem!

- Elie van Schilt; As ge katteliek geboren wierd; CuBra, circa 2000 - ...want vur det bróód gesneëien wier, mokte de moeder mee ut mis drie kruyskus op ut bróód.

- Piet van Beers; Het zeventiende boekje; Wèèkkraantfist, 2010 - Mar.... alles wè ik kreeg vurgezet, aat ik meej ene leepel, en mis, of ene verkèt.

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Ik weet nóg goed dèsse öp ‘n gegeeve moment mene maot Grötje van Èèrp öpgelaoie han. Hij waar òngehauwe vur verbôje waopenbezit, want hij ha ‘n mis in zene rug

Aanvullende bronnen

- WBD II:1015 – rietmes; plat metalen voorwerp voor het inrijgen van de rietkam

- WBD II:1061 – mis, més - mes

- WBD II:2922 – paolmes - paalmes (in de klompenmakerij)

- WBD II:2922 – krammes - krammes (in de klompenmakerij)- WBD - ploegmis – ploegmes, ploegschaar (in Hasselt)

- WBD - rösmis – kouter, lang smal mes

- WBD - spits mèske - bepaald slachtersmes om de runderhuid door te snijden

- WBD - splitmès - slachtersmes waarmee men de huid losmaakt van het runderlijf

- WBD - splitsmès - slachtersmes, aan beide zijden scherp, om slachtvee te doden

- WBD - vèldermès - slachtersmes met spitse punt om de runderhuis door te snijden:

- WBD - vilmis - bepaald slachtersmes

- Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - ...in Tilburg steeke de misse boove de daksparren èùt (Sn'34) - vroeger werd er in Tilburg veel gevochten

 

Broodmessen met handgreep en armsteun - uit: Rijke oogst van schrale grond, tentoonstellingscatalogus Noordbrabants Museum, 1991

 

misdiender - misdienèèr

Schilderij: Gino Severini - 'Betrapt' (1904)

 

zelfstandig naamwoord

misdienaar

- Theo de Wijs, schriftelijke mededeling aan Cees Robben - Stao ik in de weg? Nè, waant ik zèè misdienèèr gewist (17-10-1972); Ik kan goed uit de voeten in een kleine ruimte...

- Elie van Schilt; As ge katteliek geboren wierd; CuBra, circa 2000 - kender van unne metseléér, draoimaoker of duveléér, die wieren gin misdienéér.

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007-  Op et altaar stao de priester meej un paor misdienèèrs…

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - De misdienèèrs, ochèèrm de mennekes, ze moese meej blôote haande die misbelle laote rinkele. De pestoor ha handschoenen aon, die jungskes nie. Ze stonden der bij te janken.

Aanvullende bron

- WBD III.3.3:158 - misdiender - misdienaar

 

Gedrukt bij Bergmans, Tilburg

 

misfòlt   

zelfstandig naamwoord

mestvaalt

- WBD - mesthoop op het erf, ook ‘misthôop’ genoemd

- WBD – mestkuil; vaak omlijst door een laag stenen muurtj; ook ‘misfölt’ of ‘miskèùl’ genoemd

- WBD - misfölt - mestkuil, ook ‘misfòlt’ genoemd

- WBD - miskèùl – mestkuil

 

mishaok  

zelfstandig naamwoord

- WBD – mesthaak; gereedschap om de mest uit de stal of van de kar te trekken

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mishaak, meshaak, mesthaak - drietandige omgebogen haak om het mest uit den stal of van de kar te trekken

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mishaok - tweetandige vork

 

mishôop, mishupke   

zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

mesthoop

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998– mishoop - mesthoop, rommeltje, troep

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - mishoop – vuilnisbelt

Aanvullende bronnen

- WBD - mesthoopje op het land (in Hasselt)

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - mishoop, meshoop - mesthoop

 

Misjenaaresstraot

toponiem

Missionarisstraat

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Koske van de Wouw wonde op de hoek van de Misjenaaresstraot in dè kefeejke daor! KLIK hier om dit bestand te beluisteren

 

misse

werkwoord, zwak

mesten

misse - miste – gemist

- Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 110, NTC 1929-04-20 – “As we dan goed misten, dan haolen we een vat van de roei, de zetters en verrekeseirepul nie meegerekend, nee alleen een vat eeters”, zoo keuvelde een Hasseltsche huiswever

- Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - Goed dek giestere gemist heb.T'is vandaog zo mistig! 

Aanvullende bron

- WBD – misse - mesten (op Korvel)

 

misselek

bijvoeglijk naamwoord

misselijk 

- Voorbeeld Sterenborg - Hoe laot ie töskómt, dès misselek!

- Voorbeeld Sterenborg - Hoeveul er in de pòt zit, dès misselek!

Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - misselek – misselijk

- WNT - misselijk - onzeker, hachelijk; thans verouderd. Bij deze betekenis denkt men onwillekeurig aan het wwerkwoord ‘missen’; een woordje ‘misselijk’', daarvan inderdaad afgeleid, bestaat in West-Vlaanderen in de zin van: kunnende gemist worden, ontbeerlijk

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - misselijk - moeilijk te raden. Als bijvoorbeeld gevraagd werd wat iemand wel aan bezit of inkomen had en het antwoord luidde ‘dès misselijk’, betekende dit dat het bedrag zeker niet laag zou zijn.

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - misselijk - met ‘n persoon als onderwerp - moeilijk, lastig van karakter, knorrig, gemelijk: 'ne misselijke meens'; ook: woest, baldadig; driftig, oploopend; onpasselijk; met zaak als onderw.: onaangenaam, allendig

- Hft. - misselijk - voor misnoegd, te onvrede; bijvoorbeeld ‘misselijk over iets zijn’.

- Kil - morosus, difficilis

 

missiekiendje

zelfstandig naamwoord

- Elie van Schilt; As ge katteliek geboren wierd; CuBra, circa 2000 - Dun pastoor en ok dun fabrikaant zagen ut liefst un huyshouwe mee un stuk of aacht jong, ut mòògen ur ok gerust meer zèèn, mar det wò nie zeggen det iederèèn zun èègen daor aon hield. Durum kwamen Cappesienen of Paoters aaf en toe donderpreken houwen, ze noemde die weken dan un missieweek. De meesen waoren daor dan zó van verschoten, veul din ut dan wir zó as ut moes. Dus nie mee ut kruyske de kerk uyt of daogen tellen. Wier ur dan negen maonden laoter un kiendje geboren, dan was ut un missiekiendje. Dus zò'n kiendje had zun lèèven te danken aon ut katteliek zèèn van zun ouwelui.

 

missezin

zelfstandig naamwoord 

smoesje

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Dès nòg ene schôone missezin! - Dat is nog eens een mooi smoesje!

 

missieson
zelfstandig naamwoord
kledingstuk, demi, lichte jas; zowel in voorjaar als najaar draagbaar, ook voor dameskleding in gebruik; uit Frans ‘demi-saison’
- Cees Robben; Prent van de week 1957-07-06 – D’n missieson ►miezezon
 

misstik

zelfstandig naamwoord   

- WBD - meststik - gereedschap voor opeengeperste mest

 

mist  

zelfstandig naamwoord

mest

- Cees Robben; Prent van de week 1961-12-29 - En pruufde van d’n mist...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Zólang èèrpel zètten as ge mist hèt... - volhouden zolang je kunt

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - ...in dieje mist ziede dieje mist nie - in die mist zie je die mest niet

Aanvullende bronnen

- WBD – mist - mest, stalmest, ook genoemd ‘mis’ (in Hasselt)

- WBD - mistkalf - mestkalf

- WBD - mistvörk - mestriek

- WBD - mistkèèr - mestkar

- WBD - mist laoje - mest laden

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mis (kaart 56); mis en mist (bladzijde 143)

 

mist, miste

bijwoord
het meest; overtreffende trap van ‘veul’; vergrotende trap ‘meer’

- Cees Robben; Prent van de week 1955-08-06 - En naa treft mèn wel ’t mist...

- Cees Robben; Prent van de week 1958-05-24 - Wie heej naa z’n èègen ’t mist laoten paaien...?

- Cees Robben; Prent van de week 1980-07-1 – ’t Staoter zôô mar schraol bij... Jè, wie nie mist, mist ’t mist... Wie niet mest, mist het meest... en daarom staat het gewas er maar schraal bij; tegenwoordige tijd hier van ‘misse’ (missen) en tegenwoordige tijd van ‘miste’ (mesten)

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, 1970 - Wie et miste heej, stèèrft et nôojst (ook geciteerd in Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003)

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Nòr de miste van de liste fiste is ie meej gewist.

 

mistal

bijwoord

meestal

- Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, Tilburg 1984 - óns moeder zaat mistal te spinne

- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - Wij schudden ons mölderkes mist uit de heg ...of vonge ze rond de lantèère op straot...

- Cees Robben; Prent van de week 1965-04-16 - As ge’m iets vraogt gift ie mistal gin sjoegel...

- Cees Robben; Prent van de week 1970-10-16 - En boven deze soeppot hong... Mistal ’n locht van smôôr

- Cees Robben; Prent van de week 1978-06-30 – Mistal drek

- Jos Naaijkens; Mènne ceeveej; CuBra - Wèl vúr 19.00 uur belle. Ze leej mistal vruug in bèd.

- Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer; Frietkot, 2009 - Op Zondag hèk mistal gin zin om te kooke.

 

miste

werkwoord, zwak

mesten

- Cees Robben; Prent van de week 1957-03-09 - M’n haande vol blèène van ’t kreugeltje douwe... van ’t misten en spaoje

- Lechim (pseudoniem van Michel van de Ven); Kèrsmes vruuger...; ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 Akt aachteraaf bekèèke moet/ vierde we Kèrsmes vruuger goed./ Meej en knèntje, zèlf gemist/ ha hil et höshaawe grôot fist. 

- Piet van Beers; Brabants Bont 1,  z.j., circa 2005 - Van veul heure zègge: Ik hèb wel es heure zègge,/ dè hij, die 't miste, mist./ De grotste èèrpel ötstikt/ Dès aaltij zôo gewist.

 

mistegetije

bijwoord

meestentijds, meesttijds, meestal

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - meestegetijje

- Stadsnieuws, 2008-11-19 - Hij heej mistegetije nòg gin tèèd om rusteg zenen botram te eete

 

mistentè(è)ds

bijwoord

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mistentè(è)ts - meestal, meestentijds

- Grôot Dikteej, 2007 - Mistentèèds zitter en vrouw in de spreekkaomer... (met adverbiale ‘s’)

 

mistentij

bijwoord

meestal

- Jan Jaansen; (pseudoniemen van Piet Heerkens svd); feuilleton ‘Bad Baozel’, 8 afleveringen, NTC 1938-12-31 - 1939-02-18 - De barones laag mistentij op et bed...

 

mister

zelfstandig naamwoord 

meester, schoolmeester, onderwijzer

- Cees Robben; Prent van de week 1968-06-28 - Mister, ge mot er op tèèd wè aaikes onder lègge...

- Cees Robben; Prent van de week 1970-08-21 – (Onderwijzer tegen leerling...) Gij Pietje... de drie trappen (van vergelijking) van sterk. ...stèèrik, mister... onnut stèèrik ...en ’t pèèrd van Jantje Groenen, mister...

- Cees Robben; Prent van de week 1984-01-06 - Dè weet ik, mister...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Wè zal de mister ene slòdder beure! - wat zal de meester veel verdienen!

- Stadsnieuws, 2006-09-13 - In Tilbörg waare hil wè misters die ôot fraater han wille wòrre

- Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000 - de mister - Jos Eras (bladzijde 38)

- Karel de Beer; Bijnamenboek, Tilburg 2000 - de meester - Eduard van Spaendonck (bladzijde 73)

Aanvullende bronnen

- WBD III.3.1:450 – mister - meester, hoofdmeester, hoofd, schoolhoofd

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mister - meester, onderwijzer

 

mistere
werkwoord, zwak
meesteren; naar de dokter gaan; vergelijk ‘heelmeester’
- Weekblad van Tilburg; Een roestpraatje, 1867-10-05 - Want mistere kost iet, dè beloof ik.
 

misterknèècht

zelfstandig naamwoord

meesterknecht

- Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Jaa jaa jaa… jaa jaa… ik hèb er tweejendèrteg jaor… meesterknecht, noemde ze dè toen. Baas, hè. Mar dè was vruuger, dan zin ze mar “ôo, dè was ene misterknèècht”, hè…

- Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Ik krêeg bericht dèttek dan èn dan om, om twaalf uur moes koome bij Riche op den Heuvel, hè! Daor was de misterknèècht van de fabriek, hè! Van en Duitse firma!  KLIK HIER om de audiobestanden van dit interview te beluisteren

 

Foto: Henri Berssenbrugge - Regionaal Archief Tilburg

 

misthôop

zelfstandig naamwoord 

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 -  mesthoop, puinhoop

- Elie van Schilt - Aachter in onze tuin, laag net as bij iederéén de misthòòp, daor laag van alles, de mist uit de konijnehokken, èèrpelschellen, afval van gruunte, sjuust en ok dieje misthòòp had ok zunnen eigen stank. Stonk ie te hard, dan wieren er un paor schoepen zaand overgegooid en dan stonk allèèn de zijkaant nog.

- Piet van Beers; Brabants Bont 1; z.j., circa 2005, uit 'Herfst 1982' - As ge bij de strontboer, unne misthôop besteld hèt.

 

mistkeever   

zelfstandig naamwoord

mestkever

- WBD III 4.2:175 – mestkever

Mestkever is de algemene naam voor een familie van kevers die van mest leven; de bekendste twee soorten zijn de grote zwarte mestkever (Geotrupes stercorarius, ongeveer 2 cm) die vooral op de hei voorkomt en z’n nest volpropt met mest en de kleine veldmestkever (Aphodius fimetarius, 5-8 mm), een klein algemeen voorkomend kevertje met een oranjebruin schild en een zwart borststukje dat leeft op en van halfdroge paarden- en koeienmest.
Samengestelde woorden met mest- en strontinsecten:

- WBD - strontkever (frequent in Tilburg)
- WBD - mestkever (frequent in Tilburg)
- WBD - strontmulder (midden van Tilburg maar zeldzaam)
- WBD - strontbeest (Tilburg)
- WBD - stronthommel (Tilburg)


Geotrupes stercorarius - Wikipedia

 

Aphodius fimetarius - Wikipedia

 

mistvörk   

zelfstandig naamwoord

mestvork 

- WBD – mestriek; ook genoemd 'riek'

 

miszeej

voltooid deelwoord van ►‘miszègge’
iets verkeerds gezegd hebben, tegengesproken
- Cees Robben; Prent van de week 1960-07-01 - Hij hô d’n baos nôôt iets miszeej...

Daarnaast ook de verleden tijd.

 

miszègge

werkwoord, sterk

- Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, Tilburg 2004 - miszègge - verkeerde dingen zeggen, de mond voorbij praten

 

miszin

verleden tijd van ►‘miszègge’

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - missin – miszeiden; missin ik wè? - zei ik iets verkeerds?

- Cees Robben; Prent van de week  - Mar ze miszin gin woord...

Aanvullende bron

- WNT – miszeggen – l. iets zeggen dat verkeerd, onjuist, ongepast is; 2. iemand iets beleedigends zeggen

 

mitje

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm van meet

meetje, op de grond getrokken streep

 

mitjesteeke

werkwoord, sterk

meetje steken

- Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, Tilburg 2004 - mitjesteeke – kinderspel; landje veroveren

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - ...en dan was 't hil den dag mitje steke.

- Pierre Van Beek; Tilburgse Typen, aflevering XIII; NTC, 28 maart 1958 - En “mitje stêke”, een spelletje om centen, was vroeger bij politieverordening verboden.

- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Toen din ze niks as mitje steeke, war, èn stintje klètse! Der konde klèèn èn der konde grôote meej doen mar et ging aatij om de sènte èn dè waare mist grôote. Die hòn meer sènte as de klèèn mar ze môoge dan tòch wèl ene keer van hullieje vadder meej doen!”. KLIK HIER om het interview te beluisteren
- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Dan zètte ze op de wèg, want dè was vruuger ammel zaand, zôo en streep. Dè was hier en dwarsstreep èn dè was in de midde en huudje op. Dan gingde daor vier meeter vendòn staon… kwaamde op de streep, war, dan waare die sènte van jou… waarde die in diejen hoed êene, dan môogde er êene veur bèzètte, die vur de meet dieter nie opgekoome was … KLIK HIER om het interview te beluisteren

- Interview Jolen, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - …mitjesteeke… sènt … meej sènte…mar meej, meej de èège vèèf, dè witte nie zeeker hè…meej de èège vèèf… Mèèj de èège vèèf, dè noemde ze zôo hè… èn stintje klètse?  KLIK HIER om naar de pagina met de audiobestanden van dit interview te gaan

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - …èn hakdòlle èn stintje klètse, stèltlôope èn mitje steeke…

- Interview Van den Aker, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Mitje steeke; Zon plavèùs laag er dan op de grond èn dòr leeje ze dan sènten op, hè. Mar dan moeste in de vèrte gòn staon èn dan hadde van die èèzere böllekes èn dòr wier dan geschoote. Èn wie dan et kòrtste bij zon plevèùs laag die môog dan irst, hè!” KLIK HIER voor audiofragment

-  Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Èn mitje steeke! Mitje steeken, hè! Dè was ok meej sènte. Dan hòdde we en streep getrokke in de grond meej zon klèèn hökske der boovenop èn dan gingde zôo op enen afstand van en meeter òf drie èn dan meej zonne sènt! Èn wie daor op die meet kwaam òf wie dèt kòrste bij èn wie daorin kwaam krêeg alles! KLIK HIER om naar de pagina te gaan met het audiobestand

- Van Delft; Van Vroeger Dagen, aflevering 104; NTC, 1929-03-09 - Iets soortgelijks was het meetje steken. Hierbij ontbrak de steen en de ijzeren bol, zoowel als de ‘proem’ of ‘merpel’. (Deze laatste zijn een plaatselijke benaming voor een stuiter van steen of glas.) Men ‘stak’ (wierp) met centen naar een half ovale lijn, waarboven nog een klein vierkantje in het zand geteekend was. Wie het dichtst bij de streep lagen, wonnen het geld, waarmee geworpen was, en wie in het vierkantje kwam, was de voornaamste winner.

- Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - De kleen brakke zen in dun hof ont mitje steke!

- Hein Quinten; Tilburgse spreuken, circa 1990 - Kiesde gij bij ut ‘Mitje steke’ ‘Obburus’ of ‘Munt’ ?

- Cees Robben; Prent van de week  - mitje steeke meej schèfkes; blikken bovenstukken van garenpijpen

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 -  Ok midjesteken wier veul gedaon. Ge moest dan perberen van un bepaolde afstand centen in enne getékende hoed op de grond te gooien. As oe dè lukte, mochte alle centen, die er omhene lagen, hebben. Wij deeje daor nie aon meej want wij han gin centen, et blééf bij kèèke.

Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, Hilvarenbeek 1992 - mitjesteejke - meetje steken

- WBD III.3.2:206 - mitjesteeke - meetje steken

- Hans Heestermans, Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen; 8 dln.; Roosendaal 1988-1994 -  - mitsesteke

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meet - geteekende schreef, waar men den voet of de hand moet houden om het spel te beginnen; meetje schieten - een spel waarbij de jongens met geldstukken werpen naar eene op den grond getrokken schreef

 

möddekevèùl

zelfstandig naamwoord 

smerige vrouw, smerig meisje

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - möddekevuil - smerig, vuil meisje

Aanvullende bronnen

- WNT – modde, moddeke - scheldnaam voor eene vrouw, inzonderheid, naar het schijnt, voor een vuil, lomp en onhandig vrouwmensch

-  J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – modde, moddeken - wordt hier, in de straattaal, wel gebruikt voor een vuil, slordig, vrouwspersoon

 

mòdden

werkwoord, zwak

overhoophalen

- WBD III.1.2:74 - modden, modderen - overhoophalen

 

moeder, moejer, moederke

zelfstandig naamwoord

1. moeder

- Cees Robben; Prent van de week 1954-02-13 - ’n moederke vol stil geluk......

Aanvullende bronnen

- Mandos; Brabantse Spreekwoorden, 2003 - zen èège moeder nie gekoozen hèbbe (Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, 1969) - gezegd als er kritiek komt op de mening, c.q. het gedrag van de moeder.

- WBD III.2.2: 66 – moeder - idem, ook ‘ons moeder’

2. echtgenote

- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Dè was en dwèèltocht, war, toedè we tös kwaame èn dan laagen ons ôogen al en bietje boovenop… èn dan kwaame we tèùs èn dan viele we in de bèdsteej oover ons moeder heen, omdè ge zat waart! KLIK HIER om het interview te beluisteren
- Interview Hermans, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2013 - Ge had nie veul sènte, ge kost nie veul ònlègge… èn mènne kastelein, assie oe kènde dan pofte ie wèl… mar as ons moeder öt bèd komt èn ge had daor nòg wè staon, dan krêegde nòg ruuzie… dè moet in bèd wir goed gemòkt wòrre… hahahahaha… hahaha... zôo ist immel! KLIK HIER om het interview te beluisteren
 

moedermeejsallêen, moedermeejnsallêen

bijwoord

moederziel alleen

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - moejermiesallee:n - moederziel alleen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - moedermens(ch)alleen, moederziel-alleen - gans alleen

 

moefele

werkwoord, zwak

moffelen, verbergen

moefele - moefelde - gemoefeld

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - iets wegmoefele - doen verdwijnen

Aanvullende bronnen

- J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – moffelen - verbergen. Het is een zeer goed woord, komende van ‘moffel’, ‘mof’, eigenlijk iets dat bedekt, wordende ‘moffel’ in het Hoogduits ook genaamd zekere soort van ketel, door de scheikundigen gebruikt wordende. In het Fransch zijn ‘mouffles’ wanten of handschoenen van welke de vingers niet van elkander gescheiden zijn.

- WNT - moffelen – iets behendig in zijn moffel wegstoppen

 

moefelèèr

zelfstandig naamwoord 

moffelaar

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, aflevering 187, 1974-07-15 - Van verbergen gesproken: In dit verband kennen we het woord “moefelèr”. Dat is iemand, die iets stiekum verbergt, ongemerkt wegpikt of iets laat verdwijnen. We hebben hier te maken met “wegmoffelen”, wat ons doet denken aan de “mof”, een accessoire van dames uit het begin van deze eeuw, dat meestal uit bont bestond en in de winter gedragen werd om beide handen in weg te steken. Toen kloosterlingen nog habijten met wijde mouwen droegen, plachten zij vaak hun handen in die mouwen te steken. Daardoor kregen ze wel
de spotnaam van “moefelèr”.

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 – moefelèèr - iemand die iets verbergt

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - kloosterling (die zijn handen in zijn wijde mouwen stak)

- Stadsnieuws, 2006-02-11 - Meej dije moefelèèr moete ötkèèke: hij naajt oe wòr ge bij staot!

 

Typoscript - Archief Pierre van Beek

 

moeje

werkwoord, zwak

bemoeien

moeje - moejde – gemoejd, korte oe

- Voorbeeld Sterenborg - zenèège moeje - zich bemoeien

- Voorbeeld Sterenborg - Waor moejde oewèège teegenaon? - Waar bemoei je je mee?

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); De nuuwe kapelaon van Baozel, aflevering 11; NTC, 1938-12-10 - ... hil de omgeving moeide z'n eigen mee de opvoering

- Karel en Sjarel; dialoog in Groot Tilburg, 1945-05-18 - Asse naa nie is héél gaaw gaon publiceere wie die zen, dan zulle wij er ons ège is mee gaon moeie, Karel.

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Daor ha ene paus, bisschop of pestoor zen èège niemer tegenòn te moeie.

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Ik zèg, ‘Moeide gij oewèège nèèreges tegenaon, verrekten drèùpsnor!’

Aanvullende bronnen

- WBD III.1.4:106 - moeial, bemoeial - snotneus

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - , deel 2, Vocabularium, 1958 -  - moeien - zich bemoeien met

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - moeie - bemoeien

- WNT - moeien

 

moejzèèker, zèèkmoejer

zelfstandig naamwoord

mier 

- Informant Piet Mutsaers – mier

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - moierzaike – mieren,

►  ‘zèèkmòjer’

Aanvullende bronnen

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - moeizeiker - mier; ook ‘zeikmoeier’ 

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - muurzeiker – mier; in de Kempen: moerzeik, moerzeiker

 

moeljènnie
zelfstandig naamwoord

machine waarop het garen gesponnen wordt voordat het bij het weven gebruikt kan worden; in de tweede helft van de 19de eeuw vervangen door de 'self actor'

►salfak

naar de Engelse naam ‘mule jenny

- Gerard van Leijborgh (pseudoniem van Lambert de Wijs) - De laatste Tilburgsche huiswever 2, in NTC 1940-11-09; aan het woord is Frans van Geloven, de laatste huiswever - Het garen kregen we op zgn. tuiten, soms ook op strengen, er waren toen nog geen blikken pijpen en het garen werd dus zoo maar op de spil van de selfading# of moeljenie* gesponnen en daarvan gewoon afgetrokken. Dit garen werd dan door ons op het ‘scheerijzer’ gezet en vandaar in gangen op het scheerraam gedraaid, totdat we de juiste hoogte van de ketting kregen.

- WTT - Ed Schilders  2020 – Opmerkingen bij het voorgaande citaat uit Van Leijborghs De laatste Tilburgse thuiswever – 1) moeljenie: bedoeld is de fijnspinmachine genaamd mule-jenny. 2) selfading is mogelijk een zetfout; bedoeld wordt ‘selfacting’, in het Tilburgs salfak genoemd. Over de salfak had Van Leijborgh al eerder geschreven: ‘Onze oude Tilburgsche spinners spreken nog met weemoed over de oude ‘muljenies’ die hun wat meer ‘zweet’ gekost hebben dan de moderne ‘selfactors’ (Historische Tips, NTC, 7-4-1926).

.

De Mule Jenny, het enige bekende exemplaar dat door de uitvinder Samuel Crompton zelf gebouwd is; collectie Bolton Museum and Archive Service.


Advertentie Nieuwe Tilburgsche Courant 15-10-1899

 

Advertentie Tilburgsche Courant 19-3-Willems 1876

 

moelvèèchte

werkwoord, sterk

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - bekvechten

 

moer

zelfstandig naamwoord 

- WBD III.4.2:135 – moer - bijenkoningin

- WBD III.4.4:165 – moer - zwarte, ondoordringbare aardlaag

- WBD III.4.4:166 – moer - veengrond

 

moeraas

zelfstandig naamwoord 

moeras

 

moerbalk

zelfstandig naamwoord 

- WBD – ankerbalk; zware dwarsverbinding tussen twee tegenover elkaar geplaatste stijlen; bevordert de stabiliteit van een gebouw

 

Vaccinium myrtillus

 

moerbeezie

zelfstandig naamwoord

blauwe bosbes 

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - blauwe bosbes

- Paul Spapens e.a.; Goedgetòld, diksjenèèr van de Tilburgse taol, Tilburg 2004 - - blauwe bosbes, moerbei; zie: klòkkebaaje

Aanvullende bronnen

- WBD - De blauwe bosbes (Vaccinium myrtillus) is een klein struikje uit de heidefamilie. Het is een bodembedekker in bossen op zure grond met fijn getande, lichtgroene blaadjes, met bleekpaarse bolvormige bloempjes en met blauw bestoven besjes met kenmerkend blauw sap. In Tilburg ook: klokkebei, klokkebeien, sint-jansbezem.
- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, 1992 - moerbeejzem - blauwe bosbes

 

moerke
zelfstandig naamwoord

verkleinwoord van ‘moer’ - moeder
- Cees Robben; Prent van de week 1960-11-18 - ...goeie moerke 

 

moes, mos

verleden tijd van ►moete

moest

- Kees en Bart;  Tilburgsche Post, circa 1925 - ...wij moesen mar 's zeggen dè ...

- Cees Robben; Prent van de week 1956-05-12 - Wè d’ ons moeder toch moes spaoren/ vur de swiet... de kaskenade... De prent behandelt het feest van de Eerste Communie en de kosten daarvan, die ook voor ‘het oog van het kerkvolk’ gemaakt werden.

- Cees Robben; Prent van de week 1959-09-12 - Swels det ik efkes wochte moes...

- Cees Robben; Prent van de week 1965-04-02 - Hij moes z’n port hebben...

- Cees Robben; Prent van de week 1967-03-17 - Den dokter (chirurg) moes twee keer z’n mis aonwitte..

- Cees Robben; Prent van de week 1980-06-20 - Wè waren ze toch wèès mee d’ren irste klèène... Hil de reutemeteut moes er op...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Ze mossen oe gehad hèn! - ze hebben je nodig

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Agger nie meej schreuwe most, dan moster meej laage...

Aanvullende bronnen

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - most - 2e hoofdvorm van ‘moeten’

- WNT - moeten - als verleden tijd heeft het Middelnederlands naast ‘moeste’ ook ‘most’

 

moeskòp

zelfstandig naamwoord

stroper 

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - moeskòp – stroper

 

moeskòppe

werkwoord

- WNT – moeskoppen – l. uit stelen gaan, stroopen, vooral van soldaten; 2. moorden, doodslaan.    

 

-moet

zelfstandig naamwoord 

- Informant Piet Mutsaers - tante, oudtante; wordt achter de eigennaam gezet, bijvoorbeeld Hannemoet

Aanvullende bronnen

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - moet, ook -moei en - meuj (-mö:j); achter de naam als aanduiding van oudtante of tante; miemoet.

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958, deel 2, Vocabularium, 1958 -  moet – tante; achter de voornaam geplaatst

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - moet, mut - moei; wordt altijd voorafgegaan door een eigennaam: Trienemut, Annemoet.

- WNT - moet – moei; naam voor de tante die zuster is van de moeder...

 

moete, mòtte

werkwoord, sterk

moeten 

- Kees en Bart; Tilburgsche Post, circa 1925 - dè mótte gelêûve

- Cees Robben; Prent van de week 1962-10-05 - En desseme gadeeseme nog tesse mosse ôôk...

- Cees Robben; Prent van de week 1987-01-02 - En naa zegde onderwege nie .. akkoe naor huis breng, degge wir mot (hier dus: naar de wc moeten’

Aanvullende bronnen

- Willems; Dialectenquête, 1887 - mó'k - moet ik?; mottewe - moeten wij? mótte - mós - gemótte; mót – moet; mótte - moeten

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 -  mótte

- WBD III.1.4:328 - moeten, moet; moetje - verplichting

samentrekkingen met ‘moete’

moetem
moet je hem
- Cees Robben; Prent van de week 1978-12-22 - Dan moetem is in z’n hemd zien staon...

- Cees Robben; Prent van de week 1964-07-31 - Moeten daor zien staon te kèèke...

moetet
‘moet het’, of ‘moet je het’
- Cees Robben; Prent van de week 1960-02-19 – Mar ‘k moetet irst nog zien...
- Cees Robben; Prent van de week 1973-05-11 – Dan moetet lepeltje d’r uit haole...
moetiejer
moet hij er
- Cees Robben; Prent van de week 1981-05-08 – Dan moetiejer zunne tèèd mar over doen...
moettem
moet je hem
- Cees Robben; Prent van de week 1982-09-24 - Dan moettem overdag ôôk mar de kaans geven

 

moezelien

zelfstandig naamwoord 

moezelien; stofnaam (textiel)
- WBD II.4, pagina 879 - los geweven stof van katoen, wol of zijde; genoemd naar de stad Mosoel in Turkije;  mousseline: moezelien, K 183 (= Tilburg)  

- J.T. Bonthond, Woordenboek voor de manufacturier, 1947 - mousseline - Zacht en doorzichtig weefsel in effen binding geweven. Effen en bedrukt. Katoen mousseline: ketting en inslag uit zacht getwist garen. Wol mousseline: zacht getwist kamgaren. Toepassing: dameszomerkleeding.

- WNT 1908 – mousseline - in de volkstaal ook wel ‘moezelien’; van Frans ‘mousseline’. Benaming van zekere los geweven stoffen, oorspronkelijk van katoen, doch later ook wel van zijde of wol.
- Kuyper; Technol. 2, 266 - het mousseline of moesselien; ook wel neteldoek geheeten

 

moffel

zelfstandig naamwoord 

- WBD III.4.4:278 - moffel - mondvol

 

moffelbôon

zelfstandig naamwoord

tuinboon

Zie dossier tuinboon

 

Ill.: Thomé - tuinboon, 'knaawbôon', 'lapbôon', 'boeretêen', vicia faba L.

 

- Lechim (pseudoniem voor Michel van de Ven); Gift ze mar zuut, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Hij gaaf ze spèk meej moffelbôone/ boerebrôod meej en schèèf zult/ mar ze han liever kwattastrooisel/ goei eete was er òn verspuld.

- Lechim (pseudoniem voor Michel van de Ven); Gift ze mar zuut, ongedateerd knipsel uit de Tilburgse Koerier, 1960-1980 - Moffelbôône die zèn te taai/ Peeje vend ze te flauw,/ En ak' oover andievie praot, / Zee'se “Dès kattespauw”

- Piet van Beers; Spoeje doemmeniemer, 2009 - Op dieet’: Mar...moffelboone meej 'n papke,/ zèn nie te eete zonder spek.

Aanvullende bronnen

- WBD III. 2.3:84 – moffelboon - tuinboon, ook ‘labboon’

- WNT – moffel - groote boonen heeten in Brabant moffels of moffelboonen

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - moffelbone - tuinbonen

- J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – moffelbonen - Noemt men hier, in Braband en elders, de zoogenaamde groote boonen, ook boerenboonen geheeten, om derzelver schil waarschijnlijk alzoo genaamd, heerschende in het woord ‘moffel’ het denkbeeld van iets dat tot bedekking dient. Ook genaamd ‘moffels’ of ‘boeren-wanten’.

- K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw, woordenlijsten Verster, 1968 - moffelbonen - roomsche bonen, boerenbonen. De boeren zeggen ‘flodderbonen’, op zommige plaatsen ‘lapbonen’.

 

mògske

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mògske – maagje

Aanvullende bron

- WBD III.1.1:193 – maagje - maag

 

mòj

zelfstandig naamwoord 

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 – mòj - moeder

 

mòkkel

zelfstandig naamwoord 

meisje, jonge vrouw

- Cees Robben; Prent van de week 1985-06-07 - Ik zèè mee m’n mokkel in de Laai wiste dokkele...

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Waor kwaame die vrèmde mòkkeltjes, as die zoone strak gonge vrije, der èège tegen òn moeie?

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Onze Co kwaam mistal om un uur of êen aon en ons Jaoneke, nie veul laoter. Dè laag der aon, waor de mokkeltjes wôonde, diese naor hèùs han moete brengen.

- F. van der Meer; Ferry van de Zaande, verhalen van een echte Tilburger, 2010 - Nog 'n pròtje gemòkt meej 'n paor mòkkels, mar die wo'n nie.

Aanvullende bronnen

- WBD III.2.2:84 – mokkel - meisje met wie een jongen verkering heeft

- WBD III.2.2:104 – mokkel - kus

- WNT – mokkel, daarnaast ook moggel - dik, mollig kind of meisje, ook eene dikke vrouw

 

mòkkepaajer

zelfstandig naamwoord 

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mokkepaaier - slachter van verdacht vee

 

mòksel

zelfstandig naamwoord 

maaksel

 

mòkt, mòkte

werkwoord, persoonsvorm

maakt, maakte

gebiedende wijs, 2e (gij) en 3e (hij) persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van ‘maoke’; met vocaalkrimping

- Voorbeeld Sterenborg - Mòkt dègget goed mòkt. - Zorg dat je het goed maakt.

- Cees Robben; Prent van de week 1982-12-03 - Maokt gin ongelukken Tinus as ge op huis aon-gaot...

- Cees Robben; Prent van de week 1975-09-12 – ’n aauw môônika maokt ôôk meziek...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - Hij mòkt er nie veul van! - Hij brengt er niet veel van terecht!

 

Kleurenets - Molenaar - W. Witsen - 1910

mölder

zelfstandig naamwoord

1. molenaar (maalder)

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann;  Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - mölder naast mulder

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Et zô nog efkes duren, veur dè we naor de mölder moese, om enne zak rog te laote maole.

- Toine Raaijmakers - Van een moeilijk probleem: Dè kan alleên Gòd èn de mölder schaaje.; Lòt dè God èn de mölder mar schaaje.

- Lowie van Dorrus Misters; Onze Tilburgse folklore, aflevering 20 ‘Over mulders en molens’; NTC, 1952-10-04 - Waarschijnlijk heeft ieder van ons wel eens het spreekwoord gehoord: Dat zullen we God en de mulder maar laten scheiden, die scheiden zo veel. (…) Velen zullen de mulder wel eens bezig hebben gezien. Het aangebrachte koren of graan gaat eerst naar boven tussen de maalstenen, het meel hiervan gemalen komt door een gleuf van ca. 25 cm naar beneden. Deze gleuf heeft schuin opstaande wanden van 10 tot 15 cm hoogte en aan het einde is er een plankje, dat in de gleuf past en er bij het scheiden tegen kan worden gezet. De zak waarin het meel wordt opgevangen, hangt open aan die gleuf met twee haakjes. De voorkant van die zak wordt opengehouden door een haakje verbonden aan een touwtje, dat over een katrolletje loopt en waaraan een gewicht is bevestigd. Toen de boer de zak bracht, was er bijv. 50 kg graan in, dus er zou ook 50 kg meel in moeten komen. Neen, zegt de mulder, want van dat meel verstuift onderweg of blijft kleven aan molenstenen en waar het verder passeert. De mulder staat onder bij de zak en meent op zeker moment dat er genoeg in is. Hij neemt bovengenoemd plankje en zet het tegen de latjes aan het eind der gleuf. Nu loopt er geen meel meer in de zak. De mulder heeft gescheiden, even de zak losgemaakt en op de bascule. Is er te weinig in, dan gaat er een schep bij, andersom een schep er uit. Dat is het scheiden van de mulder en iedereen zal nu het bovenaangehaalde gezegde wel begrijpen.

- Pierre van Beek; Tilburgse taalplastiek, aflevering 11; NTC, 17 april 1950 – “Dè zullen we den duvel en de mulder mar laoten schaaien, die schaaien 't zô veul!”, waarbij gesuggereerd wordt, dat de molenaar nogal relatie heeft met de duivel. De uitdrukking wordt in het algemeen gebezigd als men bedoelt aan te geven, dat men een zaak maar op haar beloop moet laten - er zich niet in moet verdiepen.

- Pierre van Beek; Tilburgse taalplastiek, aflevering 11; NTC, 1950-04-17 - De molenaars schijnen vroeger bij het volk een niet al te goede reputatie te hebben genoten. Vanwaar anders de uitdrukking: “Als de mulder z'ne Paosen gehouwen heej, is de pastoor deur z’n werk”? Hieruit blijkt, dat men aannam, dat een mulder ieder jaar nogal wat op zijn geweten heeft en daarom zijn Paasbiecht maar liefst tot het laatste moment uitstelt. Die zwaarbezette kerfstok kan hem moeilijk anders zijn toebedeeld, dan dat men hem verdacht van het achterhouden van meel wanneer hij graan te malen kreeg.

- Pierre van Beek; NvhZ, Tilburgse Taaklplastiek, aflevering 178, 25-08-1973 - "Mulders- en brouwersvarkens zijn altijd het vetst" wordt gebruikt in de betekenis van: baas boven baas. Er wordt hierbij uitgegaan van de gedachte, dat er bij molenaars en brouwers altijd overvloedig voedsel voor de varkens aanwezig is.

- Pierre van Beek; NvhZ, Tilburgse Taalplastiek, aflevering 104, 02-07-1970 - "Dat is ander koren", zei de mulder en hij beet in een muizekeutel."

- Pierre van Beek; NvhZ, Tilburgse Taalplastiek, 18-07-1964 - De molenaar scheen in het verleden niet veel vertrouwen genoten te hebben. Men insinueerde graag, dat hij van de te malen gebrachte rogge meel achterhield, zoals men van de kleermaker wel zei, dat hij "stof door het oog van de naald haalde". Als het allemaal waar was, valt het te begrijpen, dat de molenaar, wiens ziel wel heel zwart moest zijn, niet hard liep om te biechten te gaan, maar dit liever zo lang mogelijk uitstelde. Daarvan hebben we dan de uitdrukking overgehouden: "Als de mulder zijn Pasen gehouden heeft, is de pastoor door z'n werk".

- Pierre van Beek; Tilburgse Taalplastiek, NvhZ, 22-10-1965 "Gij zijt er zeker enen van de mulder" kon een kind met wit haar wel eens te horen krijgen, maar zo'n kind begreep die uitdrukking dan vaak niet en steevast volgde dan de vraag: Waarom.

- Interview met Heikanters, 1978; transcriptie door Hans Hessels, 2015 - …èn bij de mölder moes ik ok gòn wèrke. Daor nèffen ons bè die van Tuurlings… èn die zin aaltij teege mèn: “Jaon, ge kunt beeter hier wèrke as daor bè de mölder!” Ik zeg: “Wòrrom?”, want daor wèrd priema gekokt netuurlek! “Daor zien ze hoeveul dègge it! Öt zon grôote schaol ziede dè nie!”

- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - En ik ken er gin man.. Alleenig nog molder Mathèèse...

- Cees Robben; Prent van de week 1958-05-24 - Dè laoten we God.. en/ D’n mölder beschaaijen

Aanvullende bronnen

- J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen, 1836 – mulder - molenaar èn meikever. Ik achte het zooveel te zijn als meuler, meulder, van meulen, hetwelk men, zoowel als molen, vindt bij Kiliaan

- Dialectenquete Willems, 1879 - Den mulderszoon is op den meule...

- K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - mulder – molenaar

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meulder - molenaar, mulder

mulder - volksliedjes over de molenaar op CuBra, verzameld door Ben Hartman

2. meikever (Melolontha vulgaris)

melolontha vulgaris

 

Meikevers vangen - uit: Kroniek van de Kempen

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mulder - meikever

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder, feuilleton in 6 afleveringen; NTC, 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...terwijl de mölders om z'ne kop snorden.

- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Boere-Profeet; feuilleton in 5 afleveringen; NTC, 1939-07-01 - 1939-07-29 - Een van de knechts had enkelde mulders in z'ne zak meegebraocht en zette ze stiekum aachter op 't haor van de meiden.

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - As ge hil vruug op waart koste daor nog wel is innen mulder uit schudden...

- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - Mölders zuuke... (titel van de prent)

- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - Wij schudden ons mölderkes mist uit de heg...
- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - Mölderke mölderke tel toch oe geld... (uit een kinderliedje); het ‘tellen’ duidt op de bewegingen die de meikever met zijn pootjes maakt als hij op zijn rug ligt
- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - Naa hedde daor himmel gin mölderkes mir...

- Pierre van Beek - mölders schudde - meikevers uit een heg schudden

- Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - ...langs en waaj vol booterbloeme/ èn en hèg meej mölders...

- Rolf Janssen; We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - Wanneer de meikevers weer te vinden waren in de buurt van de beukenhagen, werden deze door de kinderen gevangen. Ze werden opgeborgen in een lucifersdoosje met een blaadje sla. Vervolgens bonden de kinderen een draadje garen aan de poten van het dier en begonnen dan te zingen tot hij ging vliegen:
Aanvullende bronnen

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, 1992 – mölder, mulder, molenaar - bepaalde meikever

- A. Weijnen; Etymologisch dialectwoordenboek, 1995 - mulder - meikever (verschillende dialecten)

- Hans Heestermans; Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen, 1988-1994 - mulder, meulenèèr

- Dr. Jan Stroop; Sprekend een Westbrabander, 1979 – mulder

- K. Heeroma; Brabants uit de 18e eeuw; woordenlijsten Verster, 1968 - Ook een kever doorgaans molenaar genoemd.

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 – mulder, mölder - 1. molenaar; 2. meikever - De metaforische naam van de meikever berust stellig op de meelkleurige stoffering van de bruine schilden. De effen bruine wordt wel ‘pastoor’ genoemd

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - meuldenèèr, meuldertèèr - meikever

- WBD III 4,2:160- meikever - De meikever (Melolontha melolontha) wordt 25 mm lang. Het was vroeger een algemeen bekende en onder schoolkinderen populaire middelgrote kever met een licht bruinrood schild, een zwarte kop en borststuk en een witte beharing op de buik, maar hij is nu zeldzamer. mulder; frequent in Midden-noordbrabant; mulderke; Tilburg.

- WBD III 4.2:164 - kleine bruine meikever - Voor kleinere, glimmend bruine meikevers zijn er ook specifieke benamingen in gebruik.
kapucien; Tilburg, Goirle, Hilvarenbeek; bakker; Tilburg
- WBD III 4.2:165 - mannetje van de meikever

Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor het mannetje van de meikever. Vele respondenten noemen de grotere voelhorens als een onderscheidend kenmerk.
mulder; zeldzaam in Tilburg; koninkske; zeldzaam in Tilburg
- WBD III 4,2:162 - meikever met witachtige rug - Dit lemma bevat de specifieke benamingen voor een meikever die met meel bestoven lijkt te zijn.
mulder; Tilburg
mulderke; Tilburg
molenaar; Tilburg
bakker; frequent in Tilburg
bakkerke; Tilburg
kapucientje; Tilburg, Goirle
manneke; frequent in Tilburg
wijfje, wijfke; frequent in Tilburg

- Piet Brock, uit Vuurstintjes ketsen, 1996

 

Mölders


In de mond van maaj
vende langs de weg
de bruine mölders
in de buukeheg.

Ge he't z'in soorten:
'nen bèkker of kappesien,
'n mènneke of 'n wèfke,
dè kunde hil goed zien.

Ge bewaort ze in 'n potje
meej 'n buukeblaoike.
En soms maag ie vaastgebonden
vliegen on 'n draoike.

De heggen zèn gerooid.
Verkaoveld hil 't veld.
En niemer heurde zingen:
mölderke, mölderke telt oe geld...

Veul van vruuger is verdwenen,
ginne mölder mir te zien,
ginne bekker mir te vèène,
zelfs ginne blòòte-voete kappesien.

 

Rolf Janssen - We hebben gezongen en niks gehad, 1984 - Wanneer de meikevers weer te vinden waren in de buurt van de beukenhagen, werden deze door de kinderen gevangen. Ze werden opgeborgen in een lucifersdoosje met een blaadje sla. Vervolgens bonden de kinderen een draadje garen aan de poten van het dier en begonnen dan te zingen tot hij ging vliegen:



mùlderke, mùlderke telt oew geld
en gao dan nog ’s vliegen
 

 

citaten over de mölder - meikever

Cees Robben - rijmprent over mölders, capecientjes en bekkers

De eerste meikever van het jaar in Tilburg - een overzicht uit de kranten

Open Taalkaart Meikever uit de Taalatlas van Nederland

 

Jan Breughel de Oudere - Boeket (en detail)

 

Meer over meikevers in het WTT...

► bèkker ► bèkkerke ► hègmölder ► kappesien 2 ► kappesientje ► konningske

► meikever-document ► mènneke 9 ► tèlle

 

3.Bijnaam

De Mölder = Kees Teurlings (blz.77) [Tuerlings was een molenaar]

4. merel

WBD III.4.1:80 'malder' = merel, ook 'mulder'

 

mölderbla

zelfstandig naamwoord

beukenblad; geliefd voedsel van de meikever
- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 - en ’n mölderblad toe...


mölderbladhèg
zelfstandig naamwoord

beukenhaag, waarin de meikever graag verblijft
- Cees Robben; Prent van de week 1957-05-25 – We gaven ze gruun van de mölder-blad-heg...

 

mölk, möllek

zelfstandig naamwoord

melk, maar in het Tilburgs specifiek voor karnemelk in gebruik geweest; gewone melk was

►’rôome’ of ‘romme’.

► mulk

1. karnemelk

- Interview met Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - Bij ons vènte ze rôome, rôome hiet dè! ...in de straot vènte, èn möllek, dès karnemèlk!

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mulk – karnemelk

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - ...aongebraande, geschifte mölkse pap...

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 1, Tilburg 2006 - Ik weet zeker dè’k overal naor zô gaon zuuke mar nôot van ze lang zal ze lève nie, naor aongebraande, geschifte mölkse pap, zôas die bij ons hiete.

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann;  Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - dieje karnemèlk..

- Dirk Boutkan & Maarten Gosling Kossmann;  Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer, Tilburg 1996 - In het woord ‘mölk’ (melk, karnemelk) vinden we ronding en centralisering vóór ‘l’.

Aanvullende bronnen

- WBD - mölk, rôome, rómme (in Hasselt) – melk; ook ‘karnemelk’ genoemd

- Hans Heestermans; Witte nog? Over Bergse en Westbrabantse woorden en uitdrukkingen, 1988-1994 - mulk

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, 1992 - mölk - karnemelk

- C. Verhoeven; Herinneringen aan mijn moedertaal, Baarn, 1978 - mölk – karnemelk; ‘n gezicht ès mölk - een pips en grauw gezicht

- A.A. Weijnen; Dialectatlas van Noord-Brabant, Antwerpen 1952 - die mölk (verouderd) is dun en zuur

- A.A. Weijnen; Onderzoek dialectgrenzen in Noord-Brabant, 1937 - mölk - karnemelk

Kaart uit: A.A. Weijnen, Onderzoek naar de dialectgrenzen in Noord-Brabant; 1937

 

►möllekepap

2. kuit; hom

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mulk - hom van visch, hoofdzakelijk van haring en bokking

- Cees Robben; Prent van de week 1968-04-05 - Aacht vorse bukkeme, liefst meej mölluk/ En gin zaaiers...

- WBD III.4.2:79 - mulk - hom, ook ‘hommeke’ genoemd

►hèrring

3. het uitlopen van het zaad van rogge

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - mulk - de rogge laag pursies in z'n mulk toen de vorst kwaam; het zaad was in den grond als melk aan het uitloopen

 

mölkaaj

zelfstandig naamwoord 

- WBD - bebroed onbevrucht ei (van een kip)

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - mulkei - ei zonder kiem

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, 1992 - mölkaaj - ei zonder dooier

 

mölleke

1 werkwoord, zwak

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - melken

 

Ill: Rolf Janssen

 

2 zelfstandig naamwoord, verkleind

molletje

verkleinwoord van 'mòl'

- Cees Robben; Prent van de week 1956-06-09 – ’t poeske aaide langs de neus.../ En ’t mölleke zee: ‘Hik...’

- Cees Robben; Prent van de week 1958-05-31 - Ze slaope daor, de dröllekes/ In beddekes... as möllekes...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - wiegekind, weggestopt in het wiegje

 

möllekepap

zelfstandig naamwoord 

karnemelksepap

- Cees Robben; Prent van de week 1959-09-19 - Hij hield van (...) zuute mölkse pap...

- Cees Robben; Prent van de week 1961-12-21 - mölleke-pap

- Cees Robben; Prent van de week 1959-05-02 - Hoem-pap-hemme...? Mölleke...

- Interview Heikanters, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2015 - …èn ik ha gèère möllekepap, dès karnemèlk, hè. Èn dan moek dè daor haole, mar die schèpt meej zon schèp. Dè was tweejènnenhalleve sènt, zon schèp …

- Ad van den Boom; Bè de wèèvers òn tòffel, circa 2005 - En as besluit vant wèèrem eete/ un lekker bordje möllekepap…

Aanvullende bronnen

- WBD III.2.3:137 – melksepap - karnemelksepap; ook ‘botermelksepap’

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958, deel 2, Vocabularium, 1958 - mulken - van mulk; karnemelk; mölleke páp; karnemelkspap.

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mèllekepap - karnemelkse pap

►mölk

 

mòllestèrt

zelfstandig naamwoord 

- WBD III.4.3:57 - mòllestèrt - zijwortel, ook genoemd: knoest, knol, dikkewortel

 

mòlletaksie

zelfstandig naamwoord

lijkwagen

- Enquête over ‘Je favoriete Tilburgse woord’ op Facebookpagina ‘Je bent een echte Tilburger als...’, maart 2013

 

möllikboer
zelfstandig naamwoord
melkboer
- Cees Robben; Prent van de week 1954-08-21 - Goeie vaaste möllikboer... 

 

mòlm

zelfstandig naamwoord 

houtmeel

- WBD III.2.1:458 - mòlm – houtmeel; ook genoemd ‘vermolmd hout’, ‘olm’ respectievelijk ‘meutel’

 

mòlshôop

zelfstandig naamwoord 

- WBD III.4.2:40 – molshoop; ook ‘mollenhoop’

 

mòlslaoj

zelfstandig naamwoord

 

Ill. Thomé - molsla - ganzetong - taraxacum officinale

 

blad van de paardebloem, molsla, ganzentong (Taraxacum)

- Nicolaas Daamen; Handschrift, 1916 - molsloai - jonge scheuten van de ganzenbloem die men in de lente hoofdzakelijk in molshoopen vindt

Aanvullende bronnen

- WBD III.4.3:287 - mòlslaoj - bladrozet van de paardebloem; ook ‘morgenster’

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 . - molsalaad - het loof van de wilde suikerij (Taraxacum officinale)

- WNT - molsla, molsalade - naam voor de paardenbloem, aldus genoemd omdat het blad, onder de molshoopen groeiende, door gebrek aan licht verbleekt en dan als spijs wordt gebruikt

 

mòlt, mòlde

tegenwoordige tijd en verleden tijd van maole

maalt, maalde

 

mòltij

zelfstandig naamwoord 

maaltijd

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - maoltèèj, mòltèèj - maaltijd

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958, deel 2, Vocabularium, 1958 -  - maaltijd

 

mòltje

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm van maal met vocaalkrimping

maaltje, hoeveelheid voor een maaltijd

- Voorbeeld Sterenborg - Ze plukten in den hòf en mòltje bontjes.

 

möltje

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm van mèùl

muiltje

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 – möltje - muiltje

 

mond

zelfstandig naamwoord 

mond

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - Pas mar op dè oewe mond nie eer versleeten is as oew kont; gezegd tegen een praatziek iemand

- WBD – ovenmond; opening in de oven waardoor brandstof en brood naar binnen worden geschoven

mundje

 

mònd

zelfstandig naamwoord 

maand

- Voorbeeld Sterenborg - oover drie mònde - over drie maanden

Aanvullende bron

- WBD III.2.2:4 – maand; maandstond – menstruatie

 

mòndag, maondag

zelfstandig naamwoord 

maandag

- Voorbeeld Sterenborg - tòt en mòndag - tot maandag

- Voorbeeld Sterenborg - Kómde gij en mòndag? - Kom jij maandag?

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - toe un mòndag

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - mòndaggemèèrege – maandagmorgen

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - velôore mòndag - eerste maandag na Driekoningen (dan werden de jaarrekeningen uitgeschreven en had men geen tijd voor ander werk)

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - beeter en mòndags pèèrd as ne mòndagse knèècht

- Frans Verbunt; Woordeboek van de Tilburgse Taol, 1996 - den mòndag; gebruik bij kasteleins om hun klanten op maandag een gratis borrel te schenken

- Lodewijk van den Bredevoort (pseudoniem van Jo van Tilborg); Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? deel 2, Tilburg 2007 - Dieje maondaggemèèrge waar ik om negen uur present…

Aanvullende bron

- Dialectenquête, Willems 1876 - mondaag – maandag

 

mondfiejat, mondfiejat

bijvoeglijk naamwoord 

welbespraakt

- Voorbeeld Sterenborg - Felix Dónders was wèl mondfiejat - Felix Donders kon goed praten

Aanvullende bronnen

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 - móntfijat – mondfiat; over een ‘flux de bouche’ beschikkend; rad van tong

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, 1992 - mòndfiejat - mondfiat, welsprekend

- Lex Reelick; Bosch’ woordenboek, 1993 - mondfiat – welbespraakt

- WBD III.3.1:295 – mondfiat - welbespraakt

 

mòndje

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm van ‘mònd’ (of van ‘maond’ met vocaalkrimping?)

maandje

 

mòndmèrt

zelfstandig naamwoord

maandelijkse maandagmarkt

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); ‘t Klokhuis van Brabant 1; NTC, 1929-10-09 - ...ik mot 'n Mondag toch nor de mondmert...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 – mòndmèrt - markt op de eerste maandag van de maand

 

mòndschèèter

zelfstandig naamwoord  

- WBD - paard dat last heeft van maandelijkse diarree (Hasseltse term)

 

Mondvoltaandelaon

zelfstandig naamwoord, straatnaam

Montfortanenlaan

- Theo de Wijs; schriftelijke mededeling aan Cees Robben - gehoord in ’t Zand, 1972-02-23 - Ik geleuf dettie wôônt in de Mondvoltaandelaon

 

monnekske

zelfstandig naamwoord, verkleinde vorm

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - huismus (Passer domesticus)

 

Schilderij van Giuseppe Magni - 'De eerste dans'  

 

monnieka, monika, moonieka, môonieka

zelfstandig naamwoord

harmonica, mondharmonica, trekharmonica, accordeon

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); ‘t Klokhuis van Brabant 3; NTC, 1929-10-23 - Toen ik vurbij '’t Engeltje’ ging kwaam er monnica-muziek uit de half openstonde deur gejoedeld.

- Willem van Mook; Het land der Brabantsche week; NTC, 1930-07-31 - Van d’ren bijnaom hieten ze de Manke en de Schoeft. De leste spult mondmonika of zingt; de Manke begeleidt ‘m dan op de trek-monika, mar ie zingt zelf ook gewoonlijk mee.
- Jan Jaansen (pseudoniem van Piet Heerkens svd); Oome Teun als opvoeder, feuilleton in 6 afleveringen, NTC 1940-03-02 - 1940-04-06 - ...en toen 't kermis waar, kocht ie veur Arnold 'n monika, nie zoo'n mondharmonika, mar 'nen echten trekörgel.

- Piet Heerkens; Monika-speulder; De Zaaier, bijlage van de Nieuwe Tilburgsche Courant, 1941

 

Monika-speulder

 

Ge trekt en sjouwt,

ge douwt en trekt

en et örregelt zuut deur de straote;

ge kekt benauwd

en oe blauwe neus lekt

en ge laot er oe monika praote.

 

Kek, bende getrouwd?

En oe vrouwke trekt

mee ou deur de stille gementen?

Gij douwt en trekt,

zij trekt en sjouwt

én ze schooit er oe schellep vol cente! 

 

- Cees Robben; Prent van de week 1975-09-12 - ’n aauw môônika maokt ôôk meziek; as ge mar speule kunt... - uitdrukking om aan te duiden dat ouderdom geen belemmering vormt voor liefde

- Henriëtte Vunderink; Zoas ik et as kèènd beleefde; k Zal van oe blèève haawe, 2007 - Kha liever dèsse en möpke spulden/ op en môonieka...

- Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - monnieka - harmonika

- ‘Cursus in Tilburgs’ – een krantenrubriek in Groot Tilburg, circa 1940 (afl. 119) - Kekkis wen klèn monica-ke...

Aanvullende bronnen

- WBD III.3.2:335 - moonieka – harmonica, ook: trekzak

- WBD III.3.2:337 - mondharmonica, mondmonica - mondharmonica

- A.P. de Bont; Dialekt van Kempenland, deel 2, Vocabularium, 1958 -  – mo’nika, monika - harmonika

- Josef Cornelissen & J.B. Vervliet; Idioticon van het Antwerpsch dialect (stad Antwerpen en Antwerpsche Kempen), Gent 1899 - monica - harmonica, accordeon

- Jan Naaijkens; Dè’s Biks, 1992 - mònnieka - harmonika

Illustratie van Staf Rijckers, in ‘Uit het land der Brabantsche week’, Nieuwe Tilburgsche Courant 31-07-1930, door ‘W.v.M.’ = Willem van Mook.

 

monniekaspeuler

zelfstandig naamwoord

 

Ill.: Frans Masereel 1922

 

Ill. uit: 'We hebben gezongen en niks gehad', Rolf Janssen, 1984

De legendarische Tilburgse straatmuzikant Jan Kortenraij (1869-1936), alias Jan de Kater.

 

Rolf Janssen - KLIK HIER om een CuBra-PDF te downloaden van het hoofdstuk over Jan de Kater uit 'We hebben gezongen en niks gehad'.

- Kubke Kladder (pseudoniem van Pierre van Beek); ‘t Klokhuis van Brabant 9; NTC, 30-02-02 - In tegenstelling mee aandere jaoren wanneer we 'n orkestje van de Hermonie hadden, hôn we deze keer 'ns twee trekmonnicaspeulers genomen, den Doedel en den Tjoeker. Die kèrels speulen vur 'n paor gulden d'r vingers blauw as ge mar zorgt dè ze volop te drinken hebben, want dè 'ne monnica-artiest zonder bier nie speulen kan is zo klaor as 'n klontje.

- Stadsnieuws ongedateerd knipsel - Diejen blènde mooniekaspeuler keek stiekum òfdègge wèl gèld in zen pèt gôojde...

 - Henk van Rijen; Mèn Tilbörgs Wôordeboek, 1998 - monniekaspeuler – accordeonist

 

monsienjeur

zelfstandig naamwoord

monseigneur

- Naarus (pseudoniem van Bernard de Pont); Groot Tilburg, 1941; CuBra - Monsienjeur Deken Sanders...

 

monster

zelfstandig naamwoord

monster

- WBD II.4:1043 - môoster – monster, in de betekenis van ‘doorsnede van een weefsel’; deze doorsnede bestond uit slechts enige ingeweven draden ofwel schoten, en gaf de plaats aan waar het weefsel moest worden afgeknipt.

 

mònt, mònde

persoonsvorm, tegenwoordige en verleden tijd van ‘maone’, met vocaalkrimping

maant, maande

 

monteleur

zelfstandig naamwoord

monteur; in de schoenindustrie

- Interview De Kok, 1978; transcriptie Hans Hessels, 2014 - Èn dè was den…bij van Aoren